Dù phải đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế kéo dài cùng chiến dịch không kích gần đây từ Israel và Mỹ, Iran vẫn kiên quyết đẩy mạnh sản lượng dầu thô lên mức kỷ lục đạt được trong năm 2024.
Theo số liệu chính thức và nguồn tin ngành, năm ngoái nước Cộng hòa Hồi giáo này sản xuất khoảng 4,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, cộng thêm 725.000 thùng các loại chất lỏng khác. Đây là con số cao nhất kể từ Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979.
Sản lượng dầu từng giảm nhẹ sau các hoạt động quân sự leo thang giữa Tehran, Tel Aviv và Washington đầu năm nay.
Tuy nhiên, một nguồn tin cấp cao trong ngành dầu mỏ từng hợp tác chặt chẽ với Bộ Dầu mỏ Iran cho biết tuần trước rằng nước này đang nỗ lực đưa sản lượng trở lại mức năm ngoái, thậm chí có thể vượt qua trong năm nay.
Nguồn tin nhấn mạnh sự hỗ trợ từ Nga về thiết bị, công nghệ và nhân lực thực địa, trong khi Trung Quốc tiếp tục là khách hàng lớn theo các thỏa thuận dài hạn đã ký kết.
Nga đẩy mạnh hợp tác khai thác mỏ dầu chiến lược
Việc Nga tham gia hỗ trợ không gây bất ngờ, bởi nước này đã có nhiều lợi ích năng lượng lớn tại Iran từ trước khi Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Toàn diện Chung (JCPOA, hay còn gọi là thỏa thuận hạt nhân) ngày 8/5/2018.
Cụ thể, Nga đã ký nhiều biên bản ghi nhớ quan trọng nhất cho bảy mỏ dầu khí lớn tại Iran, vượt trội so với bất kỳ quốc gia nào khác. Các thỏa thuận này bao gồm GazpromNeft với mỏ Changuleh và Cheshmeh-Khosh, Zarubezhneft với mỏ Aban và Paydar Gharb, Tatneft với mỏ Dehloran, cùng Lukoil với mỏ Ab Teymour và Mansouri.
Sau khi tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine, Tổng thống Vladimir Putin đã đến thăm Tehran tháng 7/2022 để chính thức hóa biên bản ghi nhớ trị giá 40 tỷ USD giữa Công ty Dầu mỏ Quốc gia Iran (NIOC) và Gazprom của Nga.
Trong đó, Gazprom cam kết hỗ trợ phát triển mỏ khí Kish và North Pars với vốn đầu tư 10 tỷ USD, nhằm đạt sản lượng hơn 10 triệu mét khối khí mỗi ngày. Biên bản còn đề cập dự án 15 tỷ USD tăng áp suất tại siêu mỏ khí South Pars giáp biên giới biển với Qatar.
Nga cũng hỗ trợ hoàn thành các dự án khí hóa lỏng, xây dựng đường ống xuất khẩu khí, và cung cấp công nghệ nâng sản lượng tại cụm mỏ West Karoun.
Hiện nay, nỗ lực phát triển của Nga tập trung vào các mỏ dầu có thể tăng sản lượng nhanh chóng trong ngắn hạn và trung hạn nhờ cải thiện thiết bị và kỹ thuật đơn giản.
Nguồn tin từ Iran cho biết Nga cùng Trung Quốc tiếp tục khai thác các mỏ lớn, nhưng ưu tiên các mỏ nhỏ để nâng sản lượng nhanh. Công việc này một phần thực hiện theo thỏa thuận hợp tác lớn năm ngoái giữa hai nước, một phần để đổi lấy thiết bị quân sự mà Iran cung cấp cho Nga trong xung đột Ukraine.
Thỏa thuận lớn này chính là Hiệp ước Cơ sở Quan hệ Song phương và Nguyên tắc Hợp tác Iran - Nga giai đoạn 20 năm, được Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei phê duyệt ngày 11/12/2023.
Hai mỏ ưu tiên là Changuleh và Cheshmeh-Khosh. Mỏ Changuleh được phát triển theo Hợp đồng Dầu khí Tích hợp thân thiện với nhà đầu tư, với khoản đầu tư ban đầu 2,2 tỷ USD từ Nga. Dù tiến độ từng gián đoạn, dự án dự kiến khởi động mạnh mẽ đầu năm tới.
