Di tích Cổ Nhạc Từ - nơi thờ Tổ nghề ca nhạc truyền thống Huế - nằm ở địa chỉ tại kiệt 127 Nguyễn Trãi, phường Phú Xuân, TP Huế là công trình mang giá trị lịch sử và văn hóa đặc sắc, được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh vào đầu năm 2010.
Cổ Nhạc Từ là từ đường thờ tổ sư, các nghệ sĩ, nhạc sĩ, ca công quá cố của bộ môn ca nhạc truyền thống Huế, một loại hình nghệ thuật có lịch sử lâu đời và có vị trí quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc.
Tuy nhiên, di tích này hiện đang xuống cấp nặng nề, nhiều hạng mục, cấu kiện gỗ, hệ mái ngói, tường rào… đã bị sụt lún, nứt toác. Trong đó, phần móng khu vực nhà thờ chính với kiến trúc 3 gian truyền thống xuất hiện hiện tượng nghiêng lún, sứt vỡ; tường nứt dọc, bong tróc lớp vữa, rêu mốc dày đặc, nhiều chi tiết trang trí hư hại nghiêm trọng.
Nền nhà lún nứt, bị mối mọt và cây cối xâm thực, kéo theo hệ kết cấu gỗ mái cong võng, biến dạng rõ rệt. Hệ thống kết cấu gỗ đang bị mối mọt phá hoại nặng, nhiều cấu kiện mục nát, nứt vỡ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Mái ngói liệt truyền thống bị xô lệch, gãy vỡ gây thấm dột kéo dài.
Nhà thơ Võ Quê, Chủ nhiệm CLB Ca Huế thính phòng cho biết, mới đây, ngày 16/3 âm lịch, Hội Âm nhạc truyền thống Huế không tổ chức được lễ giỗ tổ nghề ở đây theo quy mô như mọi năm vì di tích quá xuống cấp.
Theo ông Quê, các nghệ sĩ, diễn viên vào viếng dâng hương tổ nghề nhiều người phải đội cả mũ bảo hiểm do cảm thấy không an toàn khi cột kèo, đòn tay, mái ngói âm dương ở di tích này có thể đổ ụp xuống bất cứ lúc nào.
Đây là di tích quan trọng đối với Huế, vì thế ông Quê mong các cơ quan chức năng cần sớm có phương án trùng tu.
Được biết, từ lúc được công nhận Di tích văn hóa đến nay Cổ Nhạc Từ chưa được trùng tu tôn tạo. Năm 2023, trong bản báo cáo “Kết quả thực hiện Đề án Bảo vệ và phát huy giá trị di sản nghệ thuật Ca Huế giai đoạn 2017 - 2022”, Sở Văn hóa và Thể thao đã đề nghị UBND TP Huế đầu tư kinh phí trùng tu để tạo điểm sinh hoạt truyền thống của các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhạc công hoạt động trong ngành âm nhạc truyền thống Huế. Nhưng đến nay, đề án này vẫn chưa thực hiện, trong khi đó di tích ngày mỗi xuống cấp trầm trọng.
Mới đây, đại diện phường Phú Xuân đã đến khảo sát, ghi nhận hiện trường thực tế, để đề xuất phương án bảo vệ khẩn cấp. Theo đó, tới đây, phường Phú Xuân sẽ có văn bản đề nghị Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế xem xét, kiểm tra, xác nhận tình trạng di tích Nhà thờ Cổ Nhạc Từ. Từ đó có căn cứ để xác lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích nhà thờ Cổ Nhạc Từ theo đúng thẩm quyền và trình tự quy định. Dự kiến kinh phí tu bổ, bảo quản di tích khoảng 3,6 tỷ đồng.
Cổ Nhạc Từ được xây dựng năm 1966 trên nền Tân Miếu do vua Thành Thái lập năm 1891 để thờ vua Dục Đức. Trải qua biến động lịch sử, đến năm 1966, Hoàng Thái hậu Từ Cung cho phép Ban cổ nhạc Đại Nội sử dụng và xây dựng từ đường. Công trình xây dựng nên nền diện tích hơn 240m2, gồm: cổng, tường bao, tiền đường và nội điện, mang đậm kiến trúc truyền thống.
Vào các dịp 16/3 âm lịch và 16/10 âm lịch hàng năm, tại Cổ Nhạc Từ, các nghệ nhân, nghệ sĩ ca nhạc truyền thống Huế đều tổ chức lễ tế Tổ nghề.
