Bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai vừa ký Quyết định số 3317/QĐ-UBND, xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với di tích khảo cổ Champa An Phú, tại tổ 11, phường An Phú, tỉnh Gia Lai.
Theo đó, diện tích di tích bao gồm 8.442,1m2, khu vực bảo vệ I: 1.585m2, khu vực bảo vệ II: 6.857,1m2. UBND phường An Phú được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích theo các quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
Di tích Champa An Phú nằm cách trung tâm Pleiku khoảng 10km về phía Đông, còn có các tên gọi như Gò Ông Đàn, Gò Tháp, Tháp Chăm Phú Thọ, Rông Yang... Di tích này từng được các giáo sĩ phương Tây và học giả người Pháp khảo sát, ghi chép từ cuối thế kỷ XIX. Các đợt khai quật khảo cổ cho thấy đây là công trình kiến trúc đền thờ Champa từng tồn tại cách đây khoảng 1.000 năm.
Theo tài liệu của Bảo tàng Pleiku, năm 2023 và 2024, đơn vị đã mời Trung tâm Khảo cổ học thuộc Viện Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ (TP HCM) cùng với nhiều chuyên gia khảo cổ học, Champa học từ Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng tham gia tiến hành thám sát, khai quật, nghiên cứu di tích này.
Các đợt khai quật đã phát hiện nhiều hiện vật, di vật và thành phần kiến trúc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với khảo cổ học cũng như đối với việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa, xã hội của Gia Lai cũng như bổ sung nhiều tư liệu, hiện vật, nhận thức mới về nghiên cứu văn hóa Champa.
Đặc biệt, một trong những phát hiện quan trọng của cuộc khai quật năm 2024 là các nhà khảo cổ phát hiện cấu trúc kho thiêng bằng các viên gạch xếp thành hình chữ Vạn.
Di vật được tìm thấy trong cấu trúc trung tâm của kho thiêng, gồm nhóm hiện vật bằng vàng (bình kamandalu, hoa sen, các lá vàng có khắc ký tự cổ), trang sức bằng đá quý, thủy tinh… Đây là những vật ký cúng được đặt vào cấu trúc kho thiêng, mục đích dâng cúng cho vị thần được thờ phụng tại đây.
Theo Bảo tàng Pleiku, nội dung chứa đựng trong các hiện vật này cần có nhiều phân tích, nghiên cứu sâu trong tương lai, song với những phân tích sơ bộ ban đầu cho thấy có liên quan chặt chẽ với cấu trúc bởi tám viên gạch xếp hình chữ Vạn và viên gạch thứ chín đậy phía trên.
Hiện vật thủy tinh nhiều màu sắc bên trong kho thiêng có thể giải thích là những dấu hiệu biểu trưng cho các phương ánh sáng. Chiếc bình nhỏ đặt trong lòng hoa sen 8 cánh bằng kim loại vàng đặt trên “bệ” gạch ở trung tâm (thường gắn với thần Brahma) là vật biểu thị cốt lõi được cho là biểu thị cho vị thần/Phật ngự trị của kiến trúc này.
Từ các phát hiện và kết quả khảo cổ thu thập được trong 4 năm từ 2021 - 2024, năm 2025, Bảo tàng Pleiku tiến hành lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích Champa An Phú là di tích khảo cổ cấp tỉnh và làm hồ sơ đề nghị công nhận nhóm hiện vật vàng phát hiện tại kho thiêng di tích An Phú là bảo vật quốc gia.
Ngày 3/2/2026 bộ sưu tập đồ thờ bằng vàng tại di tích Champa An Phú đã chính thức được công nhận là bảo vật quốc gia tại Quyết định số 236/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
