Những màn hình giải trí cỡ lớn đặt giữa bảng táp lô trên các mẫu ô tô hiện đại từ lâu được xem là biểu tượng của công nghệ và tiện nghi. Tuy nhiên, đằng sau lớp giao diện hào nhoáng đó là một thực tế ít được người tiêu dùng chú ý, khi các hãng xe đang âm thầm thu thập dữ liệu người dùng và bán cho bên thứ ba nhằm phục vụ mục tiêu thương mại.
Nội thất bên trong xe hiện đại. Ảnh: AutoGuide
Theo phân tích mới đây của Automotive News dựa trên khảo sát do Omdia thực hiện về xu hướng xe được định nghĩa bằng phần mềm, phần lớn các mẫu xe du lịch đời mới đều vận hành dựa trên hệ thống máy tính và phần mềm, kiểm soát gần như mọi chức năng từ giải trí, định vị đến hành vi lái xe.
Điều này đồng nghĩa với việc lượng dữ liệu mà xe có thể ghi nhận về người sử dụng là rất lớn, từ thói quen di chuyển đến cách tăng tốc, phanh và sử dụng các tính năng trong xe.
Khảo sát cho thấy tùy từng thương hiệu, người mua xe có thể hoặc không có quyền từ chối việc thu thập dữ liệu. Phần lớn dữ liệu sau đó được chuyển cho các công ty bảo hiểm, doanh nghiệp liên quan đến bảo hiểm hoặc các nhà môi giới dữ liệu.
Những đơn vị này tiếp tục khai thác và bán lại thông tin nhằm đánh giá rủi ro, điều chỉnh phí bảo hiểm hoặc dự đoán nhu cầu mua sắm tiếp theo của người tiêu dùng. Về phía các hãng xe, dữ liệu cũng giúp họ hiểu rõ hơn xu hướng thị trường và hành vi khách hàng.
Thực tế này đã kéo theo hàng loạt vụ kiện liên quan đến quyền riêng tư tại nhiều thị trường lớn. Vấn đề không chỉ nằm ở khía cạnh đạo đức, mà còn đặt ra câu hỏi về hiệu quả kinh tế. Các nhà sản xuất ô tô luôn chịu áp lực tối đa hóa lợi nhuận trên mỗi xe bán ra, kể cả khi khoản lợi nhuận đó đến từ những nguồn rất nhỏ.
Số liệu mà Automotive News công bố cho thấy bức tranh khá khiêm tốn về mặt tài chính. Trong giai đoạn từ 2018 đến 2024, Hyundai chỉ thu về trung bình 0,61 USD trên mỗi xe từ việc bán dữ liệu người dùng. Honda thậm chí còn thấp hơn khi chỉ đạt khoảng 0,26 USD mỗi xe trong giai đoạn từ 2020 đến 2024. So với giá bán và chi phí phát triển một chiếc ô tô hiện đại, đây là con số gần như không đáng kể.
Dù vậy, trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang đối mặt với chi phí nghiên cứu phát triển tăng cao, điện hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ngay cả những khoản thu nhỏ cũng được các tập đoàn lớn coi là đáng giá. Vấn đề đặt ra là liệu lợi ích tài chính hạn chế đó có xứng đáng với rủi ro pháp lý và sự suy giảm niềm tin từ phía người tiêu dùng hay không.
Tại Việt Nam, câu chuyện này cũng mang ý nghĩa tham khảo quan trọng khi thị trường ngày càng xuất hiện nhiều mẫu xe kết nối, xe điện và xe thông minh. Khi công nghệ phát triển nhanh hơn khung pháp lý, quyền riêng tư dữ liệu cá nhân của người dùng ô tô có nguy cơ trở thành vùng xám nếu không được quản lý chặt chẽ.
Đây không chỉ là bài toán kinh doanh của các hãng xe, mà còn là thách thức về chính sách và bảo vệ người tiêu dùng trong kỷ nguyên số.
