Tuổi 17 hiên ngang trước máy chém
Theo các tài liệu, Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20/10/1914, ở làng Bản Mạy, tỉnh NaKhon - Thái Lan trong một gia đình Việt kiều yêu nước, quê gốc ở xã Thạch Minh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Những năm đầu thế kỷ XX, khi thực dân Pháp mở rộng vơ vét, đàn áp các nước ở Đông Dương, gia đình của Lý Tự Trọng không cam chịu cảnh áp bức, bóc lột đã vượt núi cao Trường Sơn, băng qua sông Mekong đến đất Thái Lan kiếm sống và tham gia các hoạt động yêu nước.
Từ truyền thống gia đình, con đường đến với cách mạng của Lý Tự Trọng mở ra từ rất sớm. 11 tuổi, anh được tổ chức Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội chọn đưa sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập và vào nhóm thiếu niên cộng sản đầu tiên do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp bồi dưỡng, đào tạo.
Việc này được chính Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong bài báo ký tên Chiến Sĩ, đăng trên báo Nhân Dân, số 3649, xuất bản ngày 26/3/1964 với tựa đề “ Thanh niên anh hùng Lý Tự Trọng” đã hé lộ: “Năm 1925, “Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí” thành lập ở Quảng Châu. Mục đích của Hội là chuẩn bị điều kiện để tiến tới thành lập Đảng Cộng sản. Hội đã quyết định bồi dưỡng một nhóm trẻ em làm hạt nhân cho phong trào nhi đồng cách mạng sau này. Lúc đó không thể đưa trẻ em trong nước ra. Hội bèn chọn lấy 10 em gái và trai, con Việt kiều ở Xiêm đưa đến Quảng Châu, trong số đó có em Trọng 11 tuổi. Em tên thật là Lê Văn Trọng.
Để giới thiệu các em vào trường tiểu học (thuộc Trường đại học Tôn Trung Sơn), đồng chí Lý Thụy nhận các em là họ hàng thân thích. Vì vậy em Trọng cũng như các em khác đều đổi thành họ Lý. Để nuôi các em ăn học, một phần do đồng chí Lý Thụy phụ trách, một phần do các đồng chí Trung Quốc giúp đỡ. Các em không phải đi bán báo để lấy tiền nuôi mình, như có người đã nói sai. Em Trọng thông minh, vui tính, siêng học, siêng làm; vóc người thấp nhỏ nhưng cứng cáp. Cho nên anh em quen gọi là “Trọng con”.
Năm 1927, bọn Quốc dân Đảng phản lại cách mạng, khủng bố những người cộng sản một cách rất dã man. Trường Tôn Trung Sơn bị đóng cửa. Nhiều sinh viên gái và trai bị bắt, bị giết. Các đồng chí Việt Nam người thì phải trốn khỏi Quảng Châu, người thì rút vào bí mật, người thì bị bắt bỏ tù. Kỷ luật trại giam rất ngặt. Chúng cấm không cho bà con các chính trị phạm vào thăm. “Trọng con” lân la làm quen với những người gác ngục, rồi tìm cách vào thăm các đồng chí Việt Nam và đặt được mối liên lạc bí mật. Thế là em Trọng bắt đầu hoạt động cách mạng”.
Hành trình làm cách mạng của người thiếu niên anh hùng Lý Tự Trọng cũng được chính Bác Hồ kể lại một cách chi tiết trong bài báo trên. Người viết: “Ba năm sau, “Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí” bí mật rời đến Hương Cảng. Lý Tự Trọng làm việc liên lạc bí mật với anh em thủy thủ trên các tàu từ Hương Cảng đi Thượng Hải, Sài Gòn và đi Pháp. Ít lâu sau, Trọng được phái về Sài Gòn, vẫn làm việc liên lạc bí mật. Lúc đó đoàn thể nghèo túng, thường thường Trọng phải làm công ở bến tàu để tự nuôi mình.
Năm 1930, Hội nghị Trung ương lần thứ nhất của Đảng ta quyết định tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản. Lúc đó đồng chí Trọng 16 tuổi, là người vào Đoàn đầu tiên mà cũng là người đầu tiên được giao nhiệm vụ tuyên truyền và tổ chức cho Đoàn. Trong hoàn cảnh bí mật mà vừa phụ trách việc giao thông liên lạc của Đảng, vừa tuyên truyền tổ chức cho Đoàn, vừa lao động để tự nuôi mình - thật là gian nan! Nhưng đồng chí Trọng luôn luôn vui vẻ và làm tốt mọi việc.
