Năm 2025 là dấu mốc tròn 10 năm kể từ khi Hiệp định Thương mại biên giới Việt Nam – Lào được ký kết (tháng 6/2015). Trong một thập kỷ qua, việc triển khai Hiệp định đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế – thương mại và phát triển bền vững khu vực biên giới giữa hai nước. Hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới Việt – Lào duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, với kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ khoảng 1,1 tỷ USD năm 2015 lên mức kỷ lục 2,25 tỷ USD năm 2024 – tăng gấp đôi sau một thập kỷ thực hiện Hiệp định.
Đáng chú ý, tuyến cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn đang được xem là động lực chiến lược mở ra không gian hợp tác mới cho thương mại biên giới Việt – Lào. Tuyến đường này không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, giảm chi phí logistics, mà còn thúc đẩy lưu thông hàng hóa, đầu tư, du lịch và giao thương nhân dân hai nước, qua đó biến các khu vực cửa khẩu thành cực tăng trưởng mới của hợp tác kinh tế song phương.
Vừa qua (ngày 15/10/2025), tại thủ đô Viêng Chăn, Bộ Công Thương Lào phối hợp với Bộ Công chính và Vận tải tổ chức Lễ ký kết hợp đồng Dự án xây dựng đường cao tốc Viêng Chăn – Hà Nội (đoạn 2), tuyến nối từ thị xã Paksan đến biên giới Lào – Việt Nam tại huyện Xaychamphone, tỉnh Bolikhamxay.
Buổi lễ có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Công Thương, Bộ Công chính và Vận tải Lào, chính quyền tỉnh Bolikhamxay cùng đại diện các doanh nghiệp thực hiện dự án — đánh dấu bước tiến quan trọng trong hiện thực hóa giấc mơ kết nối hai thủ đô bằng tuyến đường cao tốc hiện đại đầu tiên.
Theo ông Phonepasert Inthasorn, Chủ tịch Công ty Phát triển 3S, dự án có chiều dài khoảng 203,8 km, tổng vốn đầu tư gần 1,9 tỷ USD, dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Đây là dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia của Lào, nhằm thực hiện chiến lược kết nối giao thông với Việt Nam, thúc đẩy liên kết kinh tế tiểu vùng sông Mekong, đồng thời tăng cường năng lực logistics và thu hút đầu tư nước ngoài.
Ông Phonepasert Inthasorn chia sẻ, thách thức lớn nhất hiện nay của dự án là giải phóng mặt bằng và điều kiện địa hình phức tạp, do tuyến đường đi qua nhiều vùng rừng núi, sông suối. “Quá trình thi công đòi hỏi thời gian dài, chi phí lớn và ứng dụng kỹ thuật hiện đại. Tuy nhiên, đây là dự án mang ý nghĩa chiến lược, nên chúng tôi xác định phải làm đến nơi đến chốn, đảm bảo chất lượng và tiến độ,” ông nhấn mạnh.
Khi hoàn thành, cao tốc Viêng Chăn – Hà Nội sẽ rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại, du lịch, giao lưu nhân dân và phát triển kinh tế – xã hội khu vực Trung Lào. Tuyến đường này được kỳ vọng sẽ giúp Lào tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm trung chuyển giao thông nội địa Đông Nam Á, kết nối các hành lang kinh tế xuyên Á.
Cầu nối chiến lược giữa hai thủ đô
Tại Việt Nam, trước đó, Ban quản lý dự án 85 đã đề nghị Bộ Giao thông Vận tải thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn (Lào), đoạn Vinh - Thanh Thủy.
Theo quy hoạch, tuyến cao tốc này dài khoảng 65 km, nằm hoàn toàn trong địa phận tỉnh Nghệ An, điểm đầu giao với cao tốc Bắc – Nam phía Đông (đoạn Diễn Châu – Bãi Vọt), điểm cuối tại cửa khẩu Thanh Thủy – Nậm On trên biên giới Việt – Lào.
Giai đoạn 1 của dự án dự kiến đầu tư cao tốc 4 làn xe hoàn chỉnh, với chiều rộng nền đường 22 – 24,75 m, vận tốc thiết kế 100 – 120 km/h. Tổng mức đầu tư ước khoảng 18.500 tỷ đồng, thời gian chuẩn bị đầu tư từ 2024 – 2025, thi công 2026 – 2029.
