Ngày 7/11, thảo luận tại tổ về Dự án Luật Quy hoạch (sửa đổi), Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) bày tỏ sự đồng tình cao với việc sửa đổi toàn diện Luật lần này, khẳng định đây là vấn đề “hết sức cần thiết và đòi hỏi phải rất khẩn trương” nên việc đưa vào chương trình sửa đổi theo quy trình rút gọn là phù hợp.
Về hệ thống quy hoạch, dự thảo luật đã thể hiện nỗ lực lớn của Chính phủ khi rà soát và điều chỉnh, giảm số lượng quy hoạch ngành từ 78 loại xuống còn 49 loại, giảm khoảng 37%. Tuy nhiên, qua rà soát Phụ lục kèm theo, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng vẫn có thể tiếp tục giảm bớt nếu rà soát kỹ lưỡng hơn. Đại biểu nêu ví dụ cụ thể về những loại quy hoạch có thể gây chồng chéo, khó khăn trên cùng địa bàn, đơn cử như quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, đại biểu đặt câu hỏi về tính cần thiết của quy hoạch này, khi việc bảo quản đã được quy định trong Luật Di sản. Việc tu bổ, bảo dưỡng nên căn cứ vào đánh giá hiện trạng định kỳ của từng công trình, di tích cụ thể chứ không nhất thiết phải lập thành một loại quy hoạch độc lập. Hay như về quy hoạch khảo cổ, đây là lĩnh vực mà theo đại biểu, đòi hỏi phải “nhìn xuyên thấu lòng đất” mới có thể quy hoạch được, việc đưa những nội dung như vậy vào danh mục quy hoạch có thể gây ra sự thiếu cơ sở rõ ràng, dẫn đến chồng chéo với các loại quy hoạch khác.
Đại biểu nhấn mạnh, việc giảm bớt những quy hoạch không rõ cơ sở sẽ giúp giảm bớt sự chồng chéo, khó khăn trong việc áp dụng các loại quy hoạch khác trên cùng địa bàn.
Về phân cấp, phân quyền trong hoạt động quy hoạch, nhiều đại biểu bày tỏ sự đồng tình với đề xuất của Chính phủ, đặc biệt là việc Quốc hội chỉ phê duyệt Quy hoạch tổng thể quốc gia, còn phân cấp cho Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch không gian biển quốc gia và Quy hoạch sử dụng đất quốc gia. Lý giải cho sự phù hợp này, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng Quy hoạch tổng thể quốc gia đã bao gồm một số chỉ tiêu lớn về sử dụng không gian biển và đất đai, còn việc giao cho Thủ tướng phê duyệt các quy hoạch cụ thể hơn nhằm đảm bảo tính chủ động, linh hoạt, phục vụ cho quá trình điều hành và diễn biến phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, vấn đề phân cấp thẩm quyền đối với quy hoạch ngành lại đang bị bỏ ngỏ và gây băn khoăn cho đại biểu.
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn chỉ ra rằng dự thảo luật hiện không quy định rõ thẩm quyền phê duyệt quy hoạch ngành, mà lại giao cho Chính phủ quy định. Đại biểu đề nghị, cần nêu rõ thẩm quyền ngay trong Luật để đảm bảo về sau liên quan đến thứ bậc và trình tự phê duyệt quy hoạch. Ngoài ra, với tinh thần rút ngắn quy trình và quản lý nhà nước trên phạm vi quốc gia, đại biểu đề xuất có thể phân cấp thẩm quyền phê duyệt quy hoạch ngành cho Bộ trưởng – mặc dù đây là quy hoạch cấp quốc gia – để đảm bảo tính chủ động và nhanh chóng.
Ngoài ra, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hoà) cũng nêu lên một vướng mắc liên quan đến phân cấp quy hoạch chi tiết di tích. Trong khi quy hoạch tổng thể quốc gia do Quốc hội, quy hoạch vùng do Thủ tướng phê duyệt, dự thảo lại giao Chủ tịch tỉnh phê duyệt quy hoạch chi tiết di tích cấp quốc gia. Điều này khác với quy định trước đây thuộc thẩm quyền Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch và cần được xem xét lại.
Mối quan hệ giữa các quy hoạch và nguyên tắc ưu tiên khi xảy ra mâu thuẫn là vấn đề trọng tâm được các đại biểu đề nghị làm rõ. Một số đại biểu cùng đặt vấn đề về sự bất hợp lý trong quy định “quy hoạch vùng phải phù hợp với quy hoạch ngành”. Đại biểu Nguyễn Quốc Luận (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) phân tích, thẩm quyền phê duyệt khác nhau, khi Quy hoạch vùng do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (cấp cao hơn), Quy hoạch ngành do Bộ trưởng phê duyệt (cấp thấp hơn). Nếu quy hoạch vùng phải tuân thủ quy hoạch ngành, điều này dẫn đến câu chuyện quy hoạch của cấp cao hơn phê duyệt (Thủ tướng) lại phải tuân thủ theo quy hoạch của cấp thấp hơn phê duyệt (Bộ trưởng). Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo phải nghiên cứu lại và làm rõ nội dung này để đảm bảo nguyên tắc thứ bậc: quy hoạch cấp thấp phải tuân thủ cấp trên.
Về ưu tiên xử lý xung đột 49 quy hoạch ngành, trong trường hợp có mâu thuẫn, chồng chéo của các quy hoạch này (ví dụ: quy hoạch năng lượng và môi trường), dự thảo luật mới chỉ nêu hướng giải quyết là cơ quan quản lý chủ quản về quy hoạch sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét quyết định giao cho ông nào điều chỉnh. Một số đại biểu nhận định, thủ tục như vậy rất dài và không tạo ra tính chủ động vì phải xử lý “từng trường hợp” và có thể dẫn đến sự “bất quy tắc”. Đại biểu đề nghị cần làm rõ ngay trong luật “đặt cái gì lên trên hết” để có cơ chế ưu tiên, tránh phải báo cáo Thủ tướng cho từng vụ việc.
Vấn đề quan trọng liên quan đến tính ổn định của quy hoạch là việc xử lý các dự án đang triển khai trong bối cảnh quy hoạch thay đổi. Đại biểu Nguyễn Quốc Luận nêu tình huống, một dự án đang triển khai, tại thời điểm hiện tại phù hợp với quy hoạch tỉnh/vùng, nhưng sau khi Luật Quy hoạch (sửa đổi) có hiệu lực, quy hoạch ngành mới được lập lại có thể khiến dự án không còn phù hợp. Nếu áp dụng cứng nhắc quy định “dự án phải điều chỉnh đồng thời đảm bảo thống nhất đồng bộ” theo quy hoạch mới, điều này sẽ gây khó khăn rất lớn cho chủ đầu tư và dẫn đến lãng phí xã hội. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu, bổ sung điều khoản chuyển tiếp đối với các dự án đã và đang triển khai thực hiện trước khi luật mới có hiệu lực, để đảm bảo tính liên tục và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Các đại biểu cho rằng, dù việc sửa đổi Luật Quy hoạch đang đi đúng hướng với mục tiêu tinh gọn và phân cấp, những góp ý chi tiết của các đại biểu Quốc hội đã chỉ ra những "điểm nghẽn" về mặt kỹ thuật lập pháp, đòi hỏi Chính phủ và cơ quan thẩm tra cần tiếp thu để hoàn thiện dự án Luật, đảm bảo tính thống nhất, thứ bậc và khả thi cao khi đi vào thực tiễn.
