Loài cây “dễ mà khó”
Cây trầu không được trồng ở đất Nghi Ân, thuộc phường Vinh Phú (Nghệ An) từ bao giờ, chẳng ai rõ. Chỉ nhớ rằng, từ nhiều năm trước, hầu như nhà nào cũng trồng dăm gốc trầu lấy lá để ăn và thờ cúng vào dịp lễ, Tết. Khi lá trầu ngày càng có giá, loại cây này trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình.
Thời “vàng son” của lá trầu không Nghệ An là thời điểm xuất khẩu sang thị trường Đài Loan thuận lợi, khoảng năm 2015-2016. Với lá dày, to, mặt nhẵn bóng không tì vết, trầu không được thương lái thu mua để xuất khẩu với giá ở giai đoạn cao điểm lên tới 180.000 đồng/kg. Nhưng khi dịch Covid-19 bùng phát khiến thị trường xuất khẩu này bị đóng cửa, lá trầu không cũng không còn “xuất ngoại” được, quay về phục vụ thị trường nội địa.
Tuy vậy, là mặt hàng đặc biệt nên lá trầu không đã tạo thu nhập ổn định cho nhiều gia đình, trong đó có nhà bà Nguyễn Thị Hoa (58 tuổi, trú xóm Nghi Ân). Vườn trầu không của gia đình bà rộng khoảng 15.000m2 với hàng trăm gốc trầu. Bà chia sẻ, những gốc trầu này phần đa được trồng từ những năm 1990. Đây là cây sinh trưởng lâu năm nên chỉ cần trồng một lần là có thể thu hoạch nhiều năm.
Theo người trồng trầu, đây là loại cây “dễ mà khó”. Dễ vì sống khỏe, cho lá quanh năm nhưng khó vì đòi hỏi chăm sóc tỉ mỉ, từ khâu tưới nước, phòng nấm đến kỹ thuật hái lá. Trầu không là loài cây không chịu được hạn, lạnh, ngập úng và dễ nhiễm nấm, do đó việc trồng, chăm sóc và thu hoạch đều tỉ mỉ, kỳ công. Thường mỗi gia đình sẽ giữ cho mình một bí quyết riêng trong chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Trong đó, phải chú trọng phòng ngừa nấm bệnh, nhiệt độ cho cây. Đặc biệt, các hộ trồng cây trầu không đều tuân thủ nguyên tắc hạn chế cho người lạ vào vườn.
Không giống như nhiều loại cây khác, trầu không nếu đã nhiễm nấm thì chỉ nhổ bỏ để tránh lây sang các cây khác. Bởi vậy, người trồng trầu thường giãn khoảng cách giữa các hàng cây để vừa có không gian cho cây ra lá, đảm bảo chất lượng, số lượng, vừa tránh lây lan bệnh tật. Nhiệt độ lý tưởng cho sự sinh trưởng, phát triển của cây trầu không là 20-30 độ C. Hiện nay, người trồng trầu không thường làm nhà lưới hoặc phủ lá khô dưới gốc để điều chỉnh nhiệt độ cho cây tùy theo mùa, vừa cung cấp dưỡng chất và chống xói mòn cho gốc.
Làm giàu từ cây đếm lá tính tiến
Điều đặc biệt là tất cả lá trầu đều có giá trị, không bỏ đi lá nào. Với những lá trầu đẹp, đều, thơm, xanh óng “hàng tuyển” được bán phục vụ thờ cúng với giá 1.500-2.000 đồng/lá. Vào thời cao điểm tết, rằm giá có thể cao hơn. Với những lá nhỏ, xấu được bán cho các cơ sở chiết xuất tinh dầu, làm dược liệu hoặc bán cho các cụ già ăn trầu. Theo chia sẻ của bà Hoa, lá trầu được thu hoạch đều đặn mỗi tháng hai lần vào ngày rằm và cuối tháng âm lịch. Riêng các tháng cao điểm như tháng 6, 7, 10 và dịp Tết Nguyên đán, lượng tiêu thụ tăng mạnh.
Năm nay, dù mưa bão khiến nhiều vườn trầu bị hư hỏng nặng. Tuy nhiên, với sự chăm sóc cẩn thận của người làm vườn và điều kiện thời tiết cuối năm thuận lợi nên nhiều gia đình đã phục hồi lại vườn trầu. Cây trầu đã giúp cho nhiều hộ dân làm giàu trên chính mảnh đất quê hương của mình.
Vào những ngày cuối năm, cận rằm, giáp Tết, các vườn trầu không luôn rộn ràng, nhộn nhịp từ sáng sớm. Người hái, người phân loại, người bó lá chuẩn bị các đơn hàng. Vì đây là những dịp cao điểm của mặt hàng này khi người dân đi cúng bái, lễ chùa đông. Nhiều hộ xuất bán cả nghìn lá trầu mỗi ngày, thu về 2-3 triệu đồng.
Theo bà Nguyễn Thị Hương Lê, Chủ tịch Hội Nông dân phường Vinh Phú, dù chịu ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt, cây trầu không vẫn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Một số hộ đầu tư nhà lưới, hệ thống tưới tiêu hiện đại và có kinh nghiệm xử lý dịch bệnh thì cây phát triển rất tốt. So với nhiều loại hoa màu khác, trầu không cho hiệu quả kinh tế cao, chi phí đầu tư không lớn, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
