+ Ngày 19/12/2025 đánh dấu việc hoàn thành tuyến cao tốc từ Hữu Nghị đến Cà Mau. Ông đánh giá như thế nào về thành quả này đối với việc phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam?
- PGS. TS. Trần Chủng: Tại các kỳ Đại hội Đảng XI, XII, XIII; ba đột phá chiến lược luôn được xác định rõ: thể chế, nguồn nhân lực và hạ tầng. Ở nhóm hạ tầng, hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc là trục xương sống, đóng vai trò kết nối liên vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Việc hoàn thành tuyến cao tốc từ cực Bắc đến cực Nam đất nước là điều mà nhiều thế hệ mong đợi.
Trong nhiệm kỳ 5 năm vừa qua, khối lượng thi công cao tốc tăng gấp nhiều lần so với 10 năm trước đó. Hàng loạt dự án đã được khởi công, đưa vào khai thác, tạo nên một diện mạo hạ tầng hoàn toàn mới.
Tôi cho rằng đó là một kỳ tích, thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm và quyết tâm cao độ của cả hệ thống chính trị.
Sự thay đổi dễ nhận thấy nhất là tư duy quản trị dự án đã chuyển từ “làm được” sang “làm nhanh, làm tốt”. Chính phủ ban hành nhiều nghị quyết đặc thù, các bộ ngành rút gọn thủ tục, địa phương chủ động lo mặt bằng, vật liệu, bãi đổ thải.
Những điểm nghẽn lớn nhất về giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu được tháo gỡ kịp thời, nhờ vậy tiến độ được đẩy nhanh hơn trước rất nhiều.
Tôi từng đến trực tiếp các dự án, gặp những người dân chấp nhận di dời nhà cửa, thậm chí phần mộ tổ tiên để nhường đất làm đường.
Người dân động viên ngược lại lực lượng thi công, coi việc mở đường là việc chung của quốc gia. Ở đâu dân đồng thuận, dự án ở đó không bao giờ đứng lại.
+ Một điểm nổi bật nữa khi nói về các dự án cao tốc hiện nay là chất lượng nhà thầu và vai trò của khối tư nhân. Ông nhìn nhận như thế nào về điểm nhấn này?
- PGS. TS. Trần Chủng: Trước đây, công nghệ thi công đường bộ của ta còn phụ thuộc nhiều vào sức người, máy móc ít và cũ.
Khi tôi đi theo dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1; cảnh tượng công nhân làm việc thủ công dưới thời tiết khắc nghiệt khiến tôi rất trăn trở.
Nhưng hiện nay đã khác; các nhà thầu mạnh dạn đầu tư thiết bị hiện đại của Mỹ, Đức, Nhật,... có thể vận hành liên tục 24/24 giờ, tăng năng suất lao động lên gấp nhiều lần.
Nhờ đó tiến độ và chất lượng đều được đảm bảo. Chúng ta không chỉ xây đường nhanh hơn, mà còn hướng tới chuẩn mực quốc tế trong thi công, giám sát, nghiệm thu.
Có thể nói, nhà thầu Việt Nam đã trưởng thành rõ rệt. Họ dám cạnh tranh, dám chứng minh năng lực bằng sản phẩm thực tế chứ không còn tâm lý trông chờ, ỷ lại. Tư nhân vì thế trở thành lực lượng quan trọng trong phát triển hạ tầng, cùng Nhà nước chia sẻ nguồn lực và rủi ro.
+ Mục tiêu 3.000 km cao tốc năm 2025 đã chạm đích. Việt Nam đang hướng tới 5.000 km, đồng thời chuẩn bị cho đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển. Theo ông, đâu là những giải pháp then chốt trong giai đoạn tới?
- PGS. TS. Trần Chủng: Chúng ta đã đi qua một hành trình lớn và thu về nhiều kinh nghiệm quý từ lựa chọn nhà thầu, giải phóng mặt bằng, vật liệu thi công đến điều hành dự án.
Điều quan trọng nhất lúc này là đánh giá nghiêm túc và tổng kết bài học rút ra từ thực tiễn. Cái gì tốt phải phát huy; cái gì vướng phải xử lý tận gốc để không lặp lại.
Một bước ngoặt chính sách thời gian qua là việc cho phép chỉ định thầu và áp dụng cơ chế đặc thù đối với công trình trọng điểm.
Nhờ vậy nhiều thủ tục được rút gọn, thời gian chuẩn bị dự án từ vài năm xuống còn vài tháng. Đây là bài học cần tiếp tục nghiên cứu áp dụng trong bối cảnh mục tiêu 5.000 km cao tốc đang ở phía trước.
Bên cạnh đó, phương thức đầu tư PPP phải trở thành động lực chính thu hút nguồn vốn xã hội hóa. Với những dự án khó thu hồi vốn, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa, tỷ lệ vốn Nhà nước có thể nâng lên 70% để bảo đảm khả thi của phương án tài chính ban đầu. Khi cơ chế thông thoáng, tư nhân sẽ mạnh dạn đầu tư hơn.
Tôi tin rằng nếu tiếp tục trao quyền nhiều hơn cho địa phương, minh bạch trách nhiệm nhà thầu, tăng cường kiểm soát chất lượng và quyết liệt tháo gỡ vướng mắc từ thực tế thì không chỉ cao tốc mà đường sắt tốc độ cao, sân bay quốc tế, cảng biển nước sâu,... đều có thể về đích đúng thời gian.
Suy cho cùng, hạ tầng là nền tảng của mọi sự phát triển. Khi đường thông, kinh tế thông; hàng hóa đi nhanh hơn, chi phí logistics giảm, cơ hội đầu tư tăng lên.
Đây là hành trình đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới hiện đại - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, kết nối và cạnh tranh cao hơn trong khu vực.
+ Xin chân thành cảm ơn ông!
