Bộ Y tế cảnh báo nếu cộng đồng chủ quan, nguy cơ dịch lan rộng trong những tháng tới là hoàn toàn có thể xảy ra.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ông Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, hai bệnh truyền nhiễm theo mùa đang bước vào giai đoạn cần giám sát chặt chẽ, phát hiện sớm và kiểm soát từ cơ sở.
Tay chân miệng tăng tốc, EV71 quay trở lại
Theo ông Sơn, tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm, nhưng thường gia tăng vào các đợt tháng 3-5 và 9-10. Năm nay, số ca bệnh tăng tại nhiều địa phương, rõ nhất ở khu vực phía Nam.
Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận khoảng 26.000 ca mắc tay chân miệng, trong đó 8 trẻ tử vong. Riêng tháng 3, số mắc trung bình theo tuần tiếp tục tăng so với tháng trước.
Điều giới chuyên môn đặc biệt lưu ý là sự xuất hiện của chủng virus EV71 trong nhiều mẫu bệnh phẩm. Đây là tác nhân từng liên quan đến nhiều ca bệnh nặng, có thể gây biến chứng thần kinh, suy hô hấp, viêm cơ tim và tử vong nếu không xử trí kịp thời.
“Phần lớn bệnh nhân là trẻ nhỏ, nhất là nhóm nhà trẻ, mẫu giáo. Các em chưa hình thành đầy đủ thói quen vệ sinh cá nhân, trong khi sinh hoạt tập trung nên nguy cơ lây lan rất cao”, ông Sơn nói.
Thời tiết nóng ẩm đến sớm cũng được xem là yếu tố thuận lợi để mầm bệnh tồn tại và phát tán mạnh hơn trong môi trường.
Trường học là nơi cần chặn dịch từ sớm
Theo Bộ Y tế, với tay chân miệng, trường học và cơ sở mầm non là mắt xích đặc biệt quan trọng trong kiểm soát dịch.
Ngành y tế đang phối hợp với ngành giáo dục tăng cường vệ sinh lớp học, khử khuẩn đồ chơi, bề mặt tiếp xúc thường xuyên, bảo đảm phòng học thông thoáng, sạch sẽ. Giáo viên được hướng dẫn nhận biết sớm dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh để thông báo cho phụ huynh và cơ sở y tế.
Phụ huynh cần theo dõi sát trẻ dưới 5 tuổi. Khi trẻ có biểu hiện sốt, loét miệng, nổi ban ở tay, chân hoặc mông, cần đưa đi khám sớm. Trẻ mắc bệnh phải nghỉ học để tránh lây lan cho bạn cùng lớp.
Sốt xuất huyết vào mùa sớm, gần 32.000 ca mắc
Song song với tay chân miệng, sốt xuất huyết cũng đang tăng tại nhiều địa phương dù chưa vào cao điểm mùa mưa.
Từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận 31.927 ca mắc sốt xuất huyết, trong đó 4 trường hợp tử vong. Các ca bệnh xuất hiện sớm từ đầu năm, tập trung chủ yếu ở khu vực phía Nam.
Theo ông Sơn, sốt xuất huyết vốn có tính chu kỳ, nhưng hiện nay nhiều yếu tố mới khiến dịch khó lường hơn: thời tiết nóng lên, mưa thất thường, đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và tình trạng tồn tại nhiều vật chứa nước trong khu dân cư.
“Dịch có thể đến sớm hơn, kéo dài hơn và phức tạp hơn nếu các biện pháp phòng chống không được duy trì thường xuyên”, ông Sơn nhận định.
Một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là tâm lý chủ quan và hiểu sai về cách phòng bệnh.
Nhiều người vẫn nghĩ muỗi truyền sốt xuất huyết chỉ sinh sản ở nước bẩn. Thực tế, muỗi vằn thường đẻ trứng trong các dụng cụ chứa nước sạch như xô chậu, chum vại, lọ hoa, khay nước tủ lạnh, lốp xe cũ hay vật dụng bỏ quên quanh nhà.
Không ít gia đình chỉ chờ phun thuốc khi có dịch. Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, phun hóa chất chỉ là giải pháp tình huống. Biện pháp căn cơ nhất vẫn là diệt lăng quăng, bọ gậy và loại bỏ nơi muỗi sinh sản hằng tuần.
Ngoài ra, muỗi vằn đốt người chủ yếu vào ban ngày, nên chỉ mắc màn buổi tối là chưa đủ.
Mỗi gia đình là “pháo đài” chống dịch
Bộ Y tế khuyến cáo người dân dành thời gian mỗi tuần kiểm tra quanh nhà, đổ bỏ nước đọng, đậy kín vật chứa nước, thay nước bình hoa, cọ rửa dụng cụ sinh hoạt và chủ động chống muỗi đốt bằng màn, quần áo dài tay, các biện pháp xua muỗi phù hợp.
Với tay chân miệng, cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, vật dụng của trẻ và không cho trẻ bệnh đến lớp.
“Thông điệp quan trọng nhất là phòng bệnh phải bắt đầu từ từng gia đình. Những việc nhỏ nếu làm đều đặn sẽ tạo nên lá chắn lớn cho cộng đồng”, ông Võ Hải Sơn nhấn mạnh.
Trong bối cảnh 2 dịch bệnh cùng gia tăng, ngành y tế cho rằng cuộc chiến không chỉ nằm ở bệnh viện, mà bắt đầu từ ý thức phòng bệnh trong mỗi ngôi nhà.
