Giáo viên cần thay đổi cách tiếp cận chính sách
Chia sẻ về những vấn đề đặt ra trong quá trình triển khai chính sách giáo dục, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục là một trong những mục tiêu xuyên suốt của các chính sách hiện nay. Trong đó, giáo viên không chỉ là người trực tiếp thực hiện mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đưa chính sách đến với học sinh và gia đình.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc mở rộng phạm vi giáo dục bắt buộc. Nếu trước năm 2019, giáo dục bắt buộc mới được thực hiện ở cấp tiểu học thì Luật Giáo dục năm 2019 đã nâng phạm vi này từ lớp 1 đến hết lớp 9.
Theo ông Tài, giáo viên cần hiểu đúng sự khác biệt giữa phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc để có cách triển khai phù hợp. Khi giáo dục bắt buộc đã được luật hóa, trách nhiệm bảo đảm quyền học tập của trẻ em không còn chỉ là vận động, khuyến khích các em đến trường.
Vì vậy, cách làm cũng cần thay đổi. Thay vì chờ đến khi trẻ đến tuổi nhập học mới rà soát, vận động, chính quyền địa phương cần chủ động nắm chắc số trẻ trong độ tuổi thông qua dữ liệu dân cư, phối hợp với ngành giáo dục để bảo đảm không trẻ em nào bị bỏ lại phía sau.
Từng là giáo viên công tác tại vùng khó khăn, ông Tài chia sẻ sự thấu hiểu đối với những vất vả của đồng nghiệp khi thực hiện công tác phổ cập giáo dục. Có những trường hợp giáo viên đến từng nhà nhưng không gặp phụ huynh, thậm chí gặp những rào cản về tập quán, văn hóa địa phương.
Tuy nhiên, theo ông, khi chính sách đã thay đổi, cách tiếp cận cũng phải thay đổi. Giáo viên cần phối hợp chặt chẽ hơn với chính quyền địa phương, gia đình và người giám hộ, đồng thời tuyên truyền để người dân hiểu rõ trách nhiệm bảo đảm quyền học tập của trẻ em.
Cùng với đó, những chính sách hỗ trợ học sinh vùng khó khăn tiếp tục được hoàn thiện. Việc tổ chức một tháng làm quen với tiếng Việt trước khi vào lớp 1 đối với trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số là một ví dụ. Đây không đơn thuần là khoảng thời gian bổ sung ngôn ngữ mà còn giúp học sinh hình thành thói quen học tập, làm quen với trường lớp và chuẩn bị tâm thế bước vào môi trường giáo dục phổ thông.
Đáng chú ý, chính sách hỗ trợ học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số cũng đang được mở rộng. Theo ông Tài, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến trình Chính phủ ban hành Nghị định 66 nhằm mở rộng đối tượng và tăng mức hỗ trợ cho học sinh thuộc các khu vực này.
Không thể dạy học rập khuôn, phụ thuộc vào sách giáo khoa
Một trong những vấn đề được ông Tài đặc biệt nhấn mạnh là quyền chủ động chuyên môn của giáo viên trong triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới.
Theo ông, chương trình mới được xây dựng theo hướng mở, trao quyền chủ động rộng hơn cho giáo viên trong thiết kế và tổ chức bài dạy. Sách giáo khoa không còn là tài liệu duy nhất quyết định toàn bộ nội dung và phương pháp giảng dạy mà chỉ là một kênh học liệu để giáo viên tham khảo, lựa chọn.
Điều này đồng nghĩa với việc giáo viên cần chủ động hơn trong việc xây dựng bài học phù hợp với đặc điểm học sinh, điều kiện nhà trường và văn hóa từng địa phương.
Ông Tài cho rằng giáo viên có thể tích hợp văn hóa, truyền thống địa phương hoặc thay thế những ngữ liệu chưa thực sự gần gũi với học sinh ở từng vùng miền.
Có những nội dung phù hợp với học sinh ở Hà Nội nhưng lại xa lạ với học sinh ở vùng sâu, vùng xa. Nếu giáo viên chỉ dạy theo đúng ngữ liệu trong sách mà không có sự điều chỉnh phù hợp, hiệu quả tiếp nhận kiến thức của học sinh có thể bị hạn chế.
Thậm chí, theo ông Tài, qua kiểm tra ban đầu, ở một số nơi, giáo viên còn phụ thuộc vào cả sách giáo viên. Trong khi đó, sách giáo viên chỉ là một phương án tổ chức bài dạy do một cá nhân đề xuất, không phải khuôn mẫu bắt buộc cho mọi trường học.
“Chương trình mới là chương trình mở, đang giao quyền chủ động chuyên môn rất rộng cho giáo viên”, ông Tài nhấn mạnh.
Từ góc độ này, việc đổi mới giáo dục không chỉ nằm ở thay đổi chương trình, sách giáo khoa hay phương pháp kiểm tra, đánh giá mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy nghề nghiệp của mỗi nhà giáo.
Đổi mới chuyên môn phải đi cùng trách nhiệm và sự thấu hiểu học sinh
Quyền chủ động của giáo viên cũng thể hiện trong cách tổ chức các hoạt động giáo dục. Chương trình giáo dục phổ thông mới tạo thêm cơ hội để giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạng cho học sinh thông qua nhiều môn học và hoạt động, thay vì chỉ giới hạn trong một môn học cụ thể.
Tuy nhiên, ông Tài lưu ý một số địa phương, nhà trường vẫn triển khai máy móc, cắt bỏ một số tiết hoặc làm giảm nhẹ những hoạt động có ý nghĩa giáo dục.
Điều này cho thấy, đổi mới không thể chỉ dừng ở việc thực hiện đủ thời lượng hay hoàn thành các đầu việc theo kế hoạch. Quan trọng hơn là giáo viên phải hiểu mục tiêu của chương trình, từ đó tổ chức hoạt động giáo dục thực chất, phù hợp với học sinh.
Đối với giáo dục hòa nhập, yêu cầu này càng rõ nét. Dù hành lang pháp lý và các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã được ban hành, việc tổ chức thực hiện tại nhiều địa phương vẫn còn khó khăn, nhất là ở cấp THCS và THPT, nơi học sinh phải học nhiều môn với nhiều giáo viên khác nhau.
Theo ông Tài, đặc điểm từng cấp học, độ tuổi học sinh và yêu cầu chuyên môn khiến việc tổ chức giáo dục hòa nhập không thể áp dụng một cách máy móc.
Như vậy, từ bảo đảm quyền học tập, thực hiện các chính sách hỗ trợ học sinh vùng khó khăn đến đổi mới phương pháp dạy học và giáo dục hòa nhập, vai trò của giáo viên ngày càng được đặt ra với yêu cầu toàn diện hơn.
Giáo viên vừa phải nắm chắc chính sách, vừa chủ động trong chuyên môn, đồng thời hiểu rõ đặc điểm và nhu cầu của học sinh. Đó cũng là điều kiện để những chủ trương, chính sách giáo dục không chỉ dừng lại trên văn bản mà thực sự tạo ra chuyển biến trong từng lớp học.
