Hướng đi nào để bảo tồn nghệ thuật truyền thống?

(CLO) Chưa bao giờ việc bảo tồn nghệ thuật truyền thống lại đứng trước nhiều thách thức như hiện nay, khi chủ trương xã hội hóa và sáp nhập các đơn vị nghệ thuật được thực hiện một cách triệt để và mạnh mẽ tại các địa phương. Vậy, hướng đi nào để bảo tồn loại hình nghệ thuật này?

Cảnh trong vở Nguyễn Công Trứ của Nhà hát chèo Hà Nội. Ảnh: M.H

Sáp nhập làm mất đi đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp?

Nhìn lại chặng đường hình thành và phát triển của các đơn vị nghệ thuật truyền thống có thể thấy, từ khi được thành lập (1954), suốt một thời gian dài, nhiều tỉnh/thành tồn tại 4 đến 5 đơn vị nghệ thuật với hàng trăm nghệ sỹ diễn viên (ví dụ: Thanh Hóa: 05 đoàn, Thái Bình: 04 đoàn…). 

Ngoài việc phục vụ nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, các đơn vị này còn hướng tới mục tiêu quan trọng trong thời chiến là tuyên truyền đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng, ca ngợi và động viên mọi tầng lớp nhân dân tham gia đóng góp cho quá trình đấu tranh giải phóng và thống nhất dân tộc. Phải nói là nhiều đơn vị nghệ thuật công lập đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của nó trong thời gian trước năm 1975.

Tuy nhiên, sau thời hoàng kim là thời kỳ hoạt động kém hiệu quả cùng với với sự bất cập ngày càng nhiều hơn của cơ chế bao cấp. Bắt đầu từ sau năm 1986, Công cuộc đổi mới của nước ta đã đặt ra những thử thách mới, nhiệm vụ mới cho các đơn vị này và chủ trương xã hội hóa, sáp nhập các đơn vị nghệ thuật đã bắt đầu khi đó.

Hiện nay, việc này đang thực hiện khá mạnh và nhanh khi Nghị quyết số 19-NQ/TW về tiếp tục đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập và Nghị định số 16/2015/NĐ-CP về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập được ban hành.

Nhiều tỉnh, thành phố đã tiến hành giảm số lượng đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp như: Thanh hóa sáp nhập 05 đoàn Ca múa và Kịch, Tuồng, Chèo, Cải Lương vào thành 02 đơn vị là Nhà hát Lam Sơn và Nhà hát nghệ thuật truyền thống; Lạng Sơn sáp nhập Đoàn Ca Múa Kịch vào Trung tâm văn hóa thành Trung tâm Văn hóa nghệ thuật; Nam Định sáp nhập các đơn vị nghệ thuật đưa về Trung tâm văn hóa; Hà Tĩnh sáp nhập Đoàn Cải lương Bông Sen Trắng với Đoàn Kịch dân ca Nghệ Tĩnh … nhiều tỉnh, thành phố khác cũng cơ bản thực hiện theo lộ trình tương tự.

Tuy nhiên, khi việc xã hội hóa và sáp nhập diễn ra đồng thời ở các địa phương, đã dẫn tới thực trạng, nhiều tỉnh, thành phố không còn đơn vị biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp nữa. Điều này xảy ra khi địa phương đó xác định không có loại hình nghệ thuật truyền thống tiêu biểu nào cần duy trì với tư cách một đơn vị độc lập.

Mặt khác, cơ chế tự chủ cũng khiến các đơn vị nghệ thuật truyền thống rơi vào tình trạng khó có thể sống tốt nếu chỉ trông vào doanh thu biểu diễn, khi mà vé bán ra để xem cải lương, tuồng, chèo nếu may mắn bán hết cũng chỉ đủ chi phí điện nước, phục trang, bồi dưỡng diễn viên, không còn nguồn tích lũy để tái đầu tư nghệ thuật.

Cảnh trong vở Nguyễn Công Trứ của Nhà hát chèo Hà Nội. Ảnh: M.H.

Bảo tồn nghệ thuật truyền thống bằng cách nào?

Theo ông Vương Duy Biên, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL, bảo tồn nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh sáp nhập và xã hội hóa các đơn vị nghệ thuật hiện nay là việc làm khó khăn và cần sự đầu tư, quan tâm của các cấp, các ngành, nhất là lãnh đạo các địa phương. 

Đồng thời, phải làm một cách chuyên nghiệp, lựa chọn ra những loại hình nghệ thuật đặc trưng của từng địa phương để từ đó có những giải pháp cụ thể.

“Phải có những chính sách đặc thù trong tuyển sinh, bởi bản chất nghệ thuật truyền thống là truyền nghề nên phải có lực lượng kế cận để tiếp nhận. Mặt khác, các môn nghệ thuật truyền thống trong các trường đại học, cao đẳng hiện nay không đủ hấp dẫn đối với sinh viên nên cần phải có những chính sách và sự bảo trợ của Nhà nước” - ông Vương Duy Biên chia sẻ.

Dưới góc nhìn của một nhà nghiên cứu lâu năm về nghệ thuật truyền thống, PGS.TS Đinh Quang Trung, Viện trưởng Viện Sân khấu - Điện ảnh cho biết, trong quá trình hội nhập và cạnh tranh, muốn tồn tại và phát triển, không có cách nào khác, các đơn vị nghệ thuật phải bứt phá vươn lên khẳng định mình bằng chính những tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao.

 Tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao không chỉ là “bảo bối” mang lại thu nhập, thương hiệu, mà dường như còn tạo thêm nguồn cảm hứng sáng tạo và sức sống cho nghệ sĩ, cũng như đơn vị nghệ thuật.

