Với khoảng 98% doanh nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), việc đẩy nhanh chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp mà còn là yếu tố quyết định sức bật của cả nền kinh tế.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ông Lại Hoàng Dương, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Công ty CP Truyền thông và máy tính Thánh Gióng cho rằng: Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp.
+ Thưa ông, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số ngay từ năm nay - năm 2026. Theo ông, chuyển đổi số có vai trò như thế nào trong việc hiện thực hóa mục tiêu này?
- Hiện nay, trong cơ cấu nền kinh tế Việt Nam, khoảng 98% doanh nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), bên cạnh đó còn có hàng triệu hộ kinh doanh, thuộc nhiều lĩnh vực và ngành nghề khác nhau.
Đây là khu vực đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và sử dụng phần lớn lực lượng lao động. Tuy nhiên, đa số doanh nghiệp vẫn còn hạn chế về nguồn lực tài chính, công nghệ, nhân sự và năng lực quản trị, nên dư địa để nâng cao năng suất vẫn còn rất lớn.
Vì vậy, muốn hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, trước hết cần nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực doanh nghiệp này. Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình, quản trị theo dữ liệu, giảm chi phí vận hành, tăng năng suất và nâng cao khả năng cạnh tranh. Khi hàng triệu doanh nghiệp cùng cải thiện hiệu quả, tác động sẽ lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế.
Tuy nhiên, chuyển đổi số sẽ không phát huy hết hiệu quả nếu chỉ diễn ra ở từng doanh nghiệp riêng lẻ. Theo tôi, khoa học công nghệ và chuyển đổi số cần được áp dụng sâu và rộng trên nhiều lĩnh vực, từ hành chính công, cho đến các ngành sản xuất, thương mại, dịch vụ.
Khi các khâu được kết nối bằng công nghệ, thủ tục được rút gọn, dữ liệu được chia sẻ và quy trình được tối ưu, chi phí của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể.
Chi phí tiết kiệm được có thể tái đầu tư, phát triển sản phẩm, hoặc mở rộng thị trường, đây mới là nền tảng để nâng cao năng suất một cách bền vững và tạo dư địa cho các mục tiêu tăng trưởng.
+ Theo ông, thời gian qua doanh nghiệp đã nhận được những hỗ trợ gì từ phía Nhà nước trong quá trình chuyển đổi số?
- Chúng tôi đánh giá cao những chính sách hỗ trợ mà Nhà nước đang triển khai trong thời gian qua. Với bản thân là một doanh nghiệp công nghệ cung cấp các nền tảng về chuyển đổi số, chúng tôi được tham gia các chương trình đào tạo về trí tuệ nhân tạo (AI), nghiên cứu và phát triển sản phẩm.
Không chỉ tổ chức các lớp học tập trung, nhiều Sở, ngành còn trực tiếp đến doanh nghiệp để đào tạo, hướng dẫn thực hành, giúp doanh nghiệp có thể áp dụng ngay các công nghệ mới vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là cách làm rất thiết thực.
Bên cạnh đó, các sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp phát triển cũng nhận được sự đồng hành của Sở Khoa học và Công nghệ trong việc giới thiệu, quảng bá, kết nối với các đối tác. Việc sản phẩm được trưng bày tại các sự kiện hoặc không gian giới thiệu của Sở giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, mở rộng thị trường và rút ngắn thời gian thương mại hóa.
Tôi cho rằng đây chính là vai trò “bà đỡ” rất quan trọng của cơ quan quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
+ Tuy nhiên, theo ông, doanh nghiệp hiện nay vẫn còn gặp những khó khăn gì trong quá trình chuyển đổi số?
- Khó khăn lớn nhất không nằm ở công nghệ mà nằm ở con người. Đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều chủ doanh nghiệp vẫn còn khá mơ hồ về chuyển đổi số. Sự khác biệt rất rõ giữa thế hệ lãnh đạo trẻ và những chủ doanh nghiệp đã nhiều năm kinh doanh theo phương thức truyền thống.
Những doanh nhân trẻ thường coi chuyển đổi số là cơ hội để tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, không ít chủ doanh nghiệp lớn tuổi cho rằng doanh nghiệp vẫn đang hoạt động ổn định nên chưa cần thay đổi.
