UBND TP Hà Nội vừa có tờ trình bổ sung gửi HĐND thành phố đề nghị ban hành Nghị quyết thông qua Đề án vùng phát thải thấp trong vành đai 1 .
Theo Tờ trình, lộ trình thực hiện vùng phát thải thấp (LEZ) được chia làm 3 giai đoạn rõ rệt, mức độ kiểm soát sẽ tăng dần.
Giai đoạn 1 (1/7/2026 - 31/12/2026) sẽ triển khai thí điểm tại phường Hoàn Kiếm. Đáng chú ý, tại Khu vực 1 (vùng lõi rộng 0,5 km2), Hà Nội sẽ cấm toàn bộ các phương tiện giao thông đường bộ (gồm xe mô tô, xe gắn máy, xe ô tô các loại) từ 19h00 đến 24h00 các ngày thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật hàng tuần.
Bên cạnh đó, ô tô tải trên 3,5 tấn sẽ bị cấm lưu thông hoàn toàn trong vùng phát thải thấp; các dòng xe ô tô chở người, xe tải nhỏ sẽ bị hạn chế theo giờ hoặc khuyến khích chuyển đổi sang năng lượng xanh. Xe mô tô, xe gắn máy chạy xăng của các tài xế công nghệ (như Grab, Be...) cũng bắt đầu được khuyến khích hạn chế hoạt động và yêu cầu các hãng điều hướng phương tiện.
Giai đoạn 2 (năm 2027), vùng thí điểm sẽ mở rộng thêm sang phường Cửa Nam. Tại đây, các biện pháp mạnh tay hơn sẽ được áp dụng: Không lưu thông xe ô tô các loại không đạt quy chuẩn khí thải mức 4 và không lưu thông xe mô tô, xe gắn máy chạy xăng hoạt động kinh doanh chở khách, giao hàng công nghệ.
Giai đoạn 3 (2028 - 2029), Đề án sẽ mở rộng ra toàn bộ khu vực trong Vành đai 1 (gồm 9 phường, diện tích hơn 26 km2). Giai đoạn này tiếp tục không lưu thông xe mô tô, xe gắn máy không đạt quy chuẩn khí thải mức 3 đối với cả nhóm phương tiện cá nhân thông thường.
Tác động lớn tới hơn nửa triệu xe máy và hàng chục nghìn tài xế công nghệ
Giải thích việc "khuyến khích hạn chế hoạt động" đối với xe máy xăng kinh doanh từ ngày 1/7/2026 tại vùng lõi phường Hoàn Kiếm, TP Hà Nội cho rằng, việc thiết lập vùng phát thải thấp sẽ tác động không nhỏ đến sinh kế và thói quen đi lại của người dân. Hiện trong khu vực Vành đai 1 có tới 511.418 xe máy, trong đó xe chạy xăng chiếm áp đảo với 96,1% (hơn 491.000 xe).
Đặc biệt, nhóm tài xế công nghệ (shipper, xe ôm) sẽ là những người chịu tác động trực tiếp và sớm nhất. Theo dữ liệu, riêng ứng dụng Grab có khoảng 65.900 đối tác hoạt động liên quan đến Vành đai 1. Nếu áp dụng lệnh cấm đột ngột tại khu vực 1, dự báo có gần 4.000 tài xế hoạt động thường xuyên bị ảnh hưởng, kéo theo rủi ro giảm thu nhập, tăng thời gian và chi phí giao hàng. Khảo sát cho thấy, rào cản lớn nhất khiến 61% tài xế chưa muốn đổi xe là do lo ngại về quãng đường di chuyển của pin, độ bền, thời gian sạc và giá xe điện.
Để quá trình chuyển đổi diễn ra công bằng và giảm sốc cho xã hội, Sở Xây dựng đang dự thảo gói ngân sách hỗ trợ "khổng lồ" lên tới 6.422,495 tỷ đồng cho giai đoạn 2026 - 2030. Nguồn lực này được chia thành các nhóm chính:
Hỗ trợ trực tiếp chuyển đổi phương tiện: Khoảng 2.571 tỷ đồng, dự kiến hỗ trợ chuyển đổi cho khoảng 500.000 xe tới hết năm 2027.
Hỗ trợ vốn vay, lãi vay ưu đãi: Dành 764 tỷ đồng hỗ trợ lãi vay cho cá nhân và doanh nghiệp đầu tư phương tiện xanh.
Hỗ trợ lệ phí và giá dịch vụ: Khoảng 3.087,5 tỷ đồng. Nổi bật là chính sách miễn tiền vé xe buýt trong vòng 1 năm cho người dân khi di chuyển trong Vành đai 1; miễn lệ phí đăng ký, cấp biển số cho xe xanh.
Theo tính toán, việc áp dụng Đề án sẽ giúp giảm khoảng 30% lượng phát thải CO, NO2 và 20% lượng bụi mịn PM2.5 vào năm 2030. Nhờ đó, tổng thiệt hại sức khỏe và chi phí y tế có thể tiết kiệm từ hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm cho người dân Thủ đô.
