Theo Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội, ngành du lịch đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ mới, đặc biệt là các cuộc khủng hoảng truyền thông và những vấn đề liên quan đến an toàn du lịch.
“Chỉ một video chưa được kiểm chứng, một thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội hay một vụ việc xử lý chậm, thiếu minh bạch cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới hình ảnh điểm đến và niềm tin của du khách”, ông nhấn mạnh.
Báo chí phải là “bộ lọc nhiễu” của không gian số
Đại tá Nguyễn Thanh Bình cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, báo chí không chỉ làm nhiệm vụ tuyên truyền, quảng bá du lịch mà còn phải chủ động tham gia phòng ngừa khủng hoảng truyền thông, định hướng dư luận và góp phần xây dựng môi trường du lịch an toàn, văn minh, thân thiện.
Theo đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của báo chí là phát huy vai trò “lọc nhiễu” thông tin trong thời đại mạng xã hội.
Khi tốc độ lan truyền thông tin gần như tức thời, nếu báo chí chậm kiểm chứng hoặc chậm cung cấp thông tin chính xác, dư luận rất dễ bị dẫn dắt bởi tin đồn, cảm xúc hoặc các nội dung giật gân. Trong môi trường cạnh tranh thông tin ngày càng khốc liệt, báo chí càng phải giữ vững những nguyên tắc nghề nghiệp cốt lõi.
“Nhanh nhưng phải đúng; phản ánh mạnh mẽ nhưng không cực đoan; thông tin minh bạch nhưng không làm tổn hại hình ảnh quốc gia và môi trường du lịch”, ông nói.
Theo ông, nhiều vụ việc nếu được phát hiện sớm, phản ánh khách quan và xử lý kịp thời hoàn toàn có thể được kiểm soát ngay từ đầu, không để phát triển thành các cuộc khủng hoảng lớn. Trong những tình huống đó, báo chí không chỉ phản ánh sự cố mà còn cần làm rõ bản chất vụ việc, ghi nhận những nỗ lực khắc phục và lan tỏa các giải pháp tích cực.
“Đây cũng là trách nhiệm xã hội của báo chí trong việc bảo vệ uy tín điểm đến và hình ảnh quốc gia”, ông nhấn mạnh.
Truyền thông phòng ngừa từ những nguy cơ nhỏ nhất
Đại tá Nguyễn Thanh Bình cho rằng công tác truyền thông phòng ngừa có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng môi trường du lịch an toàn.
Thời gian qua, Báo Công an nhân dân đã triển khai nhiều tuyến bài cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo du lịch trực tuyến như giả mạo fanpage khách sạn, tour giá rẻ, lừa đặt phòng trực tuyến và các hình thức chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng.
Nhiều bài viết cũng tập trung phản ánh, đấu tranh với các hành vi ép giá du khách, tổ chức tour trái phép, lừa đảo trong hoạt động du lịch hay lợi dụng môi trường mạng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.
Theo ông, báo chí tham gia vào quá trình phòng ngừa xã hội không chỉ bằng các thông tin cảnh báo mà còn bằng việc góp phần xây dựng văn hóa du lịch văn minh, ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm cộng đồng.
Từ thực tiễn hoạt động báo chí hiện nay, ông đề xuất cần xây dựng cơ chế phối hợp xử lý khủng hoảng truyền thông giữa cơ quan quản lý du lịch, lực lượng công an, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí nhằm bảo đảm phản ứng nhanh, minh bạch và thống nhất thông tin.
Đồng thời, cần triển khai các chiến dịch truyền thông dài hạn về du lịch an toàn, trong đó nhấn mạnh hình ảnh một Việt Nam an toàn, thân thiện, nhân văn và đáng tin cậy.
Khủng hoảng du lịch không chỉ là khủng hoảng thông tin
Từ góc nhìn truyền thông, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc xử lý thông tin sai lệch mà còn ở khả năng quản trị cảm xúc xã hội. Đây cũng là nội dung được ông Phan Thanh Hà, Phó Giám đốc Cơ quan thường trú khu vực miền Trung - Đài Tiếng nói Việt Nam phân tích khi đề cập đến những đặc điểm mới của khủng hoảng du lịch trong thời đại số.
Theo ông Hà, du lịch là một trong những ngành kinh tế nhạy cảm nhất trước các biến động xã hội, môi trường và truyền thông. Khác với nhiều lĩnh vực khác, du lịch phụ thuộc rất lớn vào cảm nhận, tâm lý và niềm tin của công chúng. Vì vậy, tác động của khủng hoảng đối với ngành du lịch thường diễn ra rất nhanh và có khả năng lan rộng mạnh mẽ.
“Nếu trước đây các cuộc khủng hoảng du lịch chủ yếu bắt nguồn từ thiên tai, dịch bệnh hay bất ổn chính trị thì hiện nay đã xuất hiện một dạng khủng hoảng mới: khủng hoảng truyền thông điểm đến”, ông Hà đánh giá.
Một video phản ánh tình trạng “chặt chém”, ô nhiễm môi trường hay ứng xử thiếu văn minh với du khách có thể thu hút hàng triệu lượt xem chỉ trong thời gian ngắn, gây tác động trực tiếp tới thương hiệu du lịch và tâm lý thị trường.
