Tăng cường ứng dụng công nghệ vào quản lý giá
Chiều 3/11, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá, các đại biểu Quốc hội đề nghị, cần tăng cường ứng dụng công nghệ vào quản lý giá nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.
Các đại biểu thống nhất với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong hoàn thiện thể chế trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; kết thúc hoạt động Thanh tra các bộ để sắp xếp lại theo lĩnh vực thuộc Thanh tra Chính phủ; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động kinh doanh dịch vụ thẩm định giá.
Việc sửa đổi Luật cũng nhằm kịp thời xử lý những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ “điểm nghẽn”, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của Luật Giá với hệ thống pháp luật, phù hợp với các cam kết quốc tế.
Quan tâm đến nội dung về hạ tầng dữ liệu và nền tảng quản trị giá thông minh, ĐBQH Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, việc xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia và nền tảng quản trị giá thông minh là rất cần thiết và không còn là vấn đề mới, nếu không thực hiện sẽ nhanh chóng bị lạc hậu trong công tác quản lý giá.
Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa quy định về hạ tầng dữ liệu về giá. Do đó, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị bổ sung nội dung này vào dự thảo Luật, giao cho Bộ Tài chính chủ trì xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia về giá; cho phép kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống dữ liệu của các ngành thuế, hải quan, công thương, khoa học - công nghệ, nông nghiệp và môi trường, y tế…
Các dữ liệu về giá do Nhà nước hay các cơ quan chức năng liên quan như Cục Thống kê thu thập cũng phải được cập nhật lên hệ thống và công bố theo thời gian thực, đặc biệt là những dữ liệu buộc phải công khai theo quy định pháp luật hiện nay. Bên cạnh đó, dữ liệu cần được chia sẻ theo “chuẩn mở” để các đơn vị nếu đáp ứng yêu cầu thì có thể kết nối.
Các đại biểu cũng đề nghị dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc dự báo, cảnh báo sớm về giá. Nên cho phép cơ quan quản lý Nhà nước ứng dụng nhiều công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới biến động giá như chuỗi cung ứng, thời tiết, logistics, giá nhập, giá xuất…
Việc ứng dụng công nghệ vào quản lý giá còn cung cấp cho cộng đồng doanh nghiệp những cảnh báo sớm về biến động chuỗi cung ứng và giá cả xuất nhập khẩu, giúp doanh nghiệp chủ động trong phương án kinh doanh.
Góp ý cụ thể vào phụ lục trong lĩnh vực y tế, ĐBQH Lê Văn Khảm (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) đề nghị thống nhất thuật ngữ đối với dịch vụ điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện (Khoản 19). Đại biểu đề nghị, bám sát Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) cũng trình Quốc hội tại Kỳ họp này để thống nhất thuật ngữ, theo đó, thuật ngữ mới là “điều trị nghiện chất ma túy” thay vì chỉ dùng “chất dạng thuốc phiện”.
Bổ sung cơ chế kiểm soát giá linh hoạt và kịp thời
Đánh giá những điểm mới trong Dự thảo Luật về phân cấp và phạm vi định giá các dịch vụ công thiết yếu, đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) bày tỏ sự đồng tình với những thay đổi về thẩm quyền trong việc triển khai các biện pháp bình ổn giá, chuyển từ việc cấp tỉnh chủ trì và triển khai cho cấp huyện sang việc triển khai xuống cấp xã. Đại biểu nhận định sự thay đổi này là phù hợp vì cấp xã là cơ quan thực hiện trực tiếp các biện pháp bình ổn giá tại địa phương, đảm bảo tính kịp thời và sát thực tiễn hơn.
Về việc định giá các hàng hóa, dịch vụ công thiết yếu, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều quy định liên quan đến việc định giá dịch vụ hàng không, một lĩnh vực có số lượng quy định bổ sung lớn nhất. Về phân cấp định giá, việc giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định về giá của các dịch vụ công khác tại địa phương là rất phù hợp với nguyên tắc phân cấp quản lý nhà nước. Đối với dịch vụ giáo dục, Luật quy định thực hiện theo Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp, điều này cũng được đại biểu Hoàng Văn Cường đánh giá là phù hợp với hệ thống pháp luật chuyên ngành hiện hành.
Tuy nhiên, Đại biểu Hoàng Văn Cường chỉ ra một lỗ hổng quan trọng trong dự thảo Luật, đó là việc thiếu vắng cơ chế kiểm soát giá đối với các hàng hóa thiết yếu trong điều kiện thị trường bình thường nhưng xảy ra biến động giá bất thường.
Dự thảo Luật hiện tại chủ yếu quy định việc kiểm tra giá chỉ áp dụng đối với các trường hợp bất khả kháng, cụ thể là khi có thiên tai, dịch bệnh bất thường (thiên tai, địch họa, dịch bệnh bất thường).
Nhấn mạnh rằng cơ chế này là chưa đủ, vì sự biến động giá bất thường vẫn có thể xảy ra trong điều kiện thị trường bình thường do sự mất cân bằng cung cầu hoặc hành vi lũng đoạn thị trường.
Vì vậy, để khắc phục lỗ hổng này, đại biểu Hoàng Văn Cường đề xuất bổ sung một cơ chế kiểm soát giá linh hoạt và kịp thời. Theo đó, đối với các hàng hóa có liên quan mật thiết đến đời sống sinh hoạt bình thường của người dân, nếu có sự thay đổi đột biến về giá từ 20% trở lên (so với mức giá bình thường hoặc mức giá trước đó), thì phải thực hiện kê khai giá và kiểm tra giá bắt buộc.
Việc kê khai và kiểm tra giá giúp cơ quan chức năng biết được nguyên nhân tăng giá là do chi phí đầu vào tăng hay do mất cân bằng cung cầu (cung ít, cầu nhiều) hoặc do hành vi lũng đoạn giá (đầu cơ, găm hàng).
Khi giá tăng đột biến dẫn đến lợi nhuận tăng cao bất thường, việc kiểm soát và điều tiết thông qua thuế (lợi nhuận tăng phải nộp thuế lớn hơn) sẽ giúp điều tiết lợi ích xã hội và ngăn chặn tình trạng trục lợi bất chính. Việc bổ sung quy định kiểm soát giá khi có biến động đột biến từ 20% trở lên sẽ giúp chấn chỉnh và ngăn chặn tình trạng lũng đoạn giá, bảo vệ quyền lợi người dân và duy trì sự ổn định thị trường.