Theo Ban Quản lý Dự án 85, khi hoàn thành, tuyến Vinh – Thanh Thủy sẽ giúp hình thành tuyến kết nối tốc độ cao, ngắn nhất từ Viêng Chăn đến Hà Nội, đồng thời mở ra hành lang vận tải trực tiếp tới các khu kinh tế ven biển miền Trung Việt Nam. Đây cũng là “đòn bẩy” quan trọng để Nghệ An phát triển trục kinh tế phía Tây, liên kết vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
Dấu mốc pháp lý quan trọng
Mới đây, Hội đồng thẩm định Nhà nước đã có Báo cáo số 109/BC-HĐTĐNN gửi Chính phủ về kết quả thẩm định báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án cao tốc Vinh – Thanh Thủy.
Sau khi UBND tỉnh Nghệ An hoàn thiện hồ sơ, 11/11 thành viên Hội đồng thẩm định Nhà nước đã thống nhất thông qua, trong đó có 2 thành viên kèm ý kiến bổ sung. Căn cứ kết quả này, dự án đã đủ điều kiện để trình Quốc hội khóa XV, kỳ họp thứ 10 xem xét, quyết định chủ trương đầu tư.
Hội đồng kiến nghị Chính phủ giao UBND tỉnh Nghệ An tiếp thu ý kiến các bộ, ngành, hoàn thiện hồ sơ, đồng thời giao Bộ Xây dựng – cơ quan quản lý chuyên ngành về giao thông, thay mặt Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư.
Theo hồ sơ dự án, tuyến cao tốc Vinh – Thanh Thủy đi qua 9 xã của tỉnh Nghệ An, gồm Hưng Nguyên, Kim Liên, Đại Huệ, Vạn An, Nam Đàn, Xuân Lâm, Hoa Quân, Sơn Lâm và Kim Bảng. Dự án có chiều dài khoảng 60 km, quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, một số đoạn đào sâu hoặc đắp cao được thiết kế 6 làn xe, chiều rộng nền từ 29 – 32,25 m.
Dự án sử dụng khoảng 648 ha đất, trong đó có 182 ha rừng phòng hộ, 185 ha rừng sản xuất, 223 ha đất trồng lúa, và 32 ha đất ở. Tổng số hộ dân bị ảnh hưởng ước khoảng 2.833 hộ, trong đó có 221 hộ phải tái định cư.
Tổng mức đầu tư sơ bộ 23.940,34 tỷ đồng, gồm chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 2.822,26 tỷ đồng, chi phí xây dựng và thiết bị 17.726,47 tỷ đồng, chi phí quản lý, tư vấn 1.063,59 tỷ đồng, và chi phí dự phòng 2.328,02 tỷ đồng.
Dự án sẽ được đầu tư công, triển khai 2025 – 2030, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương và địa phương, trong đó ngân sách trung ương giai đoạn 2026 – 2030 khoảng 22.429,21 tỷ đồng, còn ngân sách địa phương bố trí 1.411,13 tỷ đồng cho công tác bồi thường, tái định cư.
Biểu tượng hợp tác Việt – Lào trong thời đại mới
Cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn không chỉ là một dự án giao thông đơn thuần, mà còn là biểu tượng của tình đoàn kết đặc biệt, gắn bó keo sơn giữa hai nước Việt Nam – Lào. Tuyến đường này mở ra không gian phát triển mới cho khu vực trung Lào và Bắc Trung Bộ Việt Nam, góp phần thúc đẩy thương mại, du lịch, dịch vụ logistics, đồng thời tăng cường kết nối nhân dân hai nước.
Đây cũng là dự án hạ tầng đầu tiên kết nối trực tiếp hai thủ đô bằng đường cao tốc, hiện thực hóa các cam kết trong Chiến lược hợp tác Việt – Lào giai đoạn 2021 – 2030, Hiệp định hợp tác song phương 2021 – 2025 và Tuyên bố chung Việt Nam – Lào năm 2022 về tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư.
Khi toàn tuyến hoàn thành, từ Viêng Chăn đến Hà Nội chỉ còn khoảng 6 – 7 giờ di chuyển (so với gần 12 giờ hiện nay), giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận tải, đồng thời tạo sức lan tỏa lớn cho các khu công nghiệp, cửa khẩu và đô thị dọc tuyến.
Tuyến cao tốc này còn đóng vai trò huyết mạch chiến lược trong bảo đảm quốc phòng, an ninh biên giới, đồng thời tạo điều kiện cho các địa phương thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Và khi ánh sáng cao tốc được thắp lên, không chỉ hàng hóa và du khách được lưu thông thuận tiện hơn, mà tình hữu nghị giữa hai dân tộc anh em Việt – Lào cũng được thắt chặt thêm. Đây là con đường của hợp tác, của niềm tin và cùng nhau hướng đến tương lai thịnh vượng.
