Thông tin này làm dấy lên nỗi lo về một loại virus có tỷ lệ tử vong rất cao nhưng đến nay vẫn chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia của World Health Organization và Centers for Disease Control and Prevention, Hanta dù nguy hiểm nhưng khó có khả năng bùng phát thành đại dịch toàn cầu.
Virus chết người từ loài gặm nhấm
Theo WHO, Hanta là nhóm virus lây truyền từ động vật sang người, chủ yếu thông qua các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột nhắt, chuột đồng.
Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột mang virus. Virus cũng có thể xâm nhập qua đường hô hấp khi con người hít phải bụi khí dung chứa mầm bệnh trong các không gian kín, kém thông gió.
Những công việc tưởng chừng quen thuộc như quét dọn kho cũ, vệ sinh nhà có chuột, làm nông nghiệp hay sinh sống ở khu vực nhiều động vật gặm nhấm đều tiềm ẩn nguy cơ nhiễm virus.
WHO cho biết, virus Hanta được phát hiện lần đầu tiên năm 1976 tại khu vực sông Hantan của Hàn Quốc - nơi xuất hiện các ca bệnh bí ẩn ở người dân và binh sĩ. Từ đó, virus được đặt theo tên con sông này.
Theo CDC Hoa Kỳ, Hanta không phải một loại virus đơn lẻ mà là cả một họ virus mang tên khoa học Hantaviridae với khoảng 38 chủng khác nhau. Trong đó, hơn 20 chủng có khả năng gây bệnh cho người.
Điều đáng sợ là mỗi chủng virus lại gắn với một loài gặm nhấm vật chủ riêng biệt, khiến việc kiểm soát nguồn lây trong tự nhiên trở nên vô cùng khó khăn.
Tỷ lệ tử vong khiến giới y khoa dè chừng
WHO cho biết, mức độ nguy hiểm của virus Hanta phụ thuộc vào từng chủng virus và khu vực địa lý.
Tại châu Mỹ, các chủng Hanta thường gây ra Hội chứng phổi do virus Hanta (HCPS) - một bệnh cảnh tiến triển cực nhanh, tấn công phổi và tim, với tỷ lệ tử vong dao động từ 35-50%.
Người bệnh ban đầu chỉ có biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, buồn nôn giống cảm cúm thông thường. Nhưng chỉ sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nặng với tình trạng ho dữ dội, khó thở, tụ dịch phổi và suy hô hấp cấp.
Trong khi đó, tại châu Á và châu Âu, virus Hanta thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), ảnh hưởng nghiêm trọng tới mạch máu và chức năng thận, với tỷ lệ tử vong từ 1-15%.
WHO nhấn mạnh hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho người nhiễm Hanta. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ, theo dõi sát các biến chứng hô hấp, tim mạch và suy thận nhằm tăng khả năng sống sót cho bệnh nhân. Đáng lo ngại hơn, đến nay thế giới vẫn chưa có vaccine phòng virus Hanta.
Chủng virus duy nhất có thể lây từ người sang người
Một trong những câu hỏi lớn nhất sau vụ việc trên du thuyền MV Hondius là liệu virus Hanta có thể lây lan mạnh giữa người với người hay không.
Theo CDC Hoa Kỳ, phần lớn các chủng virus Hanta không lây trực tiếp giữa người với người mà chủ yếu lây từ động vật sang người. Cho đến nay, chỉ duy nhất chủng virus Andes được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người.
Chủng virus này được phát hiện lần đầu vào những năm 1990 tại khu vực Patagonia phía nam dãy Andes, gây bệnh tại Argentina, Chile và một số quốc gia Nam Mỹ. Đáng chú ý, các ca bệnh trên du thuyền MV Hondius cũng được xác định nhiễm chủng virus Andes này. Tuy nhiên, WHO đánh giá nguy cơ lây lan cộng đồng của virus Andes vẫn ở mức thấp bởi việc lây nhiễm đòi hỏi tiếp xúc rất gần và kéo dài.
Virus có thể truyền qua giọt bắn hô hấp, nước bọt hoặc quan hệ tình dục với người đang mang virus trong thời gian ủ bệnh. Ngoài ra, việc chạm tay vào bề mặt chứa virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng cũng có thể gây nhiễm bệnh.
Theo CDC, chỉ số lây nhiễm cơ bản của virus Andes vào khoảng 2,12, tức trung bình một người bệnh có thể lây cho hơn 2 người khác - thấp hơn rất nhiều so với các đại dịch đường hô hấp từng xảy ra.
Vì sao WHO cho rằng Hanta khó thành đại dịch?
Dù tỷ lệ tử vong rất cao, giới chuyên gia cho rằng virus Hanta khó có khả năng bùng phát thành đại dịch toàn cầu như Covid-19.
Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc tạm quyền bộ phận Chuẩn bị và Phòng ngừa Dịch bệnh của WHO nhận định, nguyên nhân lớn nhất là phần lớn các chủng Hanta không có khả năng lây mạnh giữa người với người. Bên cạnh đó, khả năng virus truyền từ động vật sang người cũng không quá dễ dàng.
Một nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí khoa học PLOS ONE cho thấy khoảng 1/4 số loài gặm nhấm được kiểm tra tại bang New Mexico (Mỹ) mang virus Hanta, nhưng số ca mắc ở người tại khu vực này mỗi năm vẫn rất thấp.
Điều đó cho thấy sự hiện diện của virus trong tự nhiên không đồng nghĩa với nguy cơ bùng phát lớn ở cộng đồng.
Steven Bradfute, nhà dịch tễ học thuộc University of New Mexico cho rằng: “Virus Hanta có khả năng lây nhiễm khá kém. Dù nguy hiểm, chúng không có khả năng lan rộng mạnh mẽ”.
Trong bối cảnh chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, WHO và CDC đều nhấn mạnh phòng bệnh là biện pháp quan trọng nhất để ngăn ngừa virus Hanta.
Người dân cần giữ nhà cửa sạch sẽ, thoáng khí, bảo quản thực phẩm kín để tránh chuột xâm nhập. Khi dọn khu vực có nhiều phân chuột, cần làm ẩm trước khi vệ sinh để tránh bụi chứa virus phát tán trong không khí.
Các chuyên gia cũng cảnh báo không nên chủ quan với các triệu chứng sốt, đau đầu, đau cơ hoặc khó thở xuất hiện sau khi tiếp xúc môi trường có chuột. Bởi với virus Hanta, chỉ một vài ngày chậm trễ cũng có thể khiến bệnh chuyển sang giai đoạn nguy kịch.
Tổng Giám đốc World Health Organization Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết chưa có dấu hiệu virus Hanta bùng phát diện rộng, song nguy cơ xuất hiện thêm ca mắc vẫn tồn tại do thời gian ủ bệnh kéo dài.
WHO khuyến cáo người tiếp xúc nguy cơ cao cần cách ly 42 ngày và theo dõi sức khỏe thường xuyên.
Hơn 120 hành khách và thủy thủ đã được sơ tán tại đảo Tenerife của Tây Ban Nha. WHO cho biết virus Hanta lây qua tiếp xúc chất thải loài gặm nhấm, hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu nhưng nguy cơ với y tế công cộng toàn cầu vẫn ở mức thấp.
