Khoảng trống về kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính đang bộc lộ khá rõ
Cuối tháng 7 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1413, phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045.
Tại Đề án, Thủ tướng Chính phủ đã đề ra nhóm giải pháp về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tài chính và phổ cập kiến thức tài chính. Cụ thể, Chính phủ sẽ triển khai Chiến lược tài chính toàn diện, phổ cập kiến thức tài chính cho người dân, đồng thời đưa giáo dục tài chính vào giáo dục phổ thông.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ông Nguyễn Cao Tú, Phó Giám đốc, Ứng dụng quản lý tài chính cá nhân Finme cho rằng, việc nâng cao kiến thức tài chính cho người dân hiện nay là điều rất cần thiết.
Theo ông Tú, ở các thế hệ trước, giáo dục tài chính chưa thực sự được coi trọng, một phần do điều kiện kinh tế còn khó khăn và nhận thức về quản lý tài chính cá nhân chưa phổ biến. Nhiều người chủ yếu dựa vào kinh nghiệm để quản lý tiền bạc, tiết kiệm và chi tiêu mà chưa được trang bị những kiến thức bài bản.
Trong khi đó, đời sống kinh tế ngày càng phát triển, các sản phẩm tài chính cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn. Người dân không chỉ cần biết cách tiết kiệm mà còn phải hiểu về tín dụng, lãi suất, đầu tư, quản trị rủi ro và lập kế hoạch tài chính dài hạn.
Vì vậy, giáo dục tài chính nếu được triển khai bài bản sẽ giúp mỗi cá nhân hình thành thói quen quản lý tiền bạc khoa học, hạn chế những quyết định sai lầm và chủ động hơn trước các biến động kinh tế.
Thực tế, khoảng trống về kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính đang bộc lộ khá rõ. Báo cáo của Techcombank công bố năm 2022 cho thấy, có tới 85% người dân Việt Nam không có kế hoạch tài chính cho tương lai; trên 70% người cao tuổi không có tích lũy vật chất và phải dựa vào con cháu.
Trước thực trạng đó, ông Tú cho rằng, việc tiếp cận kiến thức tài chính càng sớm sẽ giúp mỗi người có thêm thời gian tích lũy kinh nghiệm, hình thành thói quen sử dụng tiền bạc hợp lý và chủ động nhận diện, phòng tránh các rủi ro. Đây cũng là nền tảng để mỗi người xây dựng sự ổn định tài chính trong tương lai.
Ông đặc biệt ủng hộ việc các bậc phụ huynh giáo dục tài chính cho con từ sớm, nhất là trước 12 tuổi, giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành nhân cách và thói quen.
“Trẻ cần được học cách hiểu giá trị đồng tiền, biết sử dụng tiền phù hợp với điều kiện kinh tế gia đình và hình thành tư duy tiết kiệm ngay từ nhỏ”, ông nói
Đồng tình với quan điểm này, TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội tư vấn tài chính Việt Nam (VFCA) cho biết: Từ trước đến nay, giáo dục phổ thông chủ yếu tập trung trang bị kiến thức văn hóa và các môn học cơ bản cho học sinh.
Trong khi đó, dù STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) đang trở thành xu hướng giáo dục được chú trọng, một mảnh ghép quan trọng khác là Fin (tài chính) vẫn chưa được quan tâm tương xứng.
Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, hiểu biết về tài chính là kỹ năng thiết yếu đối với mỗi người.
“Nếu không có kiến thức tài chính, không biết cách quản lý tiền bạc và lập kế hoạch thu chi, mỗi người sẽ dễ gặp khó khăn trong cuộc sống. Thậm chí, không có kế hoạch tài chính cũng đồng nghĩa với việc thiếu đi nền tảng để hoạch định tương lai”, TS Lê Minh Nghĩa nói.
Theo kinh nghiệm quốc tế, giáo dục tài chính cần được phổ biến từ sớm, ngay từ bậc tiểu học, Trung học Cơ sở (THCS) đến bậc THPT. Học sinh cần từng bước được trang bị kiến thức và kỹ năng cơ bản về quản lý tiền, chi tiêu, tiết kiệm cũng như lập kế hoạch tài chính cá nhân.
“Tuy nhiên, tại Việt Nam, hoạt động này hiện vẫn chủ yếu được triển khai riêng lẻ ở một số trường học, mang tính tự phát, chưa trở thành một xu hướng phổ biến hay được định hình thành chủ trương giáo dục thống nhất. Do đó, việc đưa giáo dục tài chính vào trường học là điều cần thiết”, TS Lê Minh Nghĩa tiếp tục nhấn mạnh.
AI làm trợ lý quản lý tài chính
Dù một số ngân hàng và tổ chức tài chính lớn tại Việt Nam đã phát triển các ứng dụng nhằm nâng cao hiểu biết và hỗ trợ người dân quản lý tài chính cá nhân, thế nhưng, hiệu quả thực tế vẫn chưa đạt như kỳ vọng.
Một trong những nguyên nhân là các ứng dụng còn đòi hỏi nhiều thao tác, đặc biệt người dùng phải tự ghi chép, nhập liệu từng khoản thu chi. Quy trình này dễ tạo cảm giác bất tiện, khiến người dùng nhanh chóng mất động lực duy trì, nhất là người cao tuổi hoặc những người hạn chế về kỹ năng công nghệ.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Cao Tú, thời điểm hiện nay, Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy phổ cập kiến thức tài chính đến đông đảo người dân thông qua các ứng dụng quản lý tài chính. Trong đó, có hai yếu tố quan trọng tạo tiền đề cho xu hướng này.
Thứ nhất, nhận thức về vai trò của giáo dục tài chính ngày càng được chú trọng. Chính phủ đang xây dựng Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân, trong đó có việc đưa nội dung này vào chương trình giáo dục phổ thông.
“Đây là cơ sở quan trọng để hình thành thói quen quản lý tài chính không chỉ trong trường học mà còn trong mỗi gia đình và cộng đồng doanh nghiệp”, ông nói.
Thứ hai, sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang mở ra cách tiếp cận mới trong quản lý tài chính cá nhân. Việc tích hợp AI vào các ứng dụng giúp đơn giản hóa thao tác, tự động nhập liệu và cá nhân hóa trải nghiệm theo nhu cầu của từng người dùng.
Chẳng hạn, tại Finme, người dùng có thể ghi nhận các khoản thu chi bằng giọng nói, quét hóa đơn hoặc chụp ảnh giao dịch để AI tự động nhận diện và cập nhật thông tin.
Với người chuyển từ ứng dụng khác, hệ thống hỗ trợ nhập dữ liệu từ file Excel. Trường hợp bỏ sót giao dịch, người dùng cũng có thể chụp màn hình lịch sử giao dịch ngân hàng để AI nhận diện và bổ sung.
Nhờ đó, việc quản lý tài chính trở nên đơn giản hơn, giảm đáng kể thời gian và công sức nhập liệu so với cách ghi chép thủ công trước đây.
“Các giải pháp công nghệ mới đã giải quyết được những hạn chế mà các sản phẩm trước đây chưa làm được, đồng thời giúp người dùng nhận thấy lợi ích thiết thực của việc quản lý tài chính”, ông Tú nói.
Tuy nhiên, theo ông Tú, để thay đổi thói quen của người dùng, chỉ mang lại sự tiện lợi trước mắt là chưa đủ. Các ứng dụng cần giúp người dùng nhận thấy giá trị lâu dài của việc quản lý tài chính, từ kiểm soát dòng tiền, hạn chế rủi ro đến xây dựng nền tảng tài chính ổn định cho tương lai.