Chính vì vậy, dù có tư vấn hay thuyết phục thì việc thay đổi tư duy cũng cần thời gian. Họ cần nhìn thấy những minh chứng thực tế từ thị trường và từ chính các doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, tôi cho rằng thị trường sẽ tự sàng lọc. Nếu doanh nghiệp không thay đổi thì sẽ rất khó cạnh tranh trong thời gian tới.
+ Ông có thể chia sẻ một ví dụ cụ thể về hiệu quả mà chuyển đổi số mang lại?
- Chúng tôi từng triển khai giải pháp chuyển đổi số cho một doanh nghiệp sản xuất dập khóa và kết quả mang lại rất rõ ràng.
Trước đây doanh nghiệp quản lý sản xuất chủ yếu theo kinh nghiệm. Họ tính tiến độ đơn hàng theo ngày, rất khó kiểm soát năng suất từng công đoạn. Sau khi áp dụng hệ thống số hóa, toàn bộ kế hoạch sản xuất được quy đổi thành thời gian thực hiện theo từng phút.
Ví dụ một đơn hàng cần 50 phút, 100 phút hay 500 phút đều được hiển thị trực tiếp trên hệ thống để tất cả nhân viên cùng theo dõi.
Khi mọi thông tin đều được minh bạch và cập nhật theo thời gian thực, người quản lý có thể biết ngay công đoạn nào đang chậm, bộ phận nào cần hỗ trợ, từ đó điều phối nguồn lực hiệu quả hơn. Năng suất của doanh nghiệp tăng lên đáng kể.
Trong quá trình triển khai, chúng tôi cũng gặp trường hợp nhiều lao động lớn tuổi chưa quen sử dụng điện thoại thông minh hoặc phần mềm quản lý. Giải pháp của chúng tôi là bố trí những nhân viên trẻ ngồi kèm, hướng dẫn trực tiếp từng thao tác cho đến khi người lao động có thể sử dụng thành thạo.
+ Ông có lời khuyên gì dành cho các doanh nghiệp đang đứng trước quyết định chuyển đổi số?
- Tôi nghĩ doanh nghiệp không nên chờ đến khi gặp khó khăn mới bắt đầu chuyển đổi số. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, mỗi doanh nghiệp đều cần coi chuyển đổi số là chiến lược phát triển lâu dài chứ không phải một dự án ngắn hạn.
Trước cơ hội đó, doanh nghiệp nên chủ động tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đào tạo, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và AI. Đây là nguồn lực rất quan trọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí, hạn chế rủi ro và rút ngắn thời gian triển khai.
+ Vậy ông có kiến nghị gì đối với cơ quan quản lý để hỗ trợ doanh nghiệp tốt hơn và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số?
- Thứ nhất, cần xây dựng một không gian chung để doanh nghiệp có thể chia sẻ kiến thức, sở hữu trí tuệ, kinh nghiệm quản trị và các giải pháp công nghệ. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây sẽ là môi trường rất quan trọng để học hỏi lẫn nhau, giảm chi phí nghiên cứu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Thứ hai, tôi mong Chính phủ, đặc biệt là Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương, sớm đưa sàn giao dịch khoa học và công nghệ vào hoạt động hiệu quả.
Khi đó, doanh nghiệp có thể tiếp cận nhanh các đề tài nghiên cứu, dữ liệu, giải pháp công nghệ và tài sản trí tuệ do Nhà nước quản lý. Nếu vận hành thực chất, sàn giao dịch sẽ trở thành “bà đỡ”, giúp doanh nghiệp rút ngắn quá trình nghiên cứu, nhanh chóng thương mại hóa sản phẩm và đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Thứ ba, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện sử dụng phần lớn lực lượng lao động của nền kinh tế. Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số thì phải nâng cao năng suất của khu vực này. Theo tôi, chuyển đổi số chính là con đường ngắn nhất để nâng cao giá trị của từng người lao động và từng doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần tiếp tục đầu tư mạnh cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua các trường đại học, viện nghiên cứu và hệ thống đào tạo nghề. Cơ quan quản lý không thể đào tạo nhân lực trong thời gian ngắn, vì vậy cần có chiến lược dài hạn.
Về phía doanh nghiệp công nghệ, chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng Nhà nước trong đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và tư vấn chuyển đổi số.
Tôi tin rằng khi Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo cùng chung tay thì mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ có nền tảng vững chắc hơn để trở thành hiện thực.
+ Xin cảm ơn ông!
