Năm 2022 được đánh giá là năm rất khó khăn của nền kinh tế Việt Nam nói chung và ngành Công Thương nói riêng. Bởi lẽ, đại dịch COVID-19 vẫn chưa kết thúc, song chúng ta tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức đến từ bên ngoài và cả nội tại. Điều này đã làm triển vọng phục hồi và tăng trưởng của ngành Công Thương Việt Nam bị ảnh hưởng.
Nhân dịp kết thúc năm Nhâm Dần 2022 và khởi đầu cho năm mới - năm Quý Mão 2023, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hồng Diên, Bộ trưởng Bộ Công Thương về những thách thức, khó khăn của ngành và những giải pháp ứng phó, để ngành Công Thương tiếp tục tăng trưởng trong năm mới.
Ông Nguyễn Hồng Diên, Bộ trưởng Bộ Công Thương.
Sự hồi phục chưa trọn vẹn
PV: Bộ trưởng có thể cho biết, những thành tựu mà ngành Công Thương đã đạt được trong năm Nhâm Dần?
Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên: Quả thật, năm Nhâm Dần 2022 diễn ra trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức do tác động đại dịch COVID-19, chiến tranh Nga - Ukraine và phản ứng chính sách của các nước lớn đã gây ra sự gián đoạn của các chuỗi cung ứng, khủng hoảng năng lượng toàn cầu...
Điều này dẫn đến giá các mặt hàng chiến lược, thiết yếu, như xăng dầu, khí đốt, lương thực và giá các mặt hàng nguyên vật liệu sản xuất, than, gỗ, phân bón, titan, nhôm… tiếp tục tăng cao.
Một số mặt hàng chạm các mốc kỷ lục đã dẫn đến lạm phát tăng cao ở hầu hết các nền kinh tế, sụt giảm tăng trưởng và có nguy cơ đưa kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái.
Ở trong nước, biến động toàn cầu đã tạo áp lực lớn đến chi phí sản xuất của các doanh nghiệp; giá xăng dầu tăng đã tác động làm tăng giá thành sản phẩm hàng hóa và dịch vụ gây áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh và gây ra các khan hiếm, gián đoạn cục bộ trong một số thời điểm.
Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng và Nhà nước, tình hình phát triển kinh tế - xã hội đạt được nhiều kết quả tích cực, các chỉ số kinh tế vĩ mô cơ bản được giữ ổn định, kinh tế tăng trưởng cao. Đặc biệt, ngành Công Thương vẫn duy trì được sự tăng trưởng.
Cụ thể, sản xuất công nghiệp tiếp tục được mở rộng, ta cơ bản đã ổn định và không để đứt gãy chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất hàng hóa trước tác động bên ngoài.
Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) 11 tháng năm 2022 ước tăng 8,6% so với cùng kỳ năm trước và tăng ở 61/63 địa phương trên cả nước. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo tăng 8,9%; ngành sản xuất và phân phối điện tăng 7,7%; ngành khai khoáng tăng 6,5%.
Tình hình sản xuất và cung ứng điện, xăng dầu cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu điện cho sản xuất và đời sống sinh hoạt của nhân dân trên cả nước nói chung, trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu là một điểm sáng đáng ghi nhận của ngành.
Với xuất nhập khẩu, trong bối cảnh cầu thế giới có sự sụt giảm do lạm phát tăng cao và tăng trưởng chậm lại của các nền kinh tế lớn, tuy nhiên, với 15 FTA đã được ký kết và đi vào hoạt động đã góp phần khơi thông và tạo thuận lợi cho Việt Nam mở rộng không gian tăng trưởng xuất khẩu.
Theo đó, 11 tháng năm 2022, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước đạt 342,21 tỷ USD, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước; cán cân thương mại hàng hóa ước tính xuất siêu 10,6 tỷ USD và duy trì thành tích xuất siêu năm thứ 6 liên tiếp.
Trong khi đó, thị trường trong nước phục hồi nhanh chóng so với trước đại dịch với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 11 tháng năm 2022, ước đạt 5.180,5 nghìn tỷ đồng, tăng cao ở mức 20,5% so với cùng kỳ năm trước. Công tác quản lý thị trường từng bước được cải thiện.
Riêng đối với mặt hàng xăng dầu, trong bối cảnh diễn biến phức tạp của nguồn cung và giá cả thế giới, Bộ Công Thương đã cân đối tổng nguồn cung xăng dầu và thực hiện việc phân giao nhập khẩu bổ sung xăng dầu cho các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu để bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong nước nên về cơ bản việc cung ứng xăng dầu phục vụ sản xuất, tiêu dùng trong nước vẫn cơ bản được bảo đảm.
Bộ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, ngành Công Thương vẫn tồn tại một số khó khăn.
PV: Bên cạnh những thành tựu đó, ngành Công Thương còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức khác nhau, như nguồn cung xăng dầu đã có thời điểm bị gián đoạn, hay chỉ số sản xuất công nghiệp đang có xu hướng giảm vào cuối năm. Bộ trưởng có thể nói rõ hơn về những thách thức, khó khăn mà ngành Công Thương đối mặt trong năm qua?
Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên: Đúng vậy, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, ngành Công Thương vẫn tồn tại một số khó khăn, hạn chế trong năm vừa qua.
