Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) khẳng định đây là cơ chế công nhận kết quả học tập nhằm bảo vệ quyền lợi người học, không phải một hướng đào tạo mới.
Những ngày qua, dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học do Bộ GD&ĐT xây dựng đã nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận. Đặc biệt, nội dung đề xuất "người học ở trình độ cao hơn có thể liên thông để hoàn thành chương trình ở trình độ thấp hơn theo nhu cầu học tập, nghề nghiệp và yêu cầu của thị trường lao động" đã làm dấy lên nhiều tranh luận.
Không ít người cho rằng quy định này đồng nghĩa với việc sinh viên đại học có thể "học xuống" cao đẳng hoặc trung cấp. Tuy nhiên, theo Bộ GD&ĐT, cách hiểu này chưa phản ánh đúng tinh thần của dự thảo.
Làm rõ nội dung trên, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho biết, dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm tạo ra một hệ thống liên thông thống nhất giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học trên cơ sở Khung trình độ quốc gia Việt Nam, chuẩn đầu ra chương trình đào tạo và yêu cầu bảo đảm chất lượng.
Điểm cốt lõi của dự thảo là công nhận kết quả học tập thực chất của người học. Những học phần đã được đánh giá đạt chuẩn sẽ được xem xét công nhận, bảo lưu hoặc chuyển đổi tín chỉ nếu đáp ứng các yêu cầu tương đương về nội dung chuyên môn, khối lượng học tập, thời lượng đào tạo và chuẩn đầu ra.
Theo ông Thảo, đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng học tập suốt đời và học tập linh hoạt đang được nhiều quốc gia áp dụng. Người học ngày nay có thể học ở nhiều môi trường khác nhau, chuyển đổi nghề nghiệp nhiều lần trong cuộc đời hoặc quay lại học tập sau một thời gian dài đi làm. Vì vậy, việc bắt buộc học lại những nội dung đã hoàn thành là không cần thiết và gây lãng phí nguồn lực xã hội.
"Việc công nhận kết quả học tập giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người học nhưng vẫn bảo đảm chuẩn năng lực của từng trình độ đào tạo", ông Thảo nhấn mạnh.
Bộ GD&ĐT cũng khẳng định dự thảo không thiết kế một dòng đào tạo từ trình độ cao xuống trình độ thấp hơn, càng không khuyến khích người học đang học đại học chuyển sang học cao đẳng hay trung cấp như một xu hướng.
Thay vào đó, quy định được xây dựng để giải quyết những tình huống thực tế phát sinh trong quá trình học tập và làm việc.
Chẳng hạn, một người đã học và hoàn thành một số học phần ở trình độ đại học nhưng chưa tốt nghiệp. Sau đó, do điều kiện cá nhân hoặc nhu cầu việc làm, người này chuyển sang học một chương trình cao đẳng phù hợp hơn. Trong trường hợp đó, cơ sở đào tạo có thể xem xét công nhận một số học phần tương đương đã tích lũy trước đây thay vì yêu cầu học lại từ đầu.
Tuy nhiên, người học vẫn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện tuyển sinh, hoàn thành các học phần còn thiếu, các nội dung thực hành, thực tập và đạt chuẩn đầu ra của chương trình cao đẳng trước khi được cấp bằng.
"Nói cách khác, đây là cơ chế công nhận kết quả học tập chứ không phải cơ chế cấp bằng theo kiểu rút gọn hay bỏ qua các yêu cầu đào tạo", ông Thảo lý giải.
Một trong những băn khoăn lớn của dư luận là liệu quy định này có làm giảm chất lượng đào tạo hay không. Theo Bộ GD&ĐT, việc công nhận tín chỉ không đồng nghĩa với việc hạ thấp chuẩn đầu ra. Ngược lại, các cơ sở đào tạo sẽ phải đối sánh kỹ hơn giữa các chương trình đào tạo về chuẩn đầu ra, nội dung học tập, khối lượng tín chỉ, thời lượng học tập cũng như phương thức đánh giá.
Dự thảo quy định rõ việc công nhận kết quả học tập không được thực hiện một cách tự động hoặc đại trà. Mỗi trường hợp đều phải được xem xét trên cơ sở hồ sơ học tập cụ thể, đề cương học phần, số tín chỉ tích lũy, nội dung chuyên môn, phương pháp đánh giá và chuẩn đầu ra tương ứng.
Khi Thông tư được ban hành, các cơ sở đào tạo sẽ phải xây dựng quy định nội bộ về đào tạo liên thông và công nhận kết quả học tập; công khai điều kiện đầu vào, tỷ lệ tín chỉ tối đa được công nhận, trách nhiệm của hội đồng chuyên môn và các yêu cầu bảo đảm chất lượng.
Theo ông Thảo, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc xây dựng hồ sơ học tập số, dữ liệu tín chỉ và cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia sẽ giúp quá trình công nhận kết quả học tập được thực hiện minh bạch, có căn cứ và thuận lợi cho công tác thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm.
Có thể thấy, đề xuất trong dự thảo Thông tư không nhằm tạo ra con đường "học ngược" từ đại học xuống cao đẳng hay trung cấp như nhiều người lo ngại. Mục tiêu lớn hơn là hình thành một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, nơi mọi kết quả học tập hợp pháp của người học đều được ghi nhận, qua đó giảm lãng phí trong đào tạo, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời và thích ứng tốt hơn với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động.
