Sáng 25/9, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trình bày tờ trình về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Bộ luật gồm 528 điều. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 217 điều; bổ sung mới 35 điều và giữ nguyên 276 điều.
4 nhóm vấn đề lớn được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm gồm: tố tụng điện tử; chế định tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt; thủ tục rút gọn và việc luật hóa cơ chế xử lý vật chứng, tài sản theo Nghị quyết số 164/2024/QH15.
Trong đó, về tố tụng điện tử, được chỉnh lý theo hướng khẳng định hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý và phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục luật định; bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu. Mọi văn bản, biên bản, tài liệu được lập bằng phương thức điện tử phải được cập nhật, chuyển ngay trên hệ thống quản lý án hình sự.
Theo Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, việc quy định tố tụng điện tử trong chương về những nguyên tắc cơ bản là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý đổi mới căn bản phương thức tiến hành tố tụng, đồng thời định hướng hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan.
Dự thảo Bộ luật cũng đã chỉnh lý, bổ sung 13 điều luật để cụ thể hóa những nguyên tắc và yêu cầu chung về tố tụng điện tử. Các nội dung mang tính kỹ thuật được giao liên ngành hướng dẫn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của công nghệ. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan hữu quan xây dựng lộ trình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế.
Đối với chế định tự nguyện nhận tội, dự thảo Bộ luật bổ sung, giải thích các khái niệm “tự nguyện nhận tội” và “chấp nhận hình phạt”. Đồng thời, xây dựng Chương XXI quy định riêng về thủ tục áp dụng đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử.
Dự thảo cũng thiết kế các cơ chế kiểm soát nhằm bảo đảm việc nhận tội hoàn toàn tự nguyện, có căn cứ; không làm giảm trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng và không ảnh hưởng đến thẩm quyền quyết định của Tòa án.
Cơ quan soạn thảo đồng thời phân biệt cơ chế này với các tình tiết giảm nhẹ hiện hành. Nếu tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo chủ yếu phản ánh thái độ của người phạm tội, thì việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt còn thể hiện sự chấp nhận trách nhiệm pháp lý; qua đó tạo điều kiện rút ngắn quá trình giải quyết vụ án, giảm kháng cáo, thúc đẩy khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại.
Đối với mức giảm hình phạt, phạm vi tội danh và các trường hợp loại trừ, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết, những nội dung này cần được quy định trong Bộ luật Hình sự. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã báo cáo cấp có thẩm quyền về chủ trương bổ sung quy định về mức khoan hồng; đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các điều khoản liên quan trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự.
Về thủ tục rút gọn, dự thảo Bộ luật được chỉnh lý theo hướng phân định rõ hai trường hợp.
Thứ nhất, thủ tục rút gọn bắt buộc chỉ áp dụng đối với tội ít nghiêm trọng và tội nghiêm trọng khi vụ án đơn giản, chứng cứ rõ ràng và đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Đối với tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng, dù vụ án đơn giản, chứng cứ rõ ràng, vẫn không áp dụng thủ tục này do tính chất, mức độ nguy hiểm và hậu quả pháp lý của hành vi phạm tội.
Thứ hai, thủ tục rút gọn đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt có thể được áp dụng đối với mọi loại tội phạm khi đáp ứng đủ điều kiện, trừ những trường hợp luật quy định không được áp dụng.
Dự thảo Bộ luật không rút ngắn thời hạn điều tra do vẫn phải bảo đảm yêu cầu chứng minh đầy đủ tội phạm. Việc rút ngắn thời hạn chủ yếu được thực hiện ở giai đoạn truy tố và xét xử.
Trường hợp không áp dụng thủ tục rút gọn, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do. Nếu vụ án không còn đáp ứng điều kiện hoặc phải điều tra bổ sung thì chuyển sang giải quyết theo thủ tục chung. Theo cơ quan soạn thảo, quy định này vừa tạo cơ sở giải quyết nhanh những vụ án đáp ứng đầy đủ điều kiện, vừa bảo đảm sự thận trọng, chặt chẽ đối với các vụ án có tính chất, mức độ nguy hiểm cao.
Về việc luật hóa cơ chế xử lý vật chứng, tài sản theo Nghị quyết số 164/2024/QH15, dự thảo cũng bổ sung quy định về xử lý tài sản số và giao liên ngành hướng dẫn chi tiết nhằm bảo đảm tính khả thi. Các quy định này vừa tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý vật chứng, tài sản, vừa thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực hiện.
Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh, dự thảo Bộ luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ hơn về chính sách, chặt chẽ hơn về căn cứ và cơ chế kiểm soát, đồng thời nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
