Theo đó, những nhân sự như thư viện, thiết bị, công tác xã hội, tư vấn tâm lý học đường… lâu nay đóng vai trò quan trọng nhưng chưa có khung pháp lý rõ ràng. Quy định mới cũng giúp giáo viên giảm gánh nặng kiêm nhiệm, tập trung vào chuyên môn; đồng thời mở đường cho địa phương ban hành chính sách đặc thù phù hợp thực tiễn.
Theo quy định mới, học sinh hoàn thành chương trình THCS và đáp ứng điều kiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ được hiệu trưởng xác nhận trong học bạ, thay vì tổ chức thi và cấp bằng riêng.
Cách làm này tương tự bậc tiểu học nơi chỉ xác nhận hoàn thành chương trình đồng thời phù hợp xu thế quốc tế, giảm gánh nặng thủ tục và kỳ thi không cần thiết cho học sinh.
Đây được xem là bước thay đổi lớn trong bối cảnh giáo dục phổ cập, nhằm hướng hệ thống vào mục tiêu phát triển năng lực thay vì nặng về hình thức văn bằng.
Một trong những điểm nhấn được đánh giá là đột phá là chính sách về sách giáo khoa. Sau vài năm triển khai chủ trương “một chương trình, nhiều sách giáo khoa”, dù đạt được những kết quả nhất định, thực tiễn cũng bộc lộ các vấn đề về chênh lệch chất lượng, khó khăn trong lựa chọn, giá sách và áp lực cho giáo viên.
Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu Nhà nước chủ động bảo đảm một bộ sách giáo khoa thống nhất, chuẩn mực và công bằng. Luật sửa đổi tiếp cận theo hướng mở: Bộ Giáo dục và Đào tạo có quyền biên soạn một bộ sách mới hoặc lựa chọn chỉnh lý từ các bộ sách hiện hành. Cách làm này vừa bảo đảm tính ổn định của luật, vừa linh hoạt trong bối cảnh phương án cụ thể đang được đánh giá.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng phương án triển khai từ năm học 2026-2027 với nguyên tắc minh bạch, tiết kiệm, tận dụng ưu điểm của các bộ sách hiện có và giảm tối đa xáo trộn đối với giáo viên, học sinh.
Luật Giáo dục sửa đổi lần này tạo khuôn khổ pháp lý cho Quỹ học bổng quốc gia cơ chế hoàn toàn mới, nhằm tăng cường cơ hội tiếp cận học bổng cho học sinh, sinh viên.
Quỹ sẽ nhận ngân sách nhà nước và huy động đóng góp của tổ chức, cá nhân theo mô hình xã hội hóa. Đây được kỳ vọng là nguồn lực quan trọng bổ sung cho hệ thống học bổng vốn còn hạn chế, nhất là với học sinh - sinh viên tài năng hoặc có hoàn cảnh khó khăn.
Khác với Luật Giáo dục 2019 vốn chỉ xác định hoạt động khoa học, công nghệ là nhiệm vụ chung Luật sửa đổi 2025 đã bổ sung hàng loạt khái niệm và cơ chế mới: Đổi mới sáng tạo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát, chuyển đổi số trong giáo dục, cơ sở dữ liệu quốc gia… Những quy định này giúp các cơ sở giáo dục có hành lang pháp lý rõ ràng để triển khai mô hình quản trị hiện đại, nâng cao chất lượng đào tạo và tăng cường năng lực nghiên cứu.
Quy định về văn bằng, chứng chỉ dưới dạng giấy hoặc số là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ngành giáo dục. Văn bằng số giúp tăng khả năng xác thực, giảm gian lận, thuận lợi cho người học khi cần tra cứu, nộp hồ sơ, liên thông hoặc du học.
Luật sửa đổi trao quyền cho Thủ tướng Chính phủ quy định độ tuổi tuyển sinh, thời gian đào tạo, khối lượng học tập tối thiểu đối với ngành nghệ thuật, thể thao – lĩnh vực có tính đặc thù cao. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo sẽ quy định về giảng dạy văn hóa trong các chương trình này.
Các quy định mới giúp tháo gỡ “điểm nghẽn” lâu nay trong đào tạo tài năng và phát hiện nhân lực năng khiếu trẻ.
Luật Giáo dục sửa đổi cho phép các cơ sở phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, đại học được tổ chức chương trình THCS hoặc các chương trình cấp văn bằng mà không cần xin phép “tiền kiểm”, chỉ cần tuân thủ quy định và chịu trách nhiệm “hậu kiểm”. Điều này giảm đáng kể thủ tục hành chính, tăng tính tự chủ và linh hoạt cho các mô hình giáo dục mới.
Một thay đổi lớn khác là việc tinh giản mạnh thủ tục hành chính: Khoảng 55% thủ tục hiện hành sẽ được điều chỉnh theo hướng hợp lý hơn, chuyển nhiều nội dung từ Luật xuống Nghị định để bảo đảm tính linh hoạt.
Việc phân cấp cho địa phương trong thành lập cơ sở giáo dục và quản lý chuyên môn cũng giúp giảm tải cho cơ quan trung ương và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.
Với hàng loạt thay đổi từ nội dung chương trình, sách giáo khoa, văn bằng, học bổng đến quản trị, nhân sự và thủ tục hành chính, Luật Giáo dục sửa đổi được đánh giá là đạo luật có tính chất nền tảng, tạo khung chính sách ổn định và hiện đại cho giai đoạn phát triển mới của ngành.
Cùng với Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học sửa đổi, đây sẽ là bộ ba văn bản quan trọng định hình hệ thống giáo dục quốc dân trong thập niên tới – hướng tới một nền giáo dục mở, chất lượng, hiệu quả và hội nhập quốc tế.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, trừ một số nội dung được áp dụng từ ngày 1/7/2026.
