Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh và nhiều cơ quan báo chí đã sáp nhập để hình thành mô hình đa loại hình, yêu cầu tái cấu trúc tòa soạn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Nhà báo Phạm Tùng Lâm, Trưởng đại diện Báo Hànộimới tại TP.HCM, cho rằng luật mới “mở” hơn nhưng đồng thời cũng đặt ra đòi hỏi cao hơn về năng lực vận hành. Theo ông, mấu chốt không chỉ là có thêm ấn phẩm hay thêm nền tảng, mà phải xây dựng được một tòa soạn hội tụ đúng nghĩa – nơi nội dung được sản xuất, xử lý, và phân phối theo một chu trình hiện đại, dựa trên công nghệ và chuyên môn sâu.
Nhân lực bị 'kéo căng', chuyên môn dễ bị mờ nhạt
Theo nhà báo Phạm Tùng Lâm, điểm nghẽn lớn nhất trong triển khai mô hình tòa soạn hội tụ hiện nay nằm ở yếu tố con người. Khi nhiều cơ quan báo chí thúc đẩy xu hướng phóng viên “2 trong 1” hay “all in one”, tính chuyên nghiệp đang bị hy sinh đáng kể.
"Một phóng viên cùng lúc phải viết, quay, dựng, xử lý âm thanh, sản xuất video ngắn… khó có thể tạo ra sản phẩm chất lượng cao ở bất kỳ mảng nào", ông nói.
Ông Lâm nhận định mô hình này chỉ phù hợp với các sản phẩm nhanh hoặc phổ thông. Ngược lại, những mảng chuyên biệt như điều tra, phóng sự, truyền hình chuyên sâu hay sản phẩm dữ liệu cần đội ngũ có nghiệp vụ bài bản.
Việc nhiều tòa soạn cắt giảm các vị trí chuyên biệt thời gian qua khiến nguồn lực chất lượng cao mai một, trong khi Super Desk – hay “siêu ban biên tập” – lại đòi hỏi những biên tập viên kinh nghiệm nhất, hiểu sâu từng loại hình nội dung.
Không chỉ ở khâu sản xuất, ông Phạm Tùng Lâm cho rằng việc xuất bản trên nhiều nền tảng cũng tạo áp lực lớn hơn cho người làm nghề. Mỗi nền tảng có cơ chế riêng; từ báo in cần chiều sâu phân tích, báo điện tử đòi hỏi multimedia mạnh, đến TikTok yêu cầu sự sáng tạo bằng video dọc, còn Instagram đặt nặng yếu tố thẩm mỹ.
"Nếu thiếu đội ngũ chuyên môn cho từng đầu ra, cơ quan báo chí dễ rơi vào tình trạng 'nội dung giống nhau ở mọi nơi' – vừa thiếu bản sắc, vừa kém hiệu quả", ông Lâm nhấn mạnh.
Bản sắc ấn phẩm và 'vốn đối ứng nội dung'
Cùng với quy định mới cho phép liên kết sản xuất nội dung, nhà báo Phạm Tùng Lâm cho rằng cơ quan báo chí càng phải khẳng định được 'vốn đối ứng' của mình – đó là năng lực làm báo chuyên nghiệp, chứ không phải giấy phép xuất bản. Chỉ khi sở hữu đội ngũ mạnh và hệ thống sản xuất nội dung hiện đại, báo chí mới giữ được vị thế trong các mối liên kết với doanh nghiệp, tổ chức hay cá nhân.
Ông Lâm nhấn mạnh tòa soạn hội tụ phải đóng vai trò 'trung tâm năng lượng' của cơ quan báo chí: nơi tiếp nhận nguồn tin phong phú từ phóng viên, chuyên gia, người dân; nơi chế biến nội dung bằng kỹ năng và công nghệ; nơi tạo ra sản phẩm khác biệt cho từng ấn phẩm và từng nền tảng. Nếu những vị trí chủ chốt lại được giao cho nhân sự trẻ, thiếu kinh nghiệm vì bài toán tinh giản biên chế, chất lượng đầu ra khó có thể đảm bảo.
Một thực tế khác được ông Lâm chỉ ra là nhiều cơ quan báo chí còn lúng túng trong việc phân định bản sắc giữa các ấn phẩm sau sáp nhập. Báo in chưa đủ chuyên sâu, báo điện tử còn nặng chữ, nội dung mạng xã hội thiếu tương tác, sản phẩm truyền hình chưa tạo được lợi thế cạnh tranh. Ông nhận định: "Điều này cho thấy tòa soạn hội tụ không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là câu chuyện về tầm nhìn và năng lực sáng tạo".
Tòa soạn hội tụ – chìa khóa để nội dung 'lên ngôi' trong Luật Báo chí mới
Theo nhà báo Phạm Tùng Lâm, khi luật mới mở ra quyền tự chủ lớn hơn, năng lực cạnh tranh không còn đến từ quy mô hay số lượng ấn phẩm, mà từ chất lượng nội dung và năng lực vận hành tòa soạn. Chỉ những tòa soạn có mô hình hội tụ thực chất – nơi con người, công nghệ và quy trình được tổ chức như một 'nhà máy nội dung thông minh' – mới đủ sức tạo ra sản phẩm nổi bật, thu hút công chúng và nguồn lực xã hội.
"Nội dung vẫn là vua", ông Lâm nói, "nhưng để ông vua ấy có được sức mạnh trong kỷ nguyên mới, tòa soạn hội tụ phải là bộ não vận hành thực sự, chứ không chỉ là chiếc bàn làm việc nhiều người cùng ngồi", ông Lâm nhấn mạnh.
