Cho ý kiến về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), sáng 24/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, yêu cầu sửa đổi lần này không chỉ dừng lại ở việc tinh gọn từ 91 điều xuống 61 điều, mà cốt lõi là làm cho dân chủ ở cơ sở thực chất, trách nhiệm hơn, phù hợp với phương thức quản trị mới, môi trường chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Cơ quan soạn thảo và các cơ quan liên quan tập trung làm rõ 5 nhóm vấn đề trọng tâm. Trong đó, xác định đúng tinh thần của luật là dân chủ phải gắn liền với pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật và trách nhiệm.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, dân chủ ở cơ sở không chỉ dừng lại ở việc người dân “được biết, được bàn, được tham gia ý kiến”, mà quan trọng nhất là ý kiến của người dân được tiếp nhận, trách nhiệm trả lời, thời hạn phản hồi và kết quả xử lý.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị lấy đây làm trục xuyên suốt của dự thảo Luật; quy định rõ đầu mối tiếp nhận, các trường hợp bắt buộc phải phản hồi, thời hạn phản hồi và quy trình thông báo cho người dân đối với các ý kiến không thuộc thẩm quyền. Đồng thời, công tác tiếp xúc cử tri của Quốc hội và HĐND phải đổi mới mạnh mẽ, đi vào thực chất, tránh hình thức, đa dạng hóa chủ đề và đối tượng tiếp xúc để tiếp nhận nhiều luồng ý kiến mới.
Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, trong quá trình sửa đổi Luật cần quy định rõ các cơ chế trực tiếp tác động đến quyền của người dân, không để khó áp dụng trong thực tế. Đơn cử như quy định tại Điều 18 về việc giải trình khi quyết định khác với ý kiến của trên 50% nhân dân, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, quy định này đúng hướng, nhưng cần làm rõ 50% được tính trên tổng số người có quyền tham gia hay số người thực tế tham gia; đồng thời, xác định rõ phương thức tổng hợp khi lấy ý kiến điện tử để tránh trùng lặp. Các nội dung này cần được cụ thể hóa trong Luật hoặc hướng dẫn rõ tại các văn bản hướng dẫn thi hành luật.
Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu làm rõ mối quan hệ của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở với pháp luật chuyên ngành. Dự thảo Luật đã mở rộng phạm vi Nhân dân tham gia ý kiến đối với các lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, đầu tư, môi trường, tái định cư, đơn vị hành chính... Đây đều là những lĩnh vực được quy định trong luật chuyên ngành, do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị không vì tăng dân chủ mà tăng thêm thủ tục: “Thủ tục cần dễ hiểu, dễ nhớ, ngắn gọn, để người dân và doanh nghiệp tiếp cận”.
Do đó, đối với những quy trình lấy ý kiến đã được pháp luật chuyên ngành quy định đầy đủ, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) chỉ nên khẳng định quyền tham gia, dẫn chiếu thực hiện và chỉ thiết kế cơ chế riêng cho những khoảng trống mà pháp luật chuyên ngành chưa được điều chỉnh.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh, chuyển đổi số phải mở rộng dân chủ, không tạo ra khoảng cách dân chủ số. Đồng tình với quy định họp trực tuyến, bỏ phiếu điện tử, lấy ý kiến trên nền tảng số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần có các quy định để đảm bảo người cao tuổi, người dân ở vùng khó khăn, người chưa có điều kiện hoặc chưa có kỹ năng số… có đầy đủ điều kiện tham gia. "Phương thức số là công cụ mở rộng quyền, không phải điều kiện để thực hiện quyền dân chủ ở cơ sở".
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần xử lý chặt chẽ vấn đề xác thực thông tin, phòng chống gian lận, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy định rõ cách thức xác định kết quả khi kết hợp nhiều phương thức lấy ý kiến, bảo đảm tính tin cậy và phản ánh đúng ý chí của Nhân dân.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị xác định đúng thời hạn giám sát Nhân dân và Thanh tra nhân dân, tránh hình thức…
Nhấn mạnh bài học “lấy dân làm trung tâm” trong quá trình sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, việc sửa đổi Luật lần này nhằm mục tiêu cao nhất là phát huy thực chất quyền làm chủ của Nhân dân, đúng theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát và dân thụ hưởng”.
