Cấp xã chịu áp lực khổng lồ
Sáng 11/11, báo cáo làm rõ ý kiến của các đại biểu Quốc hội về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đánh giá cao các ý kiến tâm huyết của các đại biểu.
Phân tích về tác động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bộ trưởng nhấn mạnh vị thế của cấp xã đã thay đổi hoàn toàn khi không còn chính quyền cấp huyện. Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, có tới 859 nhiệm vụ (tương đương 73,8%) đã được phân định và giao lại cho cấp xã.
Sự phân quyền này bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. "Nhiều phản ánh, kiến nghị của người dân đã được tiếp nhận, xử lý ngay tại xã hoặc chuyển thẳng lên tỉnh, hạn chế tình trạng chuyển lòng vòng, đùn đẩy trách nhiệm giữa hai cấp như trước đây", Bộ trưởng Bộ Nội vụ nói.
Dẫn số liệu sơ bộ từ Thanh tra Chính phủ (15/12/2025 - 14/10/2026), Bộ trưởng cho biết toàn quốc đã tiếp nhận 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, qua khảo sát tại 21 địa phương, cấp xã đảm nhận xử lý tới 86,11% số lượt, thậm chí có nơi lên đến 90%.
Về cơ cấu nội dung, 86% là kiến nghị, phản ánh; khiếu nại chỉ chiếm 10% và tố cáo khoảng 3,5%.
"Cấp xã thực sự đã trở thành tuyến đầu tiếp nhận, đối thoại và giải quyết vấn đề của người dân. Phần lớn vụ việc hoàn toàn có thể được giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở nếu cấp xã có đủ người, đủ năng lực và chủ động đối thoại từ sớm”, Bộ trưởng nói và cho rằng đây là điều kiện để chính quyền gần dân, sát dân, tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.
Tuy nhiên, ở khía cạnh khác, Bộ trưởng cũng chỉ rõ áp lực đối với cấp xã là rất lớn. Lượt tiếp công dân tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã chỉ có 41 cán bộ, công chức phải quán xuyến địa bàn rộng, dân số đông. Đội ngũ cán bộ địa chính, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư có năng lực chưa đồng đều.
Hệ quả là tình trạng gửi đơn thư vượt cấp, sai thẩm quyền vẫn diễn ra phổ biến. Có tỉnh, số đơn gửi sai thẩm quyền lên Ban Tiếp công dân tỉnh chiếm tới 90,63%; hoặc có nơi trong 267 đơn chỉ có 7 đơn đúng địa chỉ.
Đặc biệt, vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân.
Trả lời kiến nghị của đại biểu về việc chuyển toàn bộ đơn thư chưa giải quyết từ Trung ương về lại địa phương, Bộ trưởng cho rằng nhiều vụ việc đã được giải quyết đúng thẩm quyền, đúng luật nhưng người dân không đạt được mong muốn nên tiếp tục "đeo bám" khiếu nại vượt cấp.
"Nếu cứ chuyển hết về địa phương, vụ việc sẽ không bao giờ kết thúc. Do đó, cần phải xem xét lại thật kỹ từng vụ việc cụ thể," Bộ trưởng nhấn mạnh.
Tuyệt đối không ủy quyền tiếp công dân
Để tháo gỡ điểm nghẽn, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh Chủ tịch UBND cấp xã phải trực tiếp tiếp công dân ít nhất 2 ngày/tháng (và đột xuất), đồng thời tuyệt đối không được ủy quyền cho cấp phó. Người đứng đầu cấp xã phải chịu trách nhiệm giải quyết khiếu nại lần đầu và tố cáo đối với cán bộ thuộc quyền quản lý.
Thời gian tới, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp cùng Thanh tra Chính phủ đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức đúng vị trí việc làm; thống nhất đầu mối tham mưu tiếp dân tại cấp xã; đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với công tác đánh giá cán bộ.
Giải đáp các kiến nghị cụ thể, đối với trường hợp cán bộ không chuyên trách ở Cà Mau đã nhận tiền tinh giản biên chế nhưng sau đó lại được bố trí làm ở thôn/ấp và kiến nghị không phải hoàn trả tiền, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải khẳng định việc địa phương làm như vậy là sai quy định.
"Phải bố trí công việc mới trước, nếu còn dôi dư mới cho hưởng chính sách tinh giản. Không thể một người trong cùng một việc lại được hưởng hai chính sách," Bộ trưởng nói rõ.
Với kiến nghị về chế độ của giáo viên mầm non nghỉ việc sau sắp xếp, Bộ trưởng đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, hướng dẫn thêm.
