Khi một trong những mặt hàng được giao dịch nhiều nhất thế giới mất gần 20% giá trị trong một năm, tác động không chỉ dừng lại ở thị trường mà còn trở thành bài kiểm tra địa chính trị và tài khóa, đặc biệt đối với Nga.
Năm 2025, giá dầu thô giảm sâu với mức giảm mạnh nhất kể từ cú sốc thời kỳ đại dịch năm 2020. Dầu WTI của Mỹ kết thúc năm ở khoảng 58 USD/thùng, trong khi dầu Brent ở mức 61 USD/thùng.
Nguyên nhân chính là nguồn cung toàn cầu tăng mạnh trong bối cảnh nhu cầu tăng trưởng chậm lại, khiến các yếu tố địa chính trị vốn thường đẩy giá lên không còn phát huy tác dụng.
Ngay cả các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran hồi tháng 6 hay việc phong tỏa tàu chở dầu Venezuela bị trừng phạt cũng không tạo ra biến động kéo dài.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năm 2025 sản lượng dầu vượt nhu cầu khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày và dự kiến khoảng cách này sẽ nới rộng lên 3,85 triệu thùng/ngày trong năm 2026.
OPEC+ đã từ bỏ chiến lược bảo vệ giá, tăng sản lượng để giành lại thị phần, trong khi các quốc gia ngoài OPEC như Brazil, Guyana, Argentina và Mỹ đều đạt mức khai thác kỷ lục.
Một điểm đáng chú ý của thị trường dầu năm 2025 là sự ổn định bất thường. Warren Patterson, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa của ING, nhận xét: “Điều nổi bật năm nay là sự thiếu biến động, dù có nhiều sự kiện địa chính trị và rủi ro nguồn cung”.
Phần lớn lượng dầu dư thừa được Trung Quốc đưa vào kho dự trữ, giúp các trung tâm định giá như Cushing (Oklahoma) duy trì tồn kho ở mức thấp nhất kể từ năm 2008.
Đối với Nga, đà giảm giá dầu càng làm trầm trọng thêm tác động từ các lệnh trừng phạt phương Tây sau cuộc xung đột Ukraine năm 2022. Chênh lệch giá dầu Urals so với Brent tại các cảng xuất khẩu vào tháng 12 lên tới 20-30 USD/thùng.
Theo Argus Media, mức chênh lệch trung bình khoảng 27 USD/thùng, giảm xuống còn 7,5 USD khi hàng đến Ấn Độ. Những khoản chi phí phát sinh do vận chuyển và né tránh trừng phạt khiến tình trạng này gần như trở thành cố hữu, làm suy giảm quyền định giá của Moskva.
Hệ quả tài khóa rất rõ rệt. Goldman Sachs ước tính doanh thu xuất khẩu dầu của Nga tính theo đồng ruble giảm 50% trong năm 2025, từ mức tương đương 7,6% GDP xuống chỉ còn 3,7%.
Riêng tháng 11, nguồn thu từ năng lượng giảm 35% so với cùng kỳ năm trước, trong khi tổng doanh thu dầu khí 11 tháng đạt 102 tỷ USD, thấp hơn 22% so với năm 2024. Do dầu khí chiếm khoảng một phần tư ngân sách liên bang, sự sụt giảm này buộc chính phủ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn.
Tăng trưởng GDP của Nga cũng chậm lại, từ 1,4% trong quý I xuống 1,1% quý II và chỉ còn 0,6% quý III năm 2025. Dự báo năm 2026, tăng trưởng sẽ dao động trong khoảng 0,5-1,5%.
Điều này phản ánh tình trạng nền kinh tế không còn được thúc đẩy bởi chi tiêu chiến tranh, trong khi áp lực duy trì ngân sách quốc phòng cao trong bối cảnh nguồn thu giảm ngày càng rõ rệt.
Bộ Tài chính Nga từng dựa vào giả định giá dầu Urals trung bình 69,7 USD/thùng cho ngân sách 2025, nhưng thực tế thấp hơn hơn 10 USD.
Các lệnh trừng phạt mới của Mỹ áp đặt lên Rosneft và Lukoil từ tháng 10/2025 ảnh hưởng đến khoảng một nửa sản lượng dầu của Nga.
Cùng với kế hoạch của EU hạ trần giá dầu xuống 47,6 USD/thùng và cấm nhập khẩu nhiên liệu chế biến từ dầu Nga, Moskva phải dựa nhiều hơn vào mạng lưới vận chuyển phức tạp và trung gian, làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận.
Từ góc độ thị trường, tình thế của Nga cho thấy cách mà chênh lệch giá cố hữu và biến động tỷ giá có thể khuếch đại tác động giảm giá.
Đồng ruble mạnh hơn khiến mỗi USD doanh thu xuất khẩu quy đổi được ít ruble hơn, làm thắt chặt ngân sách ngay cả khi giá dầu tính bằng USD giảm. Điều này buộc Nga phải cân nhắc giữa việc tăng sản lượng để bù đắp nguồn thu, chấp nhận rủi ro dư cung toàn cầu, hoặc phối hợp với OPEC+ nhằm ổn định giá.
Nguồn cung dư thừa cũng đang định hình lại chiến lược giao dịch toàn cầu. Các phòng giao dịch hàng hóa phải điều chỉnh mô hình cung cầu để tính đến lượng dầu tồn kho lớn trên biển và dự trữ chiến lược của Trung Quốc, vốn làm sai lệch dữ liệu tồn kho.
Nhiều nhà giao dịch chuyển sang sử dụng phân tích vận tải tần suất cao và hình ảnh vệ tinh để theo dõi dòng chảy, đặc biệt là các lô hàng bị trừng phạt.
Đối với giới đầu tư, sự kết hợp giữa dư cung, trừng phạt và áp lực tài khóa tại Nga vừa tạo ra rủi ro vừa mở ra cơ hội. Giá dầu thấp giúp giảm áp lực lạm phát ở các nước tiêu thụ, tác động đến chính sách tiền tệ như việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cắt giảm lãi suất ba lần trong năm 2025.
Tuy nhiên, giá giảm lại đe dọa ngân sách của các quốc gia sản xuất. Diễn biến tiếp theo của thị trường dầu sẽ phụ thuộc vào khả năng OPEC+ đạt được thỏa thuận hạn chế nguồn cung trong bối cảnh chia rẽ chính trị, cũng như cách Nga cân bằng giữa chi tiêu chiến tranh và ổn định kinh tế.