Thực tế cho thấy, tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao không đồng nghĩa với mức độ hoành tráng về dàn dựng, cũng như mức đầu tư kinh phí. Nó cũng không hoàn toàn đồng nghĩa với thẩm mỹ của số đông khán giả và lượng kinh phí thu được. 

Tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, trước tiên là tác phẩm đẹp về nội dung, hình thức, đảm bảo yêu cầu thể loại và đáp ứng nhu cầu giải trí. Đặc biệt, tác phẩm đó phải mang hơi thở của thời đại và bản sắc dân tộc.

Từ một góc nhìn khác, NSND Giang Mạnh Hà, Phó giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Đồng Nai cho rằng khi sáp nhập các đơn vị nghệ thuật, ngoài việc Nhà nước quan tâm, đầu tư cơ sở hạ tầng, địa phương cũng phải chú trọng đến công tác cán bộ, phải lựa chọn những người lãnh đạo có năng lực, có tâm, tầm và có khả năng bao quát các lĩnh vực do đơn vị mình phụ trách. 

Có như thế, mới không làm mất đi tính chuyên môn và loại hình nghệ thuật truyền thống tiêu biểu tại địa phương.

Theo NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Sân khấu Việt Nam, đối với các đơn vị nghệ thuật truyền thống kén khán giả, cơ quan quản lý Nhà nước cần xây dựng lộ trình, cơ chế đặc thù và dành thời gian hợp lý để các đơn vị có được sự chuẩn bị cả về tinh thần và vật chất trước khi tự chủ hoàn toàn. 

Mặt khác, Trung ương và địa phương phải căn cứ vào các văn bản pháp lý đã ban hành như Luật Di sản văn hóa, Quy hoạch tổng thể phát triển nghệ thuật biểu diễn năm 2020, định hướng 2030, Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020 để xây dựng đề án bảo tồn, phát triển nghệ thuật truyền thống.

Hằng Minh

Xem thêm

Khám phá những lớp văn hóa trên từng mẫu tem bưu chính

Khám phá những lớp văn hóa trên từng mẫu tem bưu chính

(CLO) Với triển lãm “Ngàn năm kinh kỳ qua lăng kính tem số”, Bưu điện Việt Nam đưa công chúng đến với lịch sử Hà Nội qua những bộ sưu tập tem và trải nghiệm thực tế hỗn hợp. Đằng sau cách kể chuyện ấy là mong muốn của những người làm tem: để một thế hệ ít còn thói quen gửi thư tay có dịp khám phá những lớp văn hóa trên từng mẫu tem bưu chính.

Độc đáo Lễ hội Cầu mùa của đồng bào dân tộc Dao ở Quảng Ninh

Độc đáo Lễ hội Cầu mùa của đồng bào dân tộc Dao ở Quảng Ninh

(CLO) Lễ hội Cầu mùa của đồng bào dân tộc Dao ở TP Quảng Ninh được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, mang đến cho du khách những trải nghiệm sinh động về đời sống tín ngưỡng, phong tục và bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Dao vùng Đông Bắc.

'Tháp Ẩn ca' đánh thức những thanh âm bí ẩn trong lòng di sản Hà Nội

'Tháp Ẩn ca' đánh thức những thanh âm bí ẩn trong lòng di sản Hà Nội

(CLO) Tháp nước Hàng Đậu trở thành không gian sắp đặt âm thanh đa giác quan với tác phẩm “Tháp Ẩn ca”, đưa công chúng khám phá những rung động bí ẩn của thế giới côn trùng. Tác phẩm mở cửa miễn phí đón khách tham quan từ ngày 14/11, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Nghệ nhân Dao, Chăm giao lưu cùng đồng bào 16 dân tộc tại Hà Nội

Nghệ nhân Dao, Chăm giao lưu cùng đồng bào 16 dân tộc tại Hà Nội

(CLO) Ngày 14/11, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội), các nghệ nhân Dao đến từ Quảng Ninh và nghệ nhân Chăm đến từ Khánh Hòa cùng đồng bào 16 dân tộc đang sinh hoạt tại Làng tham gia chương trình “Sắc màu văn hóa các dân tộc”.

Khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026

Khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026

(CLO) Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” chính thức khai mạc, mở đầu 16 ngày hoạt động sáng tạo với hơn 150 sự kiện tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô.

Đưa âm nhạc dân gian Trung Quốc đến gần hơn với khán giả Việt

Đưa âm nhạc dân gian Trung Quốc đến gần hơn với khán giả Việt

(CLO) Chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc được tổ chức với mục đích đưa những giá trị đặc sắc của dân ca Trung Quốc đến gần hơn với công chúng Việt Nam, đồng thời tạo không gian giao lưu nghệ thuật, tăng cường sự hiểu biết và kết nối văn hóa giữa nhân dân hai nước.

Khởi động Dự án Bảo tàng Âm nhạc số Việt Nam với gói tài trợ 10 tỷ đồng

Khởi động Dự án Bảo tàng Âm nhạc số Việt Nam với gói tài trợ 10 tỷ đồng

(CLO) Nhằm hệ thống hóa và lưu giữ kho tàng di sản âm nhạc phong phú của dân tộc trước xu thế công nghệ, Hội Nhạc sĩ Việt Nam vừa chính thức khởi động Dự án Bảo tàng Âm nhạc số. Với nguồn tài trợ bước đầu 10 tỷ đồng, dự án không chỉ tập trung số hóa tư liệu mà còn thực hiện chức năng bảo vệ, khai thác bản quyền tác giả một cách minh bạch, bền vững.

Cỡ chữ bài viết: