Những khó khăn này đang đặt ra bài toán là làm thế nào để mô hình hội tụ thực sự trở thành trái tim của toà soạn hiện đại? Hội thảo với chủ đề Quản lý tòa soạn hội tụ: Kinh nghiệm và giải pháp cho các cơ quan báo chí trong tình hình hiện nay do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức ngày 10/12 đã giải mã vấn đề này.
Hợp nhất đi vào thực tiễn: Nhiều khoảng trống chưa được lấp đầy
Tại Thừa Thiên – Huế, mô hình Báo và Phát thanh – Truyền hình hợp nhất đã đi vào hoạt động nhiều tháng. Bộ máy ban đầu tưởng như ổn định, nhưng càng vận hành càng bộc lộ nhiều vướng mắc. Bà Nguyễn Thị Phương Nam, Phó Tổng Biên tập Báo và PTTH Huế, Chủ tịch Hội Nhà báo TP. Huế cho biết, sau hợp nhất các phòng ban vẫn hoạt động theo kiểu chia mảnh: phòng truyền hình làm việc của truyền hình, phòng báo in sản xuất báo in, phòng báo điện tử lo nội dung điện tử.
“Chúng tôi xác định mô hình đó chỉ mang tính tạm thời. Đích đến là một tòa soạn đa phương tiện, một nội dung nhiều sản phẩm – đa nền tảng. Nhưng để đi đến đó, đội ngũ phóng viên phải trang bị một loạt kỹ năng mới mà trước đây họ chưa từng thực hành”, bà Nam chia sẻ.
Thiếu hụt kỹ năng đa phương tiện là rào cản đầu tiên. Dù phần lớn phóng viên được đào tạo chuyên nghiệp, nhưng mỗi loại hình báo chí có những đặc trưng riêng: phóng viên truyền hình quen hình ảnh, âm thanh; phóng viên báo in mạnh về chữ; phóng viên điện tử linh hoạt hơn nhưng vẫn thiếu kỹ năng quay – dựng.
Để lấp lỗ hổng này, tòa soạn đã liên tục tổ chức các buổi chia sẻ nội bộ vào Thứ bảy, Chủ nhật. Phóng viên học cách dựng hình, chụp ảnh, viết kịch bản truyền hình. Ngược lại, phóng viên truyền hình học cách viết văn bản báo chí, đặt tít, viết chapeau cho báo điện tử. “Kết quả là chỉ sau thời gian ngắn, nhiều phóng viên truyền hình đã có bài đăng trên báo in và báo điện tử, và ngược lại. Đây là tín hiệu rất tích cực”, bà Nam cho biết.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất lại nằm ở phần tổ chức bộ máy. Việc áp dụng Quy định 373 vẫn còn lúng túng: Ai là đầu mối sản xuất nội dung chung, phòng nào chịu trách nhiệm quyết định sản phẩm, quy trình sản xuất hội tụ ra sao, trách nhiệm giữa các nhóm thế nào - tất cả vẫn đang trong giai đoạn vừa làm vừa điều chỉnh.
“Chúng tôi lúng túng ngay trong việc xác định mô hình hội tụ: Dừng ở mức nào? Dồn toàn bộ đầu mối hay phân tầng theo sản phẩm? Sự khác biệt quá lớn giữa đặc trưng các loại hình báo chí khiến bài toán tổ chức không thể giải quyết trong ngày một ngày hai”, bà Nam cho biết.
Hội tụ đòi hỏi “hai chân” vững: Kỹ năng tác nghiệp và năng lực quản trị
Theo Chủ tịch Hội Nhà báo TP. Huế, trong quá trình chuyển đổi, các lớp tập huấn nghiệp vụ của Hội Nhà báo Việt Nam và Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ trở thành nguồn hỗ trợ quan trọng. Không chỉ dạy kỹ năng quay - dựng, viết đa nền tảng, các khóa học còn mở rộng sang kỹ năng phỏng vấn cho phát thanh – truyền hình rồi chuyển thể thành bài báo in hoặc báo điện tử.
“Nhiều cuộc phỏng vấn trước đây chỉ diễn ra bằng hình thức phóng viên gửi câu hỏi, nhân vật gửi văn bản trả lời. Nay, phỏng vấn tương tác trực tiếp được áp dụng, giúp bài viết sinh động, giàu cảm xúc và chân thật hơn”, bà Nam đánh giá.
Dù vậy, kỹ năng cá nhân mới chỉ là một phần. Điều mà nhiều cơ quan báo chí địa phương cần hơn, theo bà Nam, chính là đào tạo về quản trị mô hình tòa soạn hội tụ. “Lãnh đạo và cán bộ chủ chốt rất cần các lớp học chuyên sâu về điều hành, quản trị. Một mô hình mới không thể vận hành hiệu quả nếu người đứng đầu vẫn tư duy theo cách cũ”, bà nói. Bà Nam đề xuất Hội Nhà báo Việt Nam và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổng kết các mô hình hiệu quả trên cả nước, từ đó xây dựng tài liệu hướng dẫn, đồng thời tổ chức cho các địa phương đi tham quan, học tập trực tiếp.
Hội tụ chỉ bền vững khi có tư duy quản trị mới
Từ góc độ theo sát quá trình tái cấu trúc báo chí địa phương, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhận định hợp nhất báo – đài là bước đi chiến lược, nhưng bản chất của tòa soạn hội tụ không nằm ở việc gom lại các đơn vị, mà ở việc kiến tạo dòng thông tin thống nhất, linh hoạt và thích ứng với môi trường số. “Hợp nhất báo và đài là bước chuyển mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm chính trị trong việc xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. Nhưng muốn phát triển bền vững, lãnh đạo tòa soạn phải có tư duy quản trị mới, am hiểu công nghệ và biết tổ chức quy trình sản xuất đa nền tảng”, ông Dũng nhấn mạnh.
Ông cho rằng mỗi sự thay đổi, dù nhỏ, trong cách tổ chức và vận hành đều góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, củng cố niềm tin công chúng trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng khốc liệt. “Sự chuyển mình của báo chí hôm nay không chỉ là yêu cầu của thời đại, mà còn là sứ mệnh xã hội của người làm báo. Đổi mới không phải để tồn tại, mà để báo chí tiếp tục là tiếng nói chân thực, nhân văn và vì cộng đồng”, ông nói.
Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều thách thức - từ thiếu phóng viên đa kỹ năng đến hạn chế trong quản trị tòa soạn. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định, với quyết tâm đổi mới, mô hình tòa soạn hội tụ hoàn toàn có thể trở thành nền tảng để báo chí địa phương bước sang giai đoạn phát triển mới: mạnh mẽ hơn, chuyên nghiệp hơn và gần gũi hơn với công chúng.
