Bức tranh sáng của hệ sinh thái số quốc gia
Diễn đàn diễn ra trong một bối cảnh mang tính bước ngoặt, khi Việt Nam đã chính thức định vị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là ba trụ cột đột phá hàng đầu.
Đây không còn là những khẩu hiệu tầm nhìn, mà đã trở thành động lực thực tiễn thúc đẩy tăng trưởng, tối ưu hóa năng suất lao động và nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nhìn lại chặng đường gần đây, hệ thống thể chế phục vụ chuyển đổi số đã có những bước tiến dài mang tính lịch sử. Chỉ tính riêng trong năm 2025, 10 đạo luật đã được sửa đổi, bổ sung, đi kèm với việc ban hành hàng loạt nghị định, thông tư.
Sự ra đời của các khung pháp lý trọng yếu như: Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Dữ liệu và Luật AI đã tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, dọn đường cho những sáng tạo công nghệ được phát triển và ứng dụng an toàn.
Về hạ tầng, Việt Nam đã vẽ nên một bản đồ kết nối ấn tượng với tỷ lệ phủ sóng mạng 5G đạt trên 90% dân số. Các "mỏ vàng" dữ liệu như Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hay nền tảng VNeID không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ, mà đã trở thành nền tảng số dùng chung, trực tiếp phục vụ đời sống xã hội.
Cùng với đó, làn sóng ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thâm nhập sâu rộng vào các cơ quan hành chính nhà nước, trong khi công tác phổ cập kỹ năng số và hỗ trợ doanh nghiệp đang được đẩy mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Khoảng trống giữa "Kỳ vọng" và "Thực thi"
Tuy nhiên, với lăng kính khách quan, Diễn đàn đã thẳng thắn nhìn nhận những "điểm nghẽn" đang cản bước tiến trình này.
Bức tranh chuyển đổi số không chỉ có những gam màu sáng. Thực tiễn cho thấy vẫn tồn tại một khoảng cách không nhỏ giữa thể chế trên giấy và việc thực thi tại cơ sở; giữa quy mô hạ tầng được đầu tư khổng lồ và giá trị thực tế tạo ra cho xã hội.
Đáng quan tâm nhất là "độ vênh" giữa kỳ vọng của các nhà kiến tạo chính sách và niềm tin số của người dân, doanh nghiệp. Đây chính là những lực cản cần được giải quyết triệt để nhằm đưa chuyển đổi số thực sự bám rễ vào đời sống.
Xóa bỏ tư duy "Bình mới, rượu cũ"
Điểm nhấn sâu sắc nhất của Diễn đàn năm nay chính là việc định hình lại tư duy về chuyển đổi số. Đã đến lúc phải nhìn nhận rõ: Chuyển đổi số tuyệt đối không phải là một cuộc chạy đua mua sắm máy móc, cài đặt phần mềm hay xây dựng các cơ sở dữ liệu để "trưng bày".
Giá trị cốt lõi của tiến trình này phải khởi nguồn từ chính những điểm nghẽn, những thủ tục rườm rà, vướng mắc trong đời sống của người dân và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Từ đó, sử dụng công nghệ số làm đòn bẩy để tái thiết kế các quy trình vận hành.
Mục tiêu tối thượng không phải là bê nguyên xi cách làm cũ lên môi trường mạng, mà là tạo ra những phương thức làm việc mới: nhanh hơn, tinh gọn hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, chuyển đổi số phải bắt đầu từ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước để tìm ra những quy trình mới, cách làm mới dựa trên công nghệ số.
Mục tiêu cuối cùng không phải là chuyển những công việc cũ lên môi trường số mà là làm tốt hơn những việc cần làm theo hướng nhanh hơn, đơn giản hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn. Khi người dân, doanh nghiệp và đội ngũ cán bộ trực tiếp cảm nhận được những lợi ích đó, họ sẽ chủ động tham gia và trở thành động lực quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững của quá trình chuyển đổi số quốc gia.
"Chuyển đổi số không phải là số hóa quy trình cũ, mà là tạo ra cách làm mới bằng công nghệ số với hiệu quả vượt trội", Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh.
Chỉ khi người dân được giải quyết thủ tục hành chính trong vài cú click chuột, chỉ khi doanh nghiệp cắt giảm được chi phí vận hành, và chỉ khi cán bộ công chức giảm tải được áp lực giấy tờ để tập trung vào chuyên môn khi những lợi ích đó hiện hữu, họ sẽ tự khắc trở thành những "đại sứ số", chủ động hòa mình và tăng tốc cho cỗ máy chuyển đổi số quốc gia.
Bốn trụ cột kiến tạo tương lai
Mang theo tinh thần thực tiễn đó, Diễn đàn quốc gia số Việt Nam 2026 đã xác lập 4 mục tiêu hành động mang tính chiến lược:
Kiến tạo không gian đối thoại thực chất: Xây dựng nhịp cầu kết nối trực tiếp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới tinh hoa khoa học và các tổ chức quốc tế để tháo gỡ điểm nghẽn chính sách.
Đẩy mạnh nền tảng số và dịch vụ số: Lấy Dữ liệu lớn (Big Data) và Trí tuệ nhân tạo (AI) làm lõi trung tâm để phát triển các dịch vụ thông minh, phục vụ sát sườn nhu cầu xã hội.
Lan tỏa mô hình điểm: Kết nối và nhân rộng những bài học thành công, những mô hình chuyển đổi số hiệu quả từ cấp cơ sở ra phạm vi toàn quốc.
Nâng tầm vị thế toàn cầu: Chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới mục tiêu tự chủ về công nghệ lõi, định vị rõ nét vị thế của Việt Nam trong dòng chảy công nghệ thế giới.
Diễn đàn Quốc gia Số Việt Nam 2026 không chỉ là không gian hội tụ của những bộ óc chiến lược, mà còn là lời cam kết mạnh mẽ của các cấp quản lý từ trung ương đến địa phương. Những giải pháp được đề xuất và mổ xẻ tại Ninh Bình hôm nay sẽ là những viên gạch quan trọng, góp phần đưa con tàu kinh tế số, xã hội số của Việt Nam vươn ra biển lớn.
