Ngày 7/11, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thay mặt Chính phủ trình chủ trương đầu tư 3 Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc: Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum; Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.
3 tuyến cao tốc dài hơn 430 km
Theo tờ trình của Chính phủ, 3 dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, Bảo Hà - Lai Châu và Quảng Ngãi - Kon Tum được đề xuất đầu tư nhằm từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc, tăng cường kết nối liên vùng, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tổng chiều dài 3 tuyến khoảng 430 km, được đầu tư theo quy mô 4 làn xe cao tốc, tốc độ thiết kế 80-100 km/h.
Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng.
Chính phủ dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho 3 dự án trong giai đoạn 2026-2030, bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành các dự án vào năm 2030.
Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ của 3 dự án khoảng 4.583 ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng.
Theo Chính phủ, các dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nơi có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đây là những công trình thiết yếu, liên vùng, cần được ưu tiên đầu tư để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giảm nghèo và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum áp dụng hình thức đầu tư công
Trong 3 dự án được Chính phủ trình Quốc hội, cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum có chiều dài khoảng 132 km, thuộc địa phận tỉnh Quảng Ngãi, được đề xuất đầu tư theo hình thức đầu tư công.
Dự án có mục tiêu hình thành tuyến giao thông kết nối trục Đông - Tây, kết nối khu vực duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên và các địa phương trong vùng; đáp ứng nhu cầu vận tải, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.
Tuyến đường cũng được kỳ vọng góp phần phá vỡ thế độc đạo của quốc lộ 24, từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Dự án được thiết kế với quy mô 4 làn xe cao tốc, áp dụng các công nghệ tiên tiến, hiện đại, bảo đảm yêu cầu an toàn, đồng bộ, chất lượng và hiệu quả.
Sơ bộ tổng nhu cầu sử dụng đất khoảng 1.407 ha, gồm 144 ha đất trồng lúa, 4 ha đất ở, 709 ha đất rừng và khoảng 550 ha các loại đất khác.
Tổng mức đầu tư sơ bộ là 48.283 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí khoảng 46.236 tỷ đồng, ngân sách tỉnh Quảng Ngãi khoảng 2.047 tỷ đồng. Phần vốn địa phương được sử dụng để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Dự án dự kiến chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, thực hiện đầu tư từ năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác trong năm 2031.
Chính phủ đề xuất áp dụng 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt. Trong đó, có cơ chế giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức di dời các công trình điện từ 110 kV trở lên; giao UBND tỉnh Quảng Ngãi chủ động thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng, xây dựng khu tái định cư trên cơ sở hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư.
Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với tất cả các gói thầu thuộc dự án; cho phép điều chỉnh quy hoạch có liên quan và thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bãi đổ chất thải rắn xây dựng.
Cơ quan thẩm tra đề nghị kiểm soát chỉ định thầu
Trình bày báo cáo thẩm tra dự án, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết dự báo lưu lượng giao thông năm 2050, nhu cầu vận tải đoạn cao tốc Bắc-Nam phía Đông (CT.01) đến đường Hồ Chí Minh đạt hơn 28.000 đến hơn 32.000 xe con quy đổi/ngày đêm.
Do đó, Ủy ban đồng tình với quy mô 4 làn xe, tránh việc phân kỳ đầu tư quá hẹp gây lãng phí và khó nâng cấp về sau.
Về phương án kỹ thuật, địa hình miền núi bị chia cắt mạnh, chênh lệch cao độ lớn, khối lượng công trình cầu, hầm rất lớn. Dự án dự kiến xây dựng khoảng 76 công trình cầu vượt sông, vượt địa hình trên tuyến chính với tổng chiều dài khoảng 27 km và một công trình hầm dài khoảng 0,69 km.
Ủy ban đề nghị khảo sát địa chất chi tiết, đánh giá kỹ điều kiện địa chất, thủy văn để lựa chọn giải pháp kết cấu cầu cạn, vỏ hầm tối ưu, bảo đảm an toàn trong quá trình khai thác lâu dài.
Về nguồn vốn, đề nghị Chính phủ rà soát, cập nhật khả năng cân đối ngân sách Trung ương, làm rõ phương án bố trí phần vốn còn thiếu, bảo đảm tiến độ dự án và không ảnh hưởng đến khả năng cân đối vốn cho các nhiệm vụ cấp thiết khác.
Đặc biệt, đối với đề xuất mở rộng phạm vi chỉ định thầu đối với tất cả các gói thầu, nhiều ý kiến đại biểu lưu ý phạm vi này khá rộng, nhất là các gói thầu xây lắp tuyến chính có giá trị lớn.
Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định cụ thể phạm vi gói thầu được chỉ định thầu; những gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh cần thực hiện đấu thầu theo quy định, chỉ áp dụng chỉ định thầu trong trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết.
