Kinh nghiệm quốc tế: Từ nghĩa trang truyền thống đến công viên tưởng niệm nhân văn
Thực tiễn quy hoạch từ các đô thị Đông Á cũng minh chứng rõ nét cho định hướng không gian tưởng niệm nhân văn.
Tại Nhật Bản, các “Công viên tưởng niệm trên cao” đã thay thế hoàn toàn những nghĩa trang truyền thống u ám, biến nơi thăm viếng thành không gian an yên, tĩnh lặng với các thiết kế như tác phẩm nghệ thuật.
Đài Bắc lựa chọn mô hình "lập thể hóa" nhà tang lễ, xây dựng thành công trình hiện đại nhiều tầng với màu sắc ấm áp, tích hợp cây xanh và áp dụng các nghi thức carbon thấp.
Thủ đô Seoul (Hàn Quốc) quy hoạch cơ sở tang lễ tích hợp phòng trưng bày nghệ thuật, không gian văn hóa, mở sảnh tang lễ công cộng phục vụ phúc lợi xã hội và lập tổng đài 24/7 nhằm khẳng định "quyền được thương tiếc".
Nhận định sâu hơn về khía cạnh văn hóa của sự chuyển dịch này, chuyên gia Qiao Kuanyuan, nhà nghiên cứu bối cảnh tang lễ Trung Quốc, khẳng định sự thay đổi của các cơ sở hậu sự hiện đại thực chất là một "chuyển đổi văn hóa", trong đó ông nhấn mạnh nguyên văn: "nghĩa trang và không gian tưởng niệm nên trở thành nơi công dân suy ngẫm về sự sống".
Dự án Nhà tang lễ quận Thanh Xuân (cũ): Hạ tầng xã hội thiết yếu và cam kết không lưu giữ tro cốt
Với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 đặt mục tiêu xây dựng một đô thị “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, quy mô dân số thường trú sẽ lên tới 10,5-11 triệu người vào năm 2030. Khi dân số tăng, mọi hạ tầng y tế, giáo dục, giao thông hay tang lễ đều phải được hiện đại hóa đồng bộ. Dự án Nhà tang lễ quận Thanh Xuân (cũ) đã được UBND TP Hà Nội cấp Quyết định chủ trương đầu tư từ năm 2017 và trải qua các bước điều chỉnh định kỳ (năm 2021, 2024) để phù hợp với thực tế phát triển. Về quy hoạch chung, dự án căn cứ theo Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 08/4/2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch nghĩa trang Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tại khoản 2, Điều 1 của Quyết định này nhấn mạnh việc "ưu tiên sử dụng các hình thức táng mới, văn minh, hiện đại, tiết kiệm đất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường". Đây là một công trình mang tính chất phục vụ an sinh xã hội, giải quyết các nhu cầu thiết thực của người dân Thủ đô về dịch vụ tang lễ chuyên nghiệp, an toàn và vệ sinh.
Kể từ khi dự án được phê duyệt lần đầu vào năm 2017 đến nay, sau gần một thập kỷ, những yêu cầu về tiêu chuẩn vận hành, giải pháp an toàn giao thông, tổ chức không gian bãi đỗ xe và đặc biệt là bài toán về hiệu quả sử dụng đất đã có sự thay đổi rõ rệt. Dự án cần có những điều chỉnh để hướng tới mục tiêu tối ưu hóa các phân khu chức năng, mở rộng không gian xanh, tăng cường hạ tầng ngầm phục vụ giao thông tĩnh, trong khi đó, công năng cốt lõi là dịch vụ tang lễ vẫn được giữ nguyên vẹn như mục tiêu ban đầu.
Theo điều chỉnh mới, dự án sẽ có 02 tháp tưởng niệm (không có chức năng lưu giữ tro cốt). Công năng của hai tháp này được định hướng là không gian tưởng niệm trang nghiêm, nơi thân nhân có thể đặt bài vị, kỷ vật và thực hiện nhu cầu tưởng nhớ người quá cố theo phong tục và văn hóa của người Việt mà quy định pháp luật cho phép.
Đại diện chủ đầu tư dự án Nhà tang lễ Thanh Xuân , ông Vũ Sơn Tùng, Tổng giám đốc CTCP Hồn Đất Việt cho biết: “ Trong một đô thị lớn đang trên đà phát triển mạnh mẽ như Hà Nội, việc đầu tư nhà tang lễ văn minh giúp giảm tình trạng tổ chức tang lễ tự phát trong các khu dân cư đông đúc, giảm áp lực giao thông cục bộ, bảo đảm vệ sinh môi trường và tạo điều kiện để các gia đình thực hiện nghi lễ tiễn biệt người thân trong không gian trang nghiêm, chuyên nghiệp. Chúng tôi cam kết phối hợp với chính quyền địa phương, các sở ngành liên quan và cộng đồng dân cư để công khai thông tin về công năng, phương án vận hành và các nội dung kỹ thuật của dự án, bảo đảm dự án được triển khai đúng quy hoạch, đúng pháp luật và đúng mục tiêu xây dựng một không gian tang lễ văn minh, hiện đại, phù hợp với nhu cầu của đô thị”.Lãnh đạo UBND phường Khương Đình cũng cam kết sẽ đình chỉ ngay nếu doanh nghiệp sử dụng công trình sai với công năng ban đầu, bao gồm cả việc để tro cốt. Việc phát triển theo chiều cao là giải pháp quy hoạch tối ưu để tiết kiệm quỹ đất nội đô, dành diện tích cho cây xanh và hạ tầng giao thông.
Dự án Nhà tang lễ quận Thanh Xuân (cũ) cần được nhìn nhận như một nỗ lực hiện đại hóa hạ tầng tang lễ của Thủ đô: tiết kiệm đất hơn, sạch hơn, kiểm soát tốt hơn và nhân văn hơn. Khi được vận hành đúng công năng, đây không phải là một “nghĩa trang mới” trong lòng khu dân cư, mà là một công viên tưởng niệm – nơi ký ức về người đã khuất được gìn giữ bằng sự trang trọng và tôn nghiêm, còn đời sống của cộng đồng xung quanh được bảo vệ bằng các tiêu chuẩn quy hoạch, môi trường và quản lý đô thị hiện đại.
