Nghị quyết số 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/9 đưa ra loạt cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các các dự án tồn đọng, kéo dài.
Giải phóng nguồn lực dự án
Nghị quyết số 29 nhấn mạnh nguyên tắc không hợp pháp hóa sai phạm, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng đặt ra sự phân định rõ ràng giữa việc xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vi phạm với các giải pháp tháo gỡ khó khăn đối với từng dự án.
Mục tiêu hàng đầu là sớm đưa tài nguyên đất đai vào khai thác, sử dụng hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước và xã hội (khoản 2 Điều 3).
Theo quy định tại Điều 5, các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, VKSND, TAND) không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với vi phạm xảy ra trước ngày 1/8/2024 khi đáp ứng đủ các điều kiện.
Thứ nhất, không tham nhũng (được cơ quan thẩm quyền kết luận bằng văn bản).
Thứ hai, vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Thứ ba, dự án, công trình đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội thực tế cho địa phương, đất nước.
Thứ tư, không có khiếu nại, tố cáo hoặc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm.
Thứ năm, không gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước; hoặc có gây thất thoát nhưng đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
Đối với các dự án dở dang, chưa hoàn thành khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng có phương án khả thi, Điều 6 và Điều 8 Nghị quyết số 29/2026/QH16 cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm đình chỉ điều tra, truy tố, xét xử với thời hạn tối đa 2 năm. Thời hạn này không tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Nếu trong 2 năm, tổ chức, cá nhân khắc phục được toàn bộ thiệt hại thì cơ quan tố tụng ra quyết định không khởi tố hoặc đình chỉ vụ án.
Trường hợp không khắc phục được toàn bộ, vụ án tiếp tục được xử lý theo Bộ luật Tố tụng hình sự, nhưng tỷ lệ khắc phục hậu quả sẽ là căn cứ quan trọng để TAND quyết định giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Đối với trường hợp đã có bản án phạt tù, TAND có thể xem xét hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án tù đến 2 năm để khắc phục hậu quả (Điều 9). Khi hoàn thành khắc phục thiệt hại, người chấp hành án được xem xét miễn chấp hành hình phạt còn lại và đương nhiên được xóa án tích.
Điều 10 quy định cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân vi phạm kỷ luật về quản lý đất đai vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, không tham nhũng, công trình mang lại hiệu quả thực tế và đã khắc phục toàn bộ thiệt hại thì được miễn kỷ luật. Trường hợp đang trong quá trình khắc phục thiệt hại theo cam kết sẽ được chưa xem xét xử lý kỷ luật trong thời hạn tối đa 2 năm.
Giải pháp cụ thể gỡ vướng cho các dự án tồn đọng
Bên cạnh chính sách tố tụng, Nghị quyết dành riêng Chương III quy định các giải pháp giải quyết dứt điểm các vướng mắc lịch sử.
Dự án cấp Giấy chứng nhận không đúng quy định như đất ở không hình thành đơn vị ở (căn hộ du lịch-condotel, căn hộ văn phòng-officetel) sẽ được cho phép rà soát quy hoạch. Nếu phù hợp quy hoạch đất ở thì xác định lại nghĩa vụ tài chính chênh lệch để chuyển sang đất ở; nếu không phù hợp thì điều chỉnh sang đất thương mại, dịch vụ (Điều 11).
Dự án vi phạm về lựa chọn nhà đầu tư, giao đất được áp dụng cơ chế rà soát, giao đất, cho thuê đất tiếp tục mà không phải thực hiện lại thủ tục đấu giá, đấu thầu nếu đáp ứng điều kiện năng lực và nghĩa vụ tài chính (Điều 12).
Dự án bị thu hồi đất chưa đúng quy định, cho phép chủ đầu tư tiếp tục thực hiện nếu phù hợp quy hoạch và đã giải quyết xong tranh chấp (Điều 13).
Việc ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn" pháp lý về đất đai, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời giải phóng nguồn lực kinh tế đang bị "đóng băng" tại các dự án tồn đọng trên cả nước.
