Đạo diễn Trần Lê Minh: Trẻ em có nhiều lựa chọn giải trí nhưng thiếu cơ hội khám phá chính mình

Mùa hè - trẻ em cần nhiều hơn những cuộc vui

Giữa sự bùng nổ của các nền tảng số và vô vàn lựa chọn giải trí, câu chuyện về những không gian văn hóa dành cho trẻ em, về thói quen đọc sách và việc bồi đắp năng lực cảm thụ thẩm mỹ đang trở thành vấn đề đáng quan tâm.

Trao đổi với phóng viên báo điện tử Công luận, đạo diễn Trần Lê Minh, người thực hiện chương trình "Mùa hè lấp lánh 2026", cho rằng trẻ em hôm nay không còn chỉ muốn xem mà muốn được tham gia, được tương tác và trở thành một phần của câu chuyện. Theo anh, đây là thay đổi lớn nhất trong nhu cầu hưởng thụ văn hóa của thế hệ trẻ hiện nay.

Với "Mùa hè lấp lánh 2026", nam đạo diễn cho biết ê-kíp không muốn xây dựng một chương trình đơn thuần mang tính giải trí trong dịp Quốc tế Thiếu nhi 1/6. Điều mà ê-kíp mong muốn lớn hơn là tạo ra một hành trình cảm xúc - nơi mỗi em nhỏ có thể nhìn thấy chính mình trong câu chuyện của ‘Mặt trời nhỏ’.

Trong quá trình xây dựng kịch bản, ê-kíp nhận ra trẻ em ngày nay có rất nhiều nội dung để xem, rất nhiều trò chơi để tham gia và rất nhiều nền tảng giải trí để tiếp cận. Nhưng điều các em đôi khi còn thiếu lại là cảm giác được lắng nghe, được công nhận và được tin rằng bản thân mình có giá trị riêng.

Đó là lý do hình tượng "Mặt trời nhỏ" không được xây dựng như một nhân vật xuất sắc nhất hay nổi bật nhất. Theo đạo diễn Trần Lê Minh, đó là biểu tượng của rất nhiều đứa trẻ bình thường ngoài kia, có thể chưa tự tin nhất, chưa giỏi nhất nhưng vẫn mang trong mình nguồn sáng riêng nếu được yêu thương và khích lệ đúng cách.

Thế hệ trẻ em hôm nay lớn lên trong một môi trường hoàn toàn khác so với trước đây. Công nghệ số mang đến cơ hội tiếp cận tri thức chưa từng có, nhưng đồng thời cũng tạo nên những áp lực vô hình về thành tích, sự nổi bật và khả năng khẳng định bản thân.

Ngay từ khi còn nhỏ, nhiều em đã quen với những bảng xếp hạng, những chuẩn mực thành công được lan truyền trên mạng xã hội hay những hình mẫu hoàn hảo xuất hiện mỗi ngày trên màn hình điện thoại. Trong môi trường ấy, không ít trẻ em vô tình rơi vào cảm giác tự so sánh bản thân với người khác.

"Bản thân mỗi đứa trẻ đều có giá trị riêng và đều có thể tỏa sáng theo cách của riêng mình", đạo diễn Trần Lê Minh chia sẻ.

Điều mà chương trình "Mùa hè lấp lánh 2026" muốn hướng tới không chỉ là tiếng cười kéo dài vài giờ đồng hồ. Giá trị lớn hơn nằm ở việc tạo ra những trải nghiệm để trẻ em có cơ hội được thể hiện bản thân, được khuyến khích bước ra khỏi sự rụt rè và cảm nhận niềm vui khi được công nhận.

Vì thế, điểm nhấn đặc biệt của chương trình là sự kiện mở cửa "Thư viện trên mây Mặt trời nhỏ" – dự án hoàn toàn miễn phí, giúp trẻ em ở bất kỳ đâu đều có thể tiếp cận kho tàng sách, truyện, các tác phẩm kinh điển qua giọng đọc của những người nổi tiếng, các nghệ sĩ, những nhân vật truyền cảm hứng được các bạn nhỏ yêu mến.

Theo đạo diễn, dự án không đặt mục tiêu bắt trẻ em phải ‘quay lại với sách’ theo cách cũ, mà biến việc đọc thành một trải nghiệm cảm xúc, khám phá và tương tác.

Khi trải nghiệm văn hóa trở thành "món ăn" của mùa hè

Từ thực tế tổ chức nhiều chương trình cho thiếu nhi, đạo diễn Trần Lê Minh nhận thấy nhu cầu hưởng thụ văn hóa của trẻ em đang thay đổi mạnh mẽ. "Nếu trước đây các em chỉ muốn xem thì hiện nay các em muốn được tham gia", nam đạo diễn chia sẻ.

