Ngày nay, phần lớn những việc đó có thể xong trong vài phút. Một cán bộ xã có thể nhờ AI dự thảo báo cáo. Doanh nghiệp nhỏ tự tạo nội dung quảng bá mà không cần bộ phận truyền thông riêng, còn một cửa hàng có thể duy trì hàng chục bài đăng mỗi tuần gần như không tốn chi phí.
Xu hướng này không riêng ở Việt Nam. Trên thế giới, lượng nội dung được tạo ra đang tăng nhanh chưa từng thấy: mỗi ngày có thêm hàng triệu video, bài viết, hình ảnh mới trên internet. Trong khi đó, quỹ thời gian của người đọc vẫn vậy - một ngày chỉ có 24 giờ - và sự chú ý của công chúng ngày càng là thứ khan hiếm.
Nhìn dưới góc độ kinh tế học, khi một sản phẩm trở nên dễ làm ra hơn thì giá trị của nó thường giảm. Nội dung thông tin cũng không nằm ngoài quy luật đó. Điều này không có nghĩa báo chí mất vai trò; cái đang thay đổi là thứ làm nên giá trị của báo chí.
Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Phan Thăng An và Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa trao chứng nhận cho các tác giả, nhóm tác giả đạt giải A, Giải Báo chí tỉnh lần thứ IV, năm 2026.
Nhiều năm qua, báo chí đã quen cạnh tranh với mạng xã hội, với video ngắn và hàng nghìn nguồn thông tin trên internet. AI tạo sinh đặt ra một thay đổi khác. Lần này, công nghệ không dừng ở việc giành lấy sự chú ý của độc giả; nó đứng hẳn vào giữa báo chí và người đọc. Trước đây, muốn tìm hiểu một vấn đề, người ta tìm đến bài báo gốc. Bây giờ, họ nhận được một câu trả lời đã tổng hợp từ nhiều nguồn mà không phải mở tờ báo nào. Khi thói quen hỏi chatbot thay cho mở báo điện tử lan rộng, sức ép lên báo chí địa phương hiện rõ: lượng truy cập trực tiếp giảm, nguồn thu quảng cáo bị ảnh hưởng, sức lan tỏa của những tác phẩm đầu tư công phu cũng theo đó suy giảm.
Có một thời gian dài, tốc độ được coi là lợi thế cạnh tranh quan trọng. Báo nào đưa tin nhanh hơn thường thu hút được nhiều độc giả hơn, và nhiều tòa soạn đã đầu tư lớn để tăng tốc sản xuất, phát hành. Nhưng cuộc đua đó đang đổi khác rất nhanh. Giá vàng, tỷ giá, thời tiết hay kết quả một trận đấu giờ được các hệ thống tự động tổng hợp gần như tức thời; những việc mang tính tổng hợp, thống kê, tóm tắt dữ liệu cũng đang được máy làm ngày một tốt.
Nếu vẫn cạnh tranh chủ yếu bằng tốc độ, báo chí địa phương sẽ rất khó, bởi nghề báo chưa bao giờ chỉ là nghề viết. Một phóng viên không được trả lương vì gõ bàn phím nhanh hơn người khác. Giá trị lớn nhất của họ nằm ở chỗ phát hiện thông tin, kiểm chứng và giúp công chúng hiểu điều gì thực sự diễn ra phía sau các sự kiện.
Một chatbot có thể cho biết cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh dài bao nhiêu ki-lô-mét, tổng mức đầu tư bao nhiêu, tiến độ đến đâu - nếu những số liệu đó đã được công bố. Nhưng nó không biết vì sao có nơi người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng rất nhanh, có nơi lại kéo dài; càng không thể ra công trường để ghi lại cái khó của nhà thầu, tâm tư của người dân, hay những đổi thay sau khi tuyến đường hình thành. Du lịch cũng vậy. Con số khách đến Thác Bản Giốc trong một năm hay mức tăng trưởng của ngành thì AI tổng hợp được; cái nó không nắm được là vì sao ngày càng nhiều hộ dân chuyển từ làm nông sang làm dịch vụ, mô hình nào sống được, mô hình nào đuối dần, và sinh kế của bà con vùng biên đang ngả theo hướng nào.
Những thông tin giá trị nhất thường không nằm sẵn trong cơ sở dữ liệu mà nằm trong đời sống thực. Muốn có chúng phải đi cơ sở, gặp người dân, quan sát, đối chiếu nhiều nguồn rồi kiểm chứng cẩn trọng - phần việc báo chí vẫn làm mỗi ngày, và cũng là phần khó thay thế nhất.
