Đa dạng hóa sinh kế – điểm sáng trong hành trình giảm nghèo
Những năm qua, Gia Lai đã nỗ lực triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững một cách quyết liệt, bài bản và có trọng tâm. Mặc dù địa bàn rộng, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao và cơ sở hạ tầng còn hạn chế, song nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và tinh thần tự lực của người dân, công tác giảm nghèo đã đạt nhiều kết quả nổi bật.
Tổng nguồn vốn phân bổ cho chương trình giai đoạn 2021-2025 hơn 1.689 tỷ đồng, gồm 717 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 971 tỷ đồng vốn sự nghiệp. Tính đến 30/6/2025, Gia Lai đã giải ngân 1.237 tỷ đồng, đạt 73,24% kế hoạch; riêng vốn đầu tư phát triển đạt 72,31%, vốn sự nghiệp đạt 73,93%. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sinh kế, tạo sinh lực mới cho các vùng khó khăn.
Nguồn lực này được tập trung vào các địa bàn nghèo như huyện An Lão, Kông Chro và các xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo. Dự án 1 – đầu tư hạ tầng tại hai huyện nghèo – có tổng kinh phí 568 tỷ đồng, triển khai hơn 127 công trình về giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục, nước sạch và điện lực. Đến năm 2025, giải ngân ước đạt 428 tỷ đồng, chiếm 95% kế hoạch. Trong đó, Tiểu dự án 2 hỗ trợ huyện An Lão thoát nghèo giai đoạn 2022-2025 đã hoàn thành nhiều công trình trọng điểm như cầu Bến Nhơn, cầu Sông Đinh và đường bao thị trấn An Lão, với giá trị giải ngân 97,3 tỷ đồng, đạt 87,39%.
Song song với đầu tư hạ tầng, tỉnh đặc biệt chú trọng các mô hình sinh kế nhằm tạo thu nhập ổn định, bền vững cho người dân. Các chính sách hỗ trợ sản xuất, dinh dưỡng, giáo dục nghề nghiệp, nhà ở và nước sinh hoạt được triển khai trực tiếp đến từng hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.
Tại xã Ia Phí, chương trình đã hỗ trợ 182 con bò sinh sản và phân bón cho 40 hộ dân trên hơn 10 ha đất, giúp bà con tiếp cận kỹ thuật chăn nuôi mới, chủ động xây dựng chuồng trại, tận dụng nguồn phân bón để giảm chi phí sản xuất. Để nhân rộng mô hình, xã đã thành lập nhóm chăn nuôi bò sinh sản tại hai làng Yăng 3 và Or, gồm 21 hộ nghèo và cận nghèo tham gia. Dự án hỗ trợ 19 con bò giống cùng các lớp tập huấn, từng bước thay đổi tập quán chăn thả tự nhiên sang phương thức sản xuất bền vững. Theo ông Thái Văn Chung, Trưởng phòng Kinh tế xã Ia Phí, mô hình này đang mở ra hướng thoát nghèo rõ ràng cho nhiều hộ và cần tiếp tục được mở rộng.
Tại xã Ia Rbol, các mô hình sinh kế được kết hợp với vốn vay ưu đãi, hỗ trợ bò giống, nhà ở và công trình nước sạch. Từ năm 2020 đến nay, địa phương đã xây 61 căn nhà, lắp đặt 19 công trình nước sạch và cấp 148 con bò giống cho người dân. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo tại địa bàn có đến 90% đồng bào dân tộc thiểu số đã giảm đáng kể. Bà Tô Thị Phương Kiều, Trưởng phòng Kinh tế xã Ia Rbol, cho biết các mô hình không chỉ mang lại giá trị vật chất mà còn thúc đẩy thay đổi tư duy, khơi dậy ý chí tự lực trong cộng đồng.
Những mô hình hỗ trợ này đã minh chứng hiệu quả khi không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn tạo sự chủ động cho người dân, đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm nghèo bền vững.
Những thách thức và kiến nghị hoàn thiện chính sách
Toàn tỉnh Gia Lai đang duy trì tốt việc tuyên truyền chính sách, giúp người dân hiểu và chủ động tham gia chương trình giảm nghèo. Các mục tiêu giai đoạn 2021-2025 cơ bản đạt kế hoạch; huyện An Lão đã thoát nghèo theo Quyết định 880/QĐ-TTg năm 2022. Giai đoạn 2022-2024, tỷ lệ hộ nghèo tại khu vực Bình Định cũ giảm bình quân 1,23%/năm với 26.792 hộ thoát nghèo; hộ cận nghèo giảm 1,06%/năm với 18.509 hộ thoát cận nghèo. Dự kiến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 0,62% và hộ cận nghèo còn 1,1%.
Tuy nhiên, Gia Lai vẫn đối mặt nhiều khó khăn đặc thù. Tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao kéo theo sự phân hóa về nhận thức, trình độ sản xuất và khả năng tiếp cận thông tin. Một bộ phận người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước. Cơ sở hạ tầng tại nhiều vùng đồng bào vẫn chưa đồng bộ, đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn. Đáng lưu ý, nhóm hộ nghèo còn lại trong giai đoạn cuối đa phần là người già, khuyết tật, khó có khả năng tự vươn lên nếu thiếu chính sách hỗ trợ phù hợp.
Ngoài ra, một số hướng dẫn từ Trung ương chưa thật sự thống nhất, gây lúng túng cho địa phương trong tổ chức thực hiện. Đây là những điểm nghẽn cần tháo gỡ để chương trình giảm nghèo giai đoạn mới đạt hiệu quả cao hơn.
Để tiếp tục triển khai hiệu quả chương trình trong giai đoạn tới, Gia Lai kiến nghị Quốc hội sớm thông qua chủ trương Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo giai đoạn 2026-2030, bảo đảm bao phủ nhóm hộ nghèo, cận nghèo, lao động thu nhập thấp và người làm nông – lâm – ngư nghiệp có mức sống trung bình. Tỉnh đề xuất ban hành chuẩn nghèo mới thay thế Nghị định 07/2021/NĐ-CP và 30/2025/NĐ-CP, phù hợp với bối cảnh kinh tế – xã hội hiện nay. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ nhóm yếu thế nhằm bảo đảm an sinh xã hội, hạn chế tái nghèo.
Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững không chỉ giúp Gia Lai giảm tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo mà còn tạo nền tảng phát triển lâu dài. Sự chuyển biến từ cơ sở hạ tầng đến tư duy sản xuất của người dân cho thấy chương trình đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính bền vững và không ai bị bỏ lại phía sau, tỉnh rất cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Trung ương trong giai đoạn tiếp theo.
Gia Lai đang nỗ lực vươn lên bằng những bước đi thận trọng nhưng chắc chắn, hướng đến mục tiêu phát triển ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân và đóng góp vào sự thịnh vượng chung của đất nước.
