Chiều 5/11, theo nghị trình, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Tán thành việc hợp nhất hai luật Ngân sách nhà nước và Đầu tư công, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi về việc xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, hạch toán hiệu quả đầu tư công, đồng thời làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền nhằm giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng, phòng ngừa sai phạm.
Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời
Nhắc lại tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc các công trình, dự án của Nhà nước phải được hạch toán, cũng như yêu cầu của Nghị quyết số 19-NQ/TW về lấy hiệu quả, tác động phát triển làm thước đo nguồn lực, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn TP Đồng Nai) đề nghị dự thảo Luật cần cụ thể hóa thành những cơ chế xuyên suốt, đo lường được.
Phân tích nguyên tắc phân bổ ngân sách, vị đại biểu đoàn TP Đồng Nai nêu quan điểm: "Giao tiền phải rõ kết quả; đánh giá phải rõ căn cứ; kết luận phải có xử lý và trách nhiệm".
Theo đó, ông cho rằng trước khi quyết định đầu tư công, cơ quan chức năng phải tính toán rõ chi phí trong suốt vòng đời dự án, bao gồm cả khâu vận hành, bảo trì. Phân tích sâu hơn về khái niệm hiệu quả, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng: "Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn".
Ông lập luận các công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục hay y tế sẽ có những tiêu chí đánh giá riêng biệt, nhưng "mọi dự án đều phải giải trình được: vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả", đại biểu nhấn mạnh.
Từ góc nhìn đó, đại biểu yêu cầu khung đánh giá dự án phải làm rõ khả năng hoàn thành và nội dung cần điều chỉnh ngay từ giữa kỳ, đi kèm với các chế tài xử lý nghiêm minh đối với các dự án kém chất lượng nhằm "tránh giải ngân đủ nhưng mục tiêu chưa đạt".
Cán bộ được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm nhưng lại vướng lao lý
Chia sẻ mối quan tâm về vòng đời dự án và hiệu quả nguồn lực, đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) tiếp cận vấn đề từ góc độ an toàn pháp lý cho người thực thi.
Nhìn từ thực tế, ông thẳng thắn bày tỏ: "Những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở. Có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm, nhưng khi đảm nhiệm trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự".
Chính vì vậy, từ góc độ lập pháp, ông cho rằng luật mới cần phải làm thật rõ các căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi. Ông coi đây là "tấm khiên" pháp lý giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm từ sớm.
Trong bài toán phân bổ nguồn lực, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị báo cáo kế hoạch tài chính phải tách bạch rõ ràng kinh phí vận hành công trình dự kiến đưa vào sử dụng để không tính trùng vốn.
"Một bệnh viện có đủ vốn xây dựng vẫn có thể chậm phục vụ người dân nếu thiếu phương án về nhân lực, thiết bị và kinh phí hoạt động", đại biểu cảnh báo.
Từ đó, đại biểu kiến nghị hiệu quả của các dự án công, điển hình như công trình y tế miền núi, bắt buộc phải được thể hiện đích đáng bằng khả năng người dân tiếp cận được dịch vụ.
Bên cạnh đó, trước khối lượng chi chuyển nguồn khổng lồ từ năm 2024 sang năm 2025 lên tới hơn 1,43 triệu tỷ đồng (bằng 67% số thực chi ngân sách nhà nước năm 2024), đại biểu Bùi Văn Dũng kiến nghị luật phải phân định rạch ròi nguyên nhân chủ quan với trở ngại khách quan.
Đồng thời, cần quy định rõ cách hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư khi hết hạn để siết chặt kỷ cương tài chính và tránh kéo dài sự lãng phí nguồn lực quốc gia.