Với ngành công nghiệp, các chỉ số tăng trưởng của ngành có xu hướng tăng trưởng chậm lại trong những tháng cuối năm. Số lượng đơn đặt hàng mới tăng chậm lại kể từ tháng 9 ở những ngành hàng xuất khẩu lớn như dệt may, da giày, điện tử, đồ gỗ…
Các ngành công nghiệp tiếp tục bị ảnh hưởng do chiến tranh Nga - Ukraine làm gián đoạn nguồn cung một số mặt hàng phục vụ sản xuất trong nước.
Một số thời điểm, việc tăng giá một số nguyên vật liệu cơ bản phục vụ sản xuất như xăng dầu, phân bón; chi phí vận chuyển, logistics tăng đã làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến giá thành và sức cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất; nhiều doanh nghiệp bị gián đoạn sản xuất, giảm đơn hàng, thiếu hụt lao động, doanh thu giảm mạnh.
Với xuất nhập khẩu, việc nối lại thị trường nước ngoài, chuỗi cung ứng bị gián đoạn vẫn chưa trở lại bình thường đã ảnh hưởng đến tốc độ tăng xuất nhập khẩu chung của cả nước.
Với thị trường trong nước, hàng hóa trong nước chịu tác động của thị trường thế giới, giá một số hàng hóa, nhất là các mặt hàng nhóm năng lượng, xăng dầu… có xu hướng tăng theo giá hàng hóa thế giới đã gây ảnh hưởng đến sức mua của toàn thị trường.
Thị trường xăng dầu vẫn diễn biến phức tạp. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá cả xăng dầu thế giới trong việc đảm bảo nguồn cung trên thị trường.
Quy mô tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 11 tháng năm 2022 chỉ đạt 82,5% so với năm 2020.
Một số nhiệm vụ trọng tâm trong năm Quý Mão
PV: Trước những khó khăn và thách thức nêu trên, Bộ trưởng có dự báo thế nào trong năm mới - năm Quý Mão 2023?
Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên: Tôi cho rằng, năm Quý Mão 2023, ngành Công Thương tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn. Tình hình chiến tranh Nga - Ukraine vẫn diễn biến phức tạp, điều này khiến cho nguồn cung và giá cả năng lượng vẫn tiếp tục diễn biến khó lường.
Các xung đột chính trị, thương mại giữa các nền kinh tế lớn diễn biến khó lường; tình hình lạm phát, suy thoái kinh tế toàn cầu và sụt giảm tăng trưởng toàn cầu vẫn là các mối nguy đối với an ninh kinh tế của các quốc gia.
Ở trong nước, mặc dù nền kinh tế đã có những dấu hiệu phục hồi đáng ghi nhận, nhưng tăng trưởng đã có những dấu hiệu sụt giảm trong những tháng cuối năm 2022.
Các tác động của kinh tế toàn cầu đối với đất nước là rất rõ rệt khi độ mở cửa của nền kinh tế ngày càng lớn sẽ tác động đến việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng mà Quốc hội và Chính phủ đề ra.
PV: Vậy, để khắc phục các khó khăn vướng mắc đã tồn đọng trong năm 2022 và giảm thiểu các tác động tiêu cực có thể xảy ra trong năm Quý Mão 2023, Bộ Công Thương đã có những giải pháp gì, thưa Bộ trưởng?
Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên: Để khắc phục những khó khăn, thách thức và tiếp tục ổn định kinh tế vĩ mô trong năm 2023, ngành Công Thương sẽ tập trung vào 3 nhiệm vụ trong tâm.
Thứ nhất, về sản xuất công nghiệp, chúng tôi sẽ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm nguồn cung nguyên, vật liệu phục vụ sản xuất trước các rủi ro về gián đoạn chuỗi cung ứng.
Ưu tiên đảm bảo nguồn cung, đặc biệt là các mặt hàng, nguyên vật liệu nào có khả năng thiếu hụt tạm thời hay trong dài hạn để có chính sách thúc đẩy nguồn cung phù hợp.
Bộ cũng đảm bảo sản xuất và nhập khẩu điện, xăng dầu đã đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng cho sản xuất và đời sống sinh hoạt của nhân dân, đặc biệt là trong các dịp nghỉ lễ, Tết cuối năm an toàn, ổn định; đảm bảo đủ nhiên liệu cho phát điện trong bối cảnh giá than, giá các loại nhiên liệu tăng.
Thứ hai, Bộ Công Thương Tiếp tục tập trung các giải pháp hỗ trợ thông tin, kết nối thị trường, xử lý các rào cản, vướng mắc trong tiếp cận thị trường xuất nhập khẩu, khai thác hiệu quả các FTA đã ký kết.
Thứ ba, về thị trường trong nước, Bộ Công Thương sẽ Phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp trong lĩnh vực phân phối, logistics tập trung khai thác tốt thị trường nội địa vẫn còn dư địa gia tăng, trong bối cảnh thị trường nước ngoài đang có xu hướng bị thu hẹp; thực hiện một cách quyết liệt, nhịp nhàng công tác đảm bảo cung - cầu hàng hóa trong nước, ổn định giá cả các mặt hàng thiết yếu.
Đối với mặt hàng xăng dầu, chúng tôi bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong nước, đảm bảo các doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc phương án nhập khẩu bổ sung đã được phân giao để bù đắp nguồn hàng thiếu hụt, không để gián đoạn nguồn cung xăng dầu trong hệ thống kinh doanh, bảo đảm an ninh năng lượng, không để xảy ra thiếu hụt nguồn cung trong mọi tình huống.
Xin chân thành cảm ơn Bộ trưởng!