Do đó, ông Phan Thanh Hà nhấn mạnh, khủng hoảng truyền thông du lịch hiện nay không chỉ là khủng hoảng thông tin mà còn là khủng hoảng cảm xúc xã hội. Những bình luận tiêu cực, các cuộc tranh luận kéo dài và hiệu ứng đám đông trên mạng xã hội có thể nhanh chóng hình thành tâm lý bất an, làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với điểm đến.
Từ đó, ông Hà cho rằng, xử lý khủng hoảng ngày nay không đơn thuần là cung cấp thông tin mà còn là quá trình quản trị cảm xúc và tâm lý công chúng.
Ông Hà cũng chỉ ra bốn đặc trưng nổi bật của khủng hoảng truyền thông du lịch trong thời đại số gồm: tốc độ lan truyền cực nhanh; tính phi tập trung khi bất kỳ ai cũng có thể trở thành “nhà báo công dân”; khả năng tạo ra các làn sóng cảm xúc xã hội mạnh mẽ; và tính xuyên biên giới khi một sự cố địa phương có thể ngay lập tức tiếp cận công chúng quốc tế thông qua các nền tảng số.
Điều đó đồng nghĩa với việc “giờ vàng” trong xử lý khủng hoảng ngày càng bị rút ngắn, buộc các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ quan báo chí phải phản ứng gần như tức thời.
Truyền thông đa nền tảng và khả năng phục hồi điểm đến
Theo ông Phan Thanh Hà, trong bối cảnh đó, truyền thông đa nền tảng đang trở thành công cụ đặc biệt quan trọng trong xử lý khủng hoảng và phục hồi hình ảnh du lịch.
Dẫn các nghiên cứu của UNWTO và COMCEC, ông cho rằng trong giai đoạn khủng hoảng, các điểm đến cần phản ứng nhanh, bảo đảm tính nhất quán của thông điệp và duy trì cập nhật thường xuyên trên các nền tảng truyền thông nhằm hạn chế thiệt hại về hình ảnh.
Một điểm đến phản ứng chậm, thiếu minh bạch hoặc để khoảng trống thông tin kéo dài rất dễ đối mặt với nguy cơ khủng hoảng lan rộng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến thương hiệu du lịch.
Ngược lại, nếu tận dụng tốt các nền tảng số, truyền thông không chỉ giúp xử lý khủng hoảng mà còn có thể trở thành động lực cho quá trình phục hồi.
Thực tế tại Đà Nẵng sau đại dịch Covid-19 là một ví dụ đáng chú ý. Cùng với các chính sách kích cầu và mở cửa trở lại, hình ảnh các sản phẩm du lịch, sự kiện văn hóa - lễ hội và các không gian du lịch đặc trưng liên tục được lan tỏa trên báo chí và nền tảng số, góp phần khôi phục niềm tin thị trường và thu hút du khách quay trở lại.
“Trong bối cảnh hiện nay, báo chí - truyền thông không còn chỉ là công cụ quảng bá mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của quản trị điểm đến hiện đại. Sự kết hợp giữa báo chí truyền thống, mạng xã hội, nền tảng số và các công cụ dữ liệu giúp nâng cao khả năng phản ứng nhanh, kiểm soát dòng thông tin và tái tạo niềm tin của công chúng sau khủng hoảng”, ông Hà nhận định.
Báo chí phải hiện diện ở nơi khủng hoảng bắt đầu
Trong môi trường số, khủng hoảng truyền thông thường không xuất hiện trên mặt báo trước tiên. Nó xuất hiện trên mạng xã hội, trong các đoạn video ngắn, các buổi livestream, các hội nhóm trực tuyến và những nền tảng nơi công chúng đang dành phần lớn thời gian tiếp nhận thông tin.
Điều đó đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí. Nếu muốn bảo vệ thương hiệu du lịch và duy trì niềm tin của công chúng, báo chí không thể đứng ngoài những không gian mà khủng hoảng thường bắt đầu.
Đại tá Nguyễn Thanh Bình cho rằng báo chí chính thống cần hiện diện mạnh mẽ hơn trên không gian mạng, các nền tảng số, video ngắn và podcast để chủ động dẫn dắt thông tin, tăng khả năng tiếp cận công chúng và nâng cao sức cạnh tranh với các nguồn tin sai lệch.
Trong khi đó, từ góc độ quản trị khủng hoảng truyền thông số, ông Phan Thanh Hà nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng AI, Big Data và các hệ thống phân tích dữ liệu để giám sát dư luận xã hội, phát hiện sớm nguy cơ khủng hoảng và hỗ trợ quá trình ra quyết định. Cùng với đó là việc xây dựng các kịch bản ứng phó cho từng nhóm tình huống, đa dạng hóa hình thức truyền thông số và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ quan báo chí, doanh nghiệp du lịch, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng sáng tạo nội dung.
Trong thời đại số, một điểm đến hấp dẫn thôi là chưa đủ. Quan trọng hơn, đó phải là một điểm đến có khả năng duy trì niềm tin của công chúng trước những biến động thông tin.
Và trong hành trình ấy, báo chí không chỉ làm nhiệm vụ quảng bá. Như Đại tá Nguyễn Thanh Bình nhấn mạnh, báo chí còn là một "lá chắn mềm", góp phần phòng ngừa rủi ro, bảo vệ hình ảnh quốc gia và củng cố niềm tin xã hội - nền tảng quan trọng để du lịch phát triển bền vững.
Đón đọc kỳ 4: Lan toả hình ảnh, phát triển nguồn lực và nâng cao sức cạnh tranh du lịch