Chuyện AI không dừng ở bên ngoài tòa soạn; nó còn nằm trong chính cách các cơ quan báo chí dùng công nghệ này hằng ngày. AI giúp phóng viên bóc băng nhanh hơn, tóm tắt tài liệu nhanh hơn, xử lý dữ liệu thuận hơn, tiết kiệm thời gian cho những việc mang tính kỹ thuật. Nhưng phần quan trọng nhất của nghề vẫn là xác minh, đối chiếu nguồn và chịu trách nhiệm về nội dung công bố. Công nghệ hỗ trợ việc làm báo, chứ không gánh thay trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo.
Cùng với đó, các cơ quan báo chí cũng cần nhìn lại tài sản của chính mình. Một thông báo hành chính hay một tin tuyên truyền chủ trương, chính sách thì cần lan tỏa càng rộng càng tốt. Nhưng những tuyến điều tra kéo dài nhiều tháng, những hồ sơ chuyên đề tích lũy qua nhiều năm, những dữ liệu độc quyền dựng nên bằng nhiều công sức lại cần được quản lý và bảo vệ theo cách khác. Đối xử với mọi nội dung như nhau thì chính những thứ tốn công nhất sẽ khó được bảo vệ.
Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa động viên, tặng quà các lực lượng đang thi công dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.
Nhìn vào thực tiễn Cao Bằng, những năm tới sẽ không thiếu chuyện để báo chí theo đuổi. Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang mở ra một không gian phát triển mới, hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu sôi động hơn, du lịch đứng trước nhiều cơ hội khi hạ tầng giao thông được cải thiện. Nhiều vùng sâu, vùng xa cũng đổi thay từng ngày cùng các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, chuyển đổi số.
Điều đáng quan tâm hơn những con số tăng trưởng hay báo cáo tổng kết cuối năm là phần nằm phía sau chúng. Đằng sau mỗi dự án là chuyện cuộc sống người dân đổi thay ra sao; một tuyến đường mới mở ra cả cơ hội lẫn thách thức cho từng địa phương; sự phát triển du lịch kéo theo những chuyển biến trong sinh kế, trong văn hóa, trong cách người dân nhìn nhận chính quê hương mình. Ngay cả những vấn đề tưởng đã quen - giáo dục, y tế, sản xuất nông nghiệp, gìn giữ bản sắc - cũng đang nảy sinh nhiều câu chuyện mới đáng được phát hiện và phản ánh.
Những câu chuyện ấy không có sẵn trong báo cáo hành chính. Muốn thấy chúng, phải có người đến tận nơi, nghe nhiều phía, đối chiếu rồi ghép lại thành một bức tranh đầy đủ và khách quan. Đó cũng là phần việc mà một cơ quan báo chí địa phương có lợi thế hơn bất cứ ai.
Khi công nghệ trở thành thứ ai cũng dùng được, khác biệt không nằm ở chỗ sở hữu công cụ nào, mà ở chỗ ai hiểu địa bàn, có mạng lưới nguồn tin, phát hiện vấn đề sớm và đủ kiên trì theo một câu chuyện đến cùng. Với Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng, đây có lẽ là lúc thích hợp để đầu tư nhiều hơn cho những nội dung mang tính phát hiện, những tuyến bài chuyên sâu, những câu chuyện gắn với sự phát triển của địa phương. Người đọc có thể tìm thông tin ở rất nhiều nơi, nhưng những câu chuyện của Cao Bằng thì chỉ tìm được ở những người thực sự hiểu Cao Bằng.
Có thể vài năm nữa, viết một bản tin hay một bài giới thiệu sẽ còn dễ hơn bây giờ nhiều. Những gì đang khiến nhiều người ngạc nhiên rồi cũng thành chuyện bình thường, như internet hay điện thoại thông minh đã từng. Nhưng dù công nghệ đổi đến đâu, xã hội vẫn cần những người đi tìm thông tin chứ không chỉ tổng hợp lại thông tin có sẵn - những người chịu có mặt ở hiện trường thay vì chỉ ngồi trước màn hình, và dám chịu trách nhiệm về điều mình công bố.
Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), xin gửi tới các thế hệ người làm báo trên cả nước, đặc biệt là đội ngũ những người làm báo ở Cao Bằng, lời chúc sức khỏe, bản lĩnh nghề nghiệp và niềm tin với nghề.
Trong một thế giới ngày càng nhiều người có thể viết, giá trị của báo chí không nằm ở chỗ viết được bao nhiêu, mà ở chỗ phát hiện được gì, hiểu được gì và giúp công chúng hiểu rõ hơn cuộc sống quanh mình. Đó cũng là con đường để Báo Cao Bằng khẳng định vai trò của mình trong những năm tới - không phải bằng cách chạy đua với công nghệ, mà bằng cách làm tốt hơn những điều công nghệ chưa thể thay thế.