Sự phát triển của công nghệ đã làm thay đổi cách trẻ em tiếp nhận nội dung. Các em phản ứng nhanh với hình ảnh, âm thanh, nhịp điệu và đặc biệt là những trải nghiệm mang tính tương tác. Các em muốn được tương tác, được phản hồi, được xuất hiện trong câu chuyện thay vì chỉ ngồi quan sát. Đây là xu hướng tất yếu của một thế hệ lớn lên cùng công nghệ số.

Điều nam đạo diễn băn khoăn hơn cả lại là nghịch lý đang tồn tại trong đời sống văn hóa hiện nay. "Nội dung dành cho trẻ em rất nhiều nhưng trải nghiệm chất lượng dành cho trẻ em lại thiếu", anh chia sẻ.

Trong khi các trung tâm thương mại, khu vui chơi giải trí hay nền tảng trực tuyến ngày càng phát triển, những không gian văn hóa thực sự dành cho trẻ em vẫn còn khá hạn chế.

Không phải đứa trẻ nào cũng có cơ hội tiếp cận các hoạt động nghệ thuật chất lượng, các không gian đọc sách hấp dẫn, những chương trình trải nghiệm khoa học hay các hoạt động cộng đồng phù hợp với lứa tuổi.

Trong khi đó, những trải nghiệm như vậy lại đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và đời sống tinh thần của trẻ em.

Một buổi xem kịch dành cho thiếu nhi, một lần tham gia workshop sáng tạo, một hoạt động đọc sách cùng gia đình hay một chương trình nghệ thuật cộng đồng đôi khi có thể để lại những tác động lâu dài hơn nhiều so với những giờ phút giải trí đơn thuần.

Vì thế, câu hỏi đặt ra không chỉ là trẻ em được giải trí bằng gì trong mùa hè, mà còn là các em được trải nghiệm điều gì để trưởng thành hơn.

Đầu tư cho văn hóa thiếu nhi là đầu tư cho tương lai

Mùa hè của trẻ em không chỉ là vấn đề vui chơi hay giải trí. Đó còn là câu chuyện về việc hình thành gu thưởng thức và năng lực cảm thụ văn hóa cho thế hệ tương lai. Trong thời đại mà trẻ em tiếp xúc với khối lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày, việc định hướng thẩm mỹ trở thành nhiệm vụ ngày càng quan trọng.

Gu thưởng thức không phải điều tự nhiên hình thành. Nó được bồi đắp từ những cuốn sách trẻ em đọc, những bộ phim các em xem, những chương trình nghệ thuật các em tham dự và những trải nghiệm văn hóa các em được tiếp cận từ nhỏ. Một đứa trẻ lớn lên cùng sách sẽ có cách cảm nhận thế giới khác với một đứa trẻ chỉ tiếp xúc với những nội dung giải trí ngắn hạn. Một đứa trẻ được tham gia nghệ thuật sẽ có khả năng cảm nhận cái đẹp và biểu đạt cảm xúc tốt hơn. Một đứa trẻ được sống trong môi trường giàu trải nghiệm văn hóa thường có nền tảng nhân văn và khả năng sáng tạo phong phú hơn.

Bởi vậy, đầu tư cho văn hóa thiếu nhi thực chất không phải câu chuyện của hiện tại mà là đầu tư cho tương lai. Đó là quá trình gieo những hạt mầm đầu tiên của nhân cách, của năng lực cảm thụ và của tình yêu cái đẹp trong mỗi con người.

Đạo diễn Trần Lê Minh cho rằng, điều quan trọng nhất là gia đình, nhà trường và xã hội cần nhìn mùa hè của trẻ em như một giai đoạn đặc biệt của quá trình trưởng thành. Đó không chỉ là khoảng thời gian nghỉ học. Đó là cơ hội để trẻ em tích lũy trải nghiệm, mở rộng thế giới quan và nuôi dưỡng đời sống tinh thần.

Theo anh, nhiều khi chỉ một buổi cùng con đọc sách, một chuyến tham quan bảo tàng, một chương trình nghệ thuật hay một hoạt động cộng đồng cũng có thể trở thành ký ức theo trẻ suốt nhiều năm. Những trải nghiệm tưởng như nhỏ bé ấy chính là nền tảng để hình thành sự tự tin, lòng nhân ái và khả năng sáng tạo trong tương lai.

"Bởi một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ phát triển công nghệ hay những con số tăng trưởng kinh tế. Nó còn được đo bằng cách xã hội ấy chăm sóc đời sống tinh thần cho trẻ em", đạo diễn Trần Lê Minh nhấn mạnh.