Năm 1931, nhân ngày kỷ niệm Yên Bái khởi nghĩa, Đảng cử một số cán bộ đi tuyên truyền chớp nhoáng. Một đồng chí cán bộ đến diễn thuyết ở sân đá bóng Sài Gòn. Đồng chí Trọng thì phụ trách bảo vệ đồng chí cán bộ ấy. Khi đồng chí cán bộ bắt đầu nói chuyện với quần chúng thì bọn ma tà ập đến, dẫn đầu chúng là một tên mật thám Tây. Để cho người cán bộ chạy thoát, đồng chí Trọng bắn chết tên chó săn Tây. Nhưng đồng chí Trọng lại bị bắt. Hôm đó là mồng 8/2/1931”.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: Sau mấy trận bị bọn Pháp tra tấn cực kỳ dã man, đồng chí Trọng chết đi sống lại nhưng không khai một lời mà chỉ hô những khẩu hiệu cách mạng… Sau gần 10 tháng vô cùng đau khổ, ngày 21/11/1931, Lý Tự Trọng, người thanh niên anh hùng 17 tuổi, bị lũ thực dân Pháp đưa lên máy chém.
Nhiều tài liệu cũng ghi nhận: Trong quá trình giam giữ, dù bị tra tấn dã man nhưng kẻ thù không khai thác được thông tin gì ở Lý Tự Trọng. Trước phiên tòa đại hình để xử một chiến sỹ cộng sản Việt Nam chưa đầy 17 tuổi, Lý Tự Trọng đã dõng dạc nói: “Tôi hành động có suy nghĩ, tôi hiểu việc tôi làm, tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác”.
Trong những ngày cuối cùng ở xà lim án chém, người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi Lý Tự Trọng vẫn lạc quan yêu đời, tin tưởng vào sự thắng lợi của cách mạng. Mặc dù bị xiềng xích nhưng hàng ngày anh vẫn tập thể dục, đọc Truyện Kiều, động viên các bạn trẻ nêu cao ý chí cách mạng. Khí phách hiên ngang của anh đã làm cho bọn cai ngục phải khâm phục, kinh ngạc, và gọi anh là “Ông Nhỏ”.
Lý Tự Trọng hy sinh anh dũng ở tuổi 17, truyền ngọn lửa ngời sáng về tinh thần yêu nước, kiên trung, bất khuất, sẵn sàng xả thân vì độc lập của dân tộc. Ngay sau đó, một phong trào đấu tranh mạnh mẽ, sôi nổi đã diễn ra ở Sài Gòn - Chợ lớn và đặc biệt là trong Khám lớn – Sài Gòn của những người tù chính trị đã bùng lên mạnh mẽ, buộc thực dân Pháp phải có những chính sách nhân nhượng.
Vinh danh với tấm thẻ Đoàn viên số 1
“Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác...”, câu nói bất hủ của anh hùng Lý Tự Trọng - người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên trước toà án đại hình được xem là tuyên ngôn về lý tưởng, lẽ sống của lớp lớp thế hệ thanh niên Việt Nam, sẵn sàng dâng hiến thanh xuân cho Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bài báo kể trên cũng đã nhấn mạnh: “Đồng chí Lý Tự Trọng đã nêu gương chân chính cách mạng cho chúng ta noi theo. Ngày nay, được Đảng giáo dục, có Đoàn dắt dìu, thanh niên chúng ta phải xung phong gương mẫu trong đạo đức, trong sinh hoạt, trong học tập, trong lao động; phải thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên”. Như thế, chúng ta mới xứng đáng là thế hệ thanh niên xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa vẻ vang”.
Sự hy sinh anh dũng của Lý Tự Trọng, ngọn lửa cách mạng, tinh thần “con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng” lan toả mạnh mẽ từ người anh hùng trẻ tuổi là lý do vào đúng ngày 26/3/1981, trong dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Đoàn, Ban Bí thư T.Ư Đoàn đã trao thẻ đoàn viên danh dự cho những đoàn viên thanh niên cộng sản ưu tú đầu tiên của tổ chức. Trong đó, Ban Bí thư T.Ư Đoàn trao thẻ Đoàn viên số 1 cho đồng chí Lý Tự Trọng. Trong Nghị quyết ghi rõ: “Đồng chí là người đoàn viên ưu tú thuộc lớp đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên của Đoàn ta”.
Cũng trong dịp đặc biệt đó, Thẻ Đoàn viên số 3, Ban Bí thư T.Ư Đoàn trao cho đồng chí Nguyễn Văn Trỗi, quê tỉnh Quảng Nam (Đà Nẵng), người ám sát hụt Bộ trưởng QP Mỹ McNamara và bị xử tử hình năm 1964 (24 tuổi) với lời tuyên ngôn bất hủ: “Tôi chỉ có một ân hận là đã sớm để rơi vào tay giặc, chưa hoàn thành nhiệm vụ, không còn được tiếp tục chiến đấu để giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp thực hiện lý tưởng của đời tôi. Tôi muốn sống và chiến đấu như một người cộng sản”. Thẻ đoàn viên số 4, Ban Bí thư T.Ư Đoàn trao cho đồng chí Lê Đình Chinh, quê tỉnh Thanh Hóa, hy sinh năm 1978 để bảo vệ đất biên cương của Tổ quốc, khi mới 18 tuổi.
