Bài toán sống còn
Đã nhiều ngày trôi qua nhưng ký ức kinh hoàng về trận lũ lịch sử vẫn in đậm trong tâm trí của anh Hoàng Văn Nghiêm (trú tại xã Tuy Phước Tây, Gia Lai).
“Mặc dù đã chọn vị trí cao, tuy nhiên tối 19/11 mưa lớn khiến nước sông Hà Thanh dâng cao đột ngột, kết hợp nước từ thượng nguồn đổ về quét qua trại bò. Khi đó cả gia đình đang chống ngập ở nhà.
Khi nước rút chạy ra thì thấy 15 con bò đã chết ngổn ngang. Trại đang nuôi bò mẹ và bò thịt, mỗi con trị giá 15 - 20 triệu đồng, tổng thiệt hại gần 300 triệu đồng.
Để gây dựng đàn bò, mình phải vay ngân hàng và huy động thêm vốn từ người thân. Giờ không biết lấy tiền đâu trả lãi. Dù rất tiếc nhưng gia đình cũng phải chôn toàn bộ số bò bị chết để đảm bảo vệ sinh môi trường”, anh Nghiêm thở dài.
Đặc biệt những đợt mưa lũ dữ dội liên tiếp xảy ra từ đầu năm 2025 đến nay đã gây thiệt hại nặng nề tại các vùng nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản ven biển như Khánh Hòa, Đắk Lắk.
Hàng trăm ngàn lồng bè nuôi tôm hùm trên vịnh Xuân Đài đã bị nước bạc bủa vây, tỉ lệ tôm chết 80 - 90%. Nghề nuôi tôm hùm nổi tiếng của Sông Cầu đứng trước nguy cơ xóa sổ.
Theo ông Phạm Văn Nguyên - Chủ tịch UBND phường Xuân Đài (tỉnh Đắk Lắk), từ tối 19/11, nhiều hộ dân liên tục báo tôm chết hàng loạt do sốc nước. Người dân cố thu gom để gỡ vốn nhưng gặp khó khăn vì thiếu đá bảo quản.
Trong đợt mưa lũ vừa qua trên địa bàn có 430/536 hộ nuôi bị thiệt hại, tỷ lệ tôm chết lên đến 22.500/27.000 lồng tương đương hơn 80% với giá trị ước tính 610 tỷ đồng. Đây là thiệt hại khủng khiếp, chưa từng có kể từ khi nghề nuôi tôm hùm hình thành tại vịnh Xuân Đài.
Không chỉ mất đi toàn bộ tài sản tích lũy nhiều năm, người dân còn đối mặt nguy cơ trắng tay trong thời gian dài bởi chu kỳ nuôi kéo dài, vốn đầu tư lớn và phụ thuộc mạnh vào điều kiện tự nhiên.
Với các mô hình nuôi giá trị cao như tôm hùm, thiệt hại không chỉ nằm ở số lồng bè bị hư hại hay con giống chết mà còn bao gồm hệ thống neo, phao, thiết bị chăm sóc, thức ăn và thậm chí là mất mùa vụ khi tôm đang vào giai đoạn chuẩn bị thu hoạch.
Tái thiết hạ tầng nuôi biển theo hướng chống chịu thiên tai
Trước bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, câu chuyện phục hồi sinh kế cho nông dân, đặc biệt là các hộ nuôi trồng thủy sản giá trị cao trở thành nhiệm vụ cấp bách hơn bao giờ hết.
Theo ông Nhữ Văn Cẩn - Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam là quốc gia có tiềm năng rất lớn để phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển (hay còn gọi là nuôi biển) với vùng đặc quyền kinh tế rộng hơn 1 triệu km² và hơn 3.200km đường bờ biển.
Tuy nhiên ông Cẩn cũng nhìn nhận rằng, để phát triển theo hướng hiện đại, quy mô công nghiệp, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, nuôi biển vẫn còn nhiều thách thức như Quy hoạch và quản lý vùng nuôi còn hạn chế; hạ tầng kỹ thuật, giống, thức ăn, công nghệ nuôi và hệ thống giám sát môi trường còn thiếu đồng bộ.
Năng lực quản lý Nhà nước và giám sát hoạt động nuôi biển cần được tăng cường. Trong khi đó, yêu cầu về chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe.
Nhiều chuyên gia cũng khẳng định mưa lũ những năm gần đây cho thấy mô hình nuôi tôm hùm bằng lồng gỗ, phao xốp truyền thống đã không còn phù hợp trước cường độ thiên tai tăng mạnh.
Việc chuyển đổi sang lồng HDPE (nhựa chịu lực), hệ thống neo thông minh, phao composite giúp tăng độ bền, hạn chế trôi dạt và giảm thiệt hại khi gặp sóng to, gió lớn.
Cùng với đó, Nhà nước cần có chương trình hỗ trợ chuyển đổi công nghệ nuôi biển, tương tự mô hình mà một số nước như Na Uy, Hàn Quốc, Canada đã áp dụng. Đây có thể là hình thức hỗ trợ trực tiếp hoặc ưu tiên vay vốn đổi mới công nghệ.
Các vùng nuôi cần được quy hoạch lại theo tiêu chí an toàn: phân vùng “nguy cơ cao - trung bình - thấp”, khuyến khích di dời khỏi các khu vực thường xuyên chịu tác động của hoàn lưu bão và áp thấp nhiệt đới.
Ngoài ra không thể đặt toàn bộ sinh kế vào một mô hình duy nhất, nhất là khi thiên tai ngày càng khó lường. Các địa phương có nghề nuôi biển cần triển khai chương trình “đa dạng hóa sinh kế”, hướng dẫn người dân phát triển du lịch cộng đồng, dịch vụ hậu cần, chế biến nhỏ,...