Mỏ này ước tính chứa 4,8 tỷ thùng dầu tại chỗ và sẽ đạt 60.000 thùng mỗi ngày ở giai đoạn đầu. Tuần trước, Công ty Kỹ thuật và Phát triển Dầu mỏ (PEDEC) đã tiến hành sửa chữa lớn tại hiện trường, tập trung hoàn thiện giếng hiện hữu, xây dựng cơ sở đầu giếng và đường ống chuyển dầu.
Sau đó, sẽ triển khai xây dựng đường sá và hạ tầng hỗ trợ. Quan trọng hơn, Changuleh là mỏ chung với Iraq (nơi có mỏ Badra và Azar của Iran), giúp Iran ngụy trang dầu xuất khẩu để vượt qua lệnh trừng phạt qua nhiều thập kỷ.
Một địa điểm khác là mỏ Arvand (chung với South Abu Ghurab của Iraq), dự kiến Nga đẩy nhanh phát triển trước cuối năm nay. Nằm cách Abadan 50 km về phía nam tỉnh Khuzestan, mỏ này ước tính chứa 1 tỷ thùng dầu tại chỗ qua ba tầng chính, cùng 14 tỷ mét khối khí khô và 55 triệu thùng khí ngưng tụ.
Dù từng tranh chấp quyền sở hữu giữa Iran, Iraq và Kuwait, Bộ Dầu mỏ Iran cho rằng vấn đề đã cơ bản được giải quyết. Phần tranh chấp ước tính chứa 6 tỷ thùng dầu, với ít nhất 18% có thể khai thác. Chi phí thu hồi trung bình chỉ 1,65-1,70 USD mỗi thùng, thấp hơn 15% so với mức thấp nhất khu vực (2 USD/thùng tại Iran, Iraq và Saudi Arabia).
NIOC dự báo sản lượng từ phần này có thể đạt 1,4 triệu thùng mỗi ngày trong năm đầu tiên khai thác đúng cách, ổn định ở mức đó và trở thành một trong những mỏ lớn nhất thế giới.
Giai đoạn tiếp theo, Nga sẽ tăng tốc khai thác mỏ Chalous tiềm năng khổng lồ của Iran, nằm trong thỏa thuận 20 năm. Khu vực lưu vực Caspian ước tính chứa 48 tỷ thùng dầu và 292 nghìn tỷ feet khối khí dự trữ đã chứng minh và có thể khai thác.
Năm 2019, Nga đã góp phần thay đổi quy chế pháp lý khu vực này, giảm phần của Iran từ 50% xuống còn 11,875%. Ước tính ban đầu, Chalous chứa 124 tỷ feet khối khí tại chỗ, tương đương một phần tư trữ lượng mỏ South Pars (chiếm 40% khí của Iran và 80% sản lượng).
Các ước tính mới cho thấy đây là cụm hai mỏ cách nhau 9 km, với Chalous Lớn chứa 208 tỷ feet khối và Chalous Nhỏ 42 tỷ feet khối, tổng cộng 250 tỷ mét khối khí.
Trung Quốc duy trì vai trò khách hàng lớn nhất
Về phần mình, Trung Quốc vẫn là nước mua dầu Iran lớn nhất thế giới, bất chấp các đe dọa trừng phạt từ Mỹ. Điều này phù hợp với Thỏa thuận Hợp tác Toàn diện 25 năm Iran - Trung Quốc, mang lại điều kiện cực kỳ thuận lợi cho Bắc Kinh.
Theo thỏa thuận, Trung Quốc được quyền ưu tiên hầu hết dự án dầu, khí và hóa dầu tại Iran trong suốt thời gian hợp tác. Giá thanh toán mỗi thùng lấy mức trung bình cao hơn giữa giá giao ngay 18 tháng hoặc trung bình sáu tháng trước, nghiêng hẳn về lợi ích của Bắc Kinh.
Thỏa thuận còn áp dụng chiết khấu ít nhất 10% giá trị dầu thu hồi cho Trung Quốc, thậm chí lên tới 30% kèm thưởng bổ sung. Mức chiết khấu tương tự áp dụng cho khí tại các trung tâm định giá chính, dựa trên giá thị trường trung bình một năm thấp nhất.
