“Viên ngọc xanh” giữa đại ngàn
Ẩn mình giữa núi rừng bao la, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng được ví như “viên ngọc xanh” của đại ngàn Tây Nguyên. Rừng nguyên sinh nơi đây hội tụ vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ và trong lành đã làm say đắm biết bao du khách trong nước và quốc tế.
Theo đó, Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng có tổng diện tích hơn 400.000ha bao gồm vùng lõi là Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, vùng đệm và vùng chuyển tiếp rộng lớn bao quanh. Không chỉ là “mái nhà của Tây Nguyên”, Kon Hà Nừng còn là nơi lưu giữ hệ động thực vật phong phú, đa dạng; được xem là một trong những trọng điểm về đa dạng sinh học quan trọng bậc nhất tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng sở hữu hơn 1.700 loài thực vật (trong đó có nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ thế giới), 87 loài thú, 326 loài chim và hàng trăm loài bò sát, lưỡng cư, cá cùng côn trùng quý hiếm tạo nên một “ngân hàng gen” đồ sộ giữa đại ngàn.
Đặc biệt, Kon Hà Nừng được mệnh danh là “thánh địa linh trưởng” bởi sự hiện diện của chà vá chân xám, loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam và nằm trong nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới. Bên cạnh đó là khướu Kon Ka Kinh, loài đặc hữu chỉ ghi nhận xuất hiện ở Cao nguyên Kon Hà Nừng. Sự xuất hiện của khướu Kon Ka Kinh được giới khoa học đánh giá là minh chứng thuyết phục cho giá trị bảo tồn mang tầm toàn cầu.
Cùng với hệ linh trưởng nổi bật, nơi đây còn là môi trường sinh sống của nhiều loài thú nguy cấp như mang lớn, mang Trường Sơn, vượn đen má hung cùng với các loài ăn thịt quý hiếm như báo gấm và sói đỏ. Chính sự phong phú này là nền tảng để Kon Hà Nừng được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, khẳng định vị thế đặc biệt của vùng đất trên bản đồ bảo tồn toàn cầu.
Ngoài ra, cao nguyên Kon Hà Nừng còn được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho sự đa dạng về sinh thái. Nhiều vùng trong cao nguyên này có kiến tạo địa chất cổ và tối cổ, trên 2 triệu năm, nơi đây có một quần thể thác nước lớn, nhiều miệng núi lửa còn rất rõ nét và có dấu vết của con người sinh sống hàng ngàn năm trở về trước.
Không chỉ đa dạng các hệ động, thực vật, sinh thái, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng còn chứa đựng kho tàng di sản văn hóa phong phú và đặc sắc với nhiều đặc trưng nổi bật về các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của cộng đồng các dân tộc thiểu số đang sinh sống. Chính sự hòa quyện giữa thiên nhiên và văn hóa đã khiến nơi đây trở thành một trong những vùng sinh quyển độc đáo của Việt Nam.
Giữ vững “ranh giới sinh thái”, bảo vệ các giá trị cốt lõi của khu dự trữ
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai – Cơ quan Thường trực Ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng, năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn 2026–2030. Toàn khu vực đã tổ chức hơn 480 đợt tuyên truyền, giáo dục môi trường, thu hút trên 20.000 lượt người dân và học sinh tham gia. Công tác bảo tồn đa dạng sinh học tiếp tục được tăng cường.
Hoạt động nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế cũng được mở rộng khi Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng đón 19 đoàn quốc tế với 67 lượt chuyên gia, triển khai nhiều dự án viện trợ có tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng, góp phần nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ “viên ngọc xanh” của Tây Nguyên.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, hiện nay công tác bảo tồn vẫn đối mặt nhiều khó khăn, nguồn lực đầu tư cho khu bảo tồn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Vùng đệm rộng hơn 150.000 ha, là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, vì vậy áp lực từ nhu cầu phát triển kinh tế và chuyển đổi đất rừng vẫn còn hiện hữu.
Nguy cơ lấn chiếm đất rừng, xâm nhập trái phép vào vùng lõi và vùng đệm Khu Dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng. Bên cạnh đó, Ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng hiện nay phần lớn vẫn hoạt động kiêm nhiệm, dẫn đến thiếu hụt nhân sự chuyên trách về giám sát sinh thái và điều phối dự án quốc tế.
Trước thực tế trên, các địa phương đã phối hợp với lực lượng chức năng, kiên quyết giữ vững “ranh giới sinh thái”, bảo vệ các giá trị cốt lõi của khu dự trữ. Gắn bảo tồn với phát triển sinh kế cho người dân vùng đệm là định hướng xuyên suốt của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng.
Ông Mã Văn Tình – Chủ tịch UBND xã Đăk Rong cho hay: “Quản lý rừng phải bắt đầu từ cơ sở, gắn chặt với quản lý đất đai và dân cư. Xã định hướng phát triển du lịch theo cách không gây áp lực lên vùng lõi mà tổ chức các hoạt động ngoài vùng nhạy cảm, kết nối cảnh quan thác nước với trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Đây cũng là cách để người dân tham gia làm du lịch, có thêm thu nhập, từ đó giảm phụ thuộc vào rừng”.
Ông Trương Thanh Hà, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, Phó Trưởng ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng cho biết: “Khu Dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận năm 2021, là không gian sinh thái đặc biệt quan trọng của tỉnh Gia Lai và khu vực Tây Nguyên. Khu vực được tổ chức theo 3 phân vùng gồm: Vùng lõi – vùng đệm – vùng chuyển tiếp để thực hiện đồng thời 3 chức năng cốt lõi: Bảo tồn – phát triển bền vững – hỗ trợ nghiên cứu/giáo dục.
Có thể nói, định hướng bảo tồn gắn với phát triển sinh kế bền vững tại Khu Dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng không chỉ phù hợp với pháp luật Việt Nam và các khuyến nghị của UNESCO, mà còn là giải pháp căn cơ, lâu dài để giữ rừng, giữ sinh kế và giữ ổn định xã hội, góp phần phát triển bền vững tỉnh Gia Lai trong giai đoạn tới".
Ông Vũ Ngọc An, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, tỉnh xác định bảo tồn là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời chủ động lồng ghép, huy động các nguồn lực trong và ngoài nước để nâng cao hiệu quả quản lý Khu Dự trữ sinh quyển. Chúng tôi tiếp tục đồng hành cùng Ban Quản lý và các địa phương trong công tác tuyên truyền, bảo vệ rừng, nghiên cứu khoa học và đề xuất các mô hình sinh kế bền vững, du lịch sinh thái phù hợp. Phát triển phải gắn chặt với bảo tồn, đảm bảo giữ nguyên giá trị cốt lõi của Kon Hà Nừng”.
