Thực tế nhiều năm qua cho thấy, khu vực nông thôn, miền núi và hải đảo luôn là "vùng trũng" về ứng dụng khoa học kỹ thuật. Nguyên nhân cốt lõi là do thiếu cơ chế đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp và nguồn lực đầu tư. Luật Chuyển giao công nghệ số 115/2025/QH15 được kỳ vọng sẽ giải quyết nút thắt này bằng những quy định cụ thể và bám sát đời sống.
Luật mới quy định rõ việc xếp các dự án ở khu vực khó khăn vào nhóm đối tượng ưu tiên tiếp cận chính sách. Thay vì ưu tiên dàn trải, nhà nước tập trung nguồn lực cho hoạt động chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Đây là khu vực vốn dĩ còn rất nhiều hạn chế về khả năng tiếp cận công nghệ mới, nhưng lại đóng vai trò quyết định đối với sinh kế của phần lớn người dân.
Đáng chú ý, điều kiện về loại hình công nghệ cũng được chọn lọc khắt khe hơn. Luật định hướng ưu tiên các luồng chuyển giao công nghệ cao, chiến lược, tiên tiến, mới, sạch và xanh. Sự thay đổi này khẳng định rõ quan điểm: vùng khó khăn cần công nghệ tốt, công nghệ hiện đại để tạo ra giá trị gia tăng, chứ không phải là nơi tiêu thụ công nghệ lỗi thời. Nguồn công nghệ này không chỉ giới hạn từ nước ngoài mà nhà nước khuyến khích khai thác tối đa các công nghệ được nghiên cứu, phát triển ngay trong nước.
Để công nghệ có thể "cắm rễ" tại cơ sở, vai trò của cộng đồng doanh nghiệp là không thể thiếu. Tuy nhiên, việc đầu tư vào vùng sâu, vùng xa luôn đi kèm với chi phí vận hành cao và rủi ro lớn.
Hiểu được thực tế này, Luật số 115/2025/QH15 không kêu gọi doanh nghiệp bằng khẩu hiệu, mà bằng các cơ chế ưu đãi thiết thực. Các dự án có gắn với hoạt động chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và ứng dụng công nghệ tại Việt Nam sẽ được hưởng chính sách ưu đãi về đầu tư, thuế, đất đai và tín dụng.
Đây là động thái chia sẻ rủi ro từ phía Nhà nước, giúp các doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu, từ đó có động lực thực sự để tham gia sâu hơn vào quá trình đưa công nghệ về các địa bàn còn nhiều gian khó.
Đưa công nghệ về vùng khó không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Việc các địa phương vội vàng thu hút đầu tư mà bỏ qua các yếu tố về an toàn sinh thái đã từng để lại nhiều hệ lụy.
Để ngăn chặn tình trạng này, Luật sửa đổi quy định tăng cường kiểm tra, giám sát đối với việc ứng dụng công nghệ tại các khu vực có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, hoặc các dự án sử dụng công nghệ thuộc danh mục hạn chế chuyển giao. Cơ chế này đảm bảo công nghệ khi được triển khai phải thực sự phù hợp với đặc thù địa phương và tuyệt đối an toàn, tuân thủ nguyên tắc phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường sống.
Luật Chuyển giao công nghệ số 115/2025/QH15 là một khung pháp lý bám sát thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội. Bằng cách định hướng rõ loại công nghệ, cung cấp ưu đãi tài chính thiết thực cho doanh nghiệp và giữ vững lằn ranh về môi trường, luật đang tạo ra một hành lang vững chắc.
Mục tiêu cuối cùng rất rõ ràng: thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đưa những tiến bộ kỹ thuật đến gần hơn với khu vực yếu thế, từ đó thúc đẩy một nền kinh tế phát triển đồng đều và bền vững.
