Hóa đơn tiền điện có thể tăng nếu không thay đổi thói quen
Tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực trình Quốc hội mới đây, Bộ Công Thương đã đề xuất bổ sung lộ trình áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường khi điều kiện kỹ thuật cho phép.
Theo Quyết định số 963/QĐ-BCT, khung giờ cao điểm được áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, trong khoảng thời gian từ 17h30 đến 22h30, tương ứng 5 giờ/ngày. Riêng ngày Chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm.
Nếu đề xuất được thông qua, hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình có thể chịu tác động khác nhau, tùy thuộc vào lượng điện tiêu thụ và khả năng điều chỉnh thời điểm sử dụng điện.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, TS Nguyễn Huy Hoạch, Thường trực Hội đồng Khoa học và Biên tập của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) cho biết, mục tiêu của việc áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ là khuyến khích người dân dịch chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện ra khỏi khung giờ cao điểm, qua đó giảm áp lực lên hệ thống điện.
Theo ông, khoảng thời gian từ 17h30 đến 22h30 là lúc nhu cầu điện sinh hoạt thường tăng cao, do người dân trở về nhà sau giờ làm việc và bắt đầu các hoạt động thường nhật như nấu ăn, sử dụng quạt, điều hòa và các thiết bị điện gia dụng khác.
Tuy nhiên, đây hầu hết là những nhu cầu thiết yếu, gắn liền với sinh hoạt, nghỉ ngơi và giải trí của người dân. Vì vậy, việc yêu cầu các hộ gia đình hạn chế sử dụng điện trong khung giờ này không dễ thực hiện, bởi nhiều hoạt động khó có thể dịch chuyển sang thời điểm khác.
Do đó, mục tiêu của việc áp dụng giá điện theo giờ không phải là khuyến khích người dân cắt giảm các nhu cầu thiết yếu, mà khuyến khích điều chỉnh những hoạt động có thể linh hoạt về thời gian.
“Nhìn chung, chưa thể khẳng định giá điện sẽ tăng hay giảm, nhưng nguy cơ hóa đơn tiền điện tăng là đáng kể nếu người dân vẫn giữ nguyên thói quen sử dụng điện trong giờ cao điểm”, ông Hoạch cho hay.
Đồng tình với nhận định này, TS Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế cho biết, thực tế đề xuất tính giá điện theo khung giờ đã được nghiên cứu từ lâu, nhưng bây giờ mới chính thức đề xuất, nhằm khuyến khích người dân sử dụng điện hiệu quả.
Mới đây, Chính phủ đã yêu cầu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẩn trương rà soát, tính toán, tiết kiệm tối đa chi phí để có phương án giảm giá bán lẻ điện bình quân, áp dụng từ ngày 1/11 đến hết ngày 31/3, theo đúng quy định pháp luật nhằm hỗ trợ, bảo đảm an sinh xã hội cho người dân và doanh nghiệp.
Động thái này được kỳ vọng góp phần giảm bớt áp lực hóa đơn tiền điện trong thời gian tới. Tuy nhiên, về lâu dài, để hạn chế nguy cơ chi phí điện sinh hoạt tăng khi áp dụng giá điện theo giờ, người dân cần chủ động điều chỉnh thói quen sử dụng điện, chuyển những nhu cầu có thể linh hoạt về thời gian sang khung giờ thấp điểm.
Cần tính toán mức giá hợp lý
Từ những vấn đề trên, TS Nguyễn Huy Hoạch cho rằng bài toán quan trọng đối với cơ quan quản lý là xây dựng cơ chế giá đủ hợp lý để khuyến khích người dân thay đổi hành vi, nhưng không khiến chi phí điện sinh hoạt tăng đột biến.
Theo ông, nếu mức giá giờ cao điểm quá cao trong khi người dân không có nhiều khả năng dịch chuyển nhu cầu, chính sách có thể làm tăng gánh nặng chi phí mà chưa chắc giúp giảm đáng kể phụ tải đỉnh.
Ngược lại, nếu mức chênh lệch giữa các khung giờ không đủ lớn, động lực để người sử dụng điện thay đổi thói quen cũng có thể hạn chế. Do đó, việc thiết kế biểu giá cần cân bằng giữa mục tiêu điều tiết nhu cầu điện, khả năng chi trả của người dân và yêu cầu vận hành an toàn, ổn định của hệ thống điện.
“Bộ Công Thương cần đưa ra một mức giá hợp lý, vừa tạo động lực để người dân thay đổi thói quen sử dụng điện, vừa hạn chế việc hóa đơn tiền điện tăng lên, đồng thời giúp hệ thống điện không bị quá tải vào giờ cao điểm”, ông Hoạch nhấn mạnh.
Đáng chú ý, chuyên gia đề xuất cần triển khai thí điểm trước khi áp dụng rộng rãi cơ chế tính giá điện sinh hoạt theo giờ. Theo ông, các thành phố lớn có thể là địa bàn phù hợp để nghiên cứu, bởi tại đây, một bộ phận người dân có điều kiện điều chỉnh thời gian sử dụng một số thiết bị điện. Trong khi đó, tại khu vực nông thôn, khả năng thay đổi thói quen sinh hoạt có thể hạn chế hơn.
Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, việc thí điểm sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá thực tế mức độ thay đổi hành vi của người dân, tác động đến hóa đơn tiền điện và hiệu quả giảm phụ tải trong giờ cao điểm.
Trong khi đó, TS Huỳnh Thanh Điền cho rằng việc áp dụng giá điện theo giờ cần có lộ trình phù hợp, tránh gây ra những thay đổi đột ngột khiến người dân khó thích nghi.
Đặc biệt, ông kiến nghị chính sách có thể tiếp tục duy trì hạn mức điện với mức giá thấp cho nhu cầu thiết yếu. Phần điện sử dụng vượt hạn mức có thể áp dụng mức giá cao hơn nhằm khuyến khích tiết kiệm.
Cách tiếp cận này vừa góp phần hạn chế gánh nặng chi phí đối với các hộ nghèo, vừa tạo động lực để những hộ có mức tiêu thụ điện lớn chủ động sử dụng điện hiệu quả hơn.
