Ngày 11/3 (tức 23 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại Di tích lịch sử - kiến trúc - nghệ thuật quốc gia đền Cao, phường Lê Đại Hành, TP Hải Phòng đã diễn ra lễ khai hội truyền thống đền Cao năm 2026.
Lễ hội đền Cao diễn ra từ 22 đến 25 tháng Giêng. Đây là một trong những lễ hội tiêu biểu của của Xứ Đông xưa (tỉnh Hải Dương cũ, nay thuộc Hải Phòng), vẫn lưu giữ nhiều phong tục nghi lễ độc đáo như: Lễ Vót tăm, lễ Khâu áo Thánh, lễ Mộc dục, lễ rước bộ và 13 tuần tế Thánh, lễ dâng hương tưởng niệm 5 Đức Thánh họ Vương.
Lễ hội nhằm tưởng niệm và tri ân công đức 5 Đức Thánh họ Vương đã có công phù giúp vua Lê Đại Hành đánh thắng giặc Tống xâm lược ở thế kỷ thứ X.
Phần hội gồm nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian được tổ chức như hội thi giã bánh giầy, nấu chè kho, chiếu chèo…
Trong ngày khai hội đã diễn ra nghi thức dâng văn tế lên Thánh, dâng hương tưởng niệm 5 Đức Thánh và lễ rước - điểm nhấn của lễ hội với sự tham gia của đông đảo đại biểu, nhân dân, du khách.
Trong không khí trang nghiêm, lễ vật được thành kính dâng lên với lòng biết ơn sâu sắc với các vị tiền nhân đã có công đánh đuổi quân giặc phương Bắc, giữ bền xã tắc ngàn đời.
Tiếp đó, từ đền Cả, đoàn rước của phường Lê Đại Hành cùng một số địa phương với 13 kiệu bài vị thánh, mũ áo, bát hương, lọng, bánh giầy về đình Hội Đồng. Tại khu vực đình Hội Đồng sẽ diễn ra nhiều hoạt động trong khuôn khổ lễ hội như hát quan họ trên thuyền, đấu vật...
Quần thể di tích quốc gia đền Cao gồm đền thờ vua Lê Đại Hành trên núi Bàn Cung - tương truyền là nơi ở thế kỷ thứ X vua tôi nước Đại Cồ Việt bàn cách đánh giặc Tống và là nơi đặt đại bản doanh. Đền Cao nằm trên núi Thiên Bồng là khu vực đóng quân và hậu cứ chiến dịch Bạch Đằng thế kỷ thứ X, cùng đền Bến Tràng, đền Bến Cả và đền Cả thờ 5 anh em họ Vương.
Tương truyền, vào thời nhà Đinh, ở trang Thạch Tuyền, huyện Nga Sơn, phủ Hà Trung, lộ Thanh Hóa có hai vợ chồng ông Vương Tĩnh và bà Đào Thanh sống nhân đức nhưng muộn con. Cuộc sống khó khăn, hai ông bà quyết rời quê tìm nơi đất phúc để sinh sống. Tới Dược Đậu trang, đất Bàng Châu, phủ Nam Sách, trấn Hải Dương (nay là phường Lê Đại Hành), hai ông bà quyết định ở lại lập nghiệp.
Ít lâu sau, hai ông bà sinh được 5 người con. Năm 981, giặc Tống xâm lược nước ta. Khi nhà vua đem quân đi đánh giặc, qua Dược Đậu trang, thấy thế đất hiểm yếu, vua cho lập doanh đồn và chiêu hiền đãi sĩ.
Thấy năm anh em họ Vương tướng mạo và thần thái khác hẳn người thường, vua cho gọi vào thử tài và phong chức cho 5 người. Sau khi nhận tước phong, vâng lệnh vua, 5 vị lập tức cầm quân đánh giặc. Bằng tài năng, mưu lược, 5 vị tướng đã cùng các tướng lĩnh đánh tan giặc Tống.
Giặc tan, nhà vua mở tiệc khao quân và lệnh cho 5 vị tướng về triều nhận chức tước nhưng 5 vị tướng còn đang để tang cha mẹ, xin được ở lại Dược Đậu trang giữ tròn đạo hiếu.
Đêm 23 tháng Giêng, trời nổi mưa gió, 5 vị tướng đều thăng hóa, di hài được mối đất đắp thành những ngôi mộ lớn ở nhiều vị trí khác nhau. Thương xót bậc anh tài, nhà vua sắc phong 5 vị tướng là "Thượng đẳng phúc thần" và sai các quan về làm lễ và truyền lập đền thờ ở các nơi thánh hóa.
Trong đó, đền Cả thờ Vương Phụ, Vương Mẫu và hai vị nữ tướng Đào Hoa Trinh Thuận công chúa và Liễu Hoa Linh Ứng công chúa. Đền Cao thờ Thiên Bồng Đại tướng quân đại vương. Đền Bến Tràng thờ Dực Thánh Linh Ứng đại vương; đền Bến Cả thờ Anh Vũ Dũng Lược đại vương.
Trải qua thăng trầm lịch sử, các ngôi đền còn lưu giữ 12 đạo sắc phong, ngọc phả, hàng trăm bức hoành phi, câu đối, đại tự ca ngợi cuộc đời và sự nghiệp oai hùng của 5 anh em họ Vương đã được người dân tôn thánh. Trong khu vực quần thể - đại bản doanh An Lạc xưa kia còn nhiều địa danh lịch sử gắn với chiến công vua Lê Đại Hành và quân dân Đại Cồ Việt đánh giặc.
