Trong văn bản này, VCCI đánh giá cao việc Bộ Tư pháp chủ động lấy ý kiến cộng đồng doanh nghiệp về các giải pháp thể chế phục vụ mục tiêu tăng trưởng. Đây là cách tiếp cận đúng đắn, bởi doanh nghiệp chính là chủ thể trực tiếp tạo ra tăng trưởng, và mọi cải cách thể chế chỉ có ý nghĩa khi thực sự giải phóng được năng lực sản xuất kinh doanh.
Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, VCCI nhận thấy rào cản thể chế hiện nay không nằm ở việc thiếu luật, mà chủ yếu nằm ở chất lượng quy định, sự chồng chéo giữa các luật, và đặc biệt là khâu thực thi.
“Doanh nghiệp không cần thêm nhiều luật mới, doanh nghiệp cần những luật rõ ràng, ổn định, được thực thi thống nhất và dự đoán được”, VCCI nhấn mạnh.
Nói rõ hơn về vấn đề này, VCCI cho biết: Một doanh nghiệp sản xuất công nghiệp hiện phải tuân thủ đồng thời quy định của hàng chục luật: Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Phòng cháy chữa cháy, Luật Lao động, các luật về thuế…
Vấn đề không phải từng luật riêng lẻ, mà nằm tại giao điểm giữa các luật, nơi phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo và gây tốn kém nhất cho doanh nghiệp.
Ví dụ, để triển khai một dự án đầu tư, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục theo Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường… nhiều thủ tục này thường yêu cầu lẫn nhau làm điều kiện tiên quyết, tạo thành vòng lặp thủ tục mà doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu.
Vì vậy, VCCI kiến nghị Bộ Tư pháp chủ trì rà soát hệ thống pháp luật theo chuỗi hoạt động kinh doanh (từ thành lập, đầu tư, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu đến giải thể) thay vì rà soát theo từng luật riêng lẻ. Cách rà soát theo luật là góc nhìn quản lý nhà nước; rà soát theo chuỗi kinh doanh mới là góc nhìn của doanh nghiệp và nhà đầu tư.
“Chỉ khi đặt mình vào vị trí của người phải tuân thủ, cơ quan quản lý mới nhận diện được đầy đủ các điểm nghẽn, chồng chéo mà doanh nghiệp đang gánh chịu hàng ngày”, VCCI nói.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, phản ánh rất nhiều về tình trạng pháp luật thay đổi quá nhanh và thiếu thời gian chuyển tiếp. Một luật vừa ban hành, chưa kịp có đầy đủ nghị định và thông tư hướng dẫn đã bị sửa đổi. Doanh nghiệp không thể lập kế hoạch kinh doanh 5 -10 năm khi không biết quy định pháp luật sẽ thay đổi thế nào trong 1 – 2 năm tới.
Tình trạng này trực tiếp làm tăng chi phí tuân thủ, doanh nghiệp phải liên tục cập nhật, điều chỉnh quy trình nội bộ và chi phí cơ hội, doanh nghiệp trì hoãn đầu tư vì không chắc chắn về môi trường pháp lý…
VCCI kiến nghị quy định thời gian chuyển tiếp tối thiểu từ 12 đến 24 tháng đối với các thay đổi pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, trừ trường hợp khẩn cấp.
Đối với các dự án đầu tư lớn, dài hạn, cần áp dụng điều khoản ổn định đầu tư (stabilization clause), cam kết không áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi về thuế, ưu đãi đầu tư trong thời hạn nhất định.
Về mặt thiết kế hệ thống, cần phân biệt rõ tầng ổn định – gồm các nguyên tắc nền tảng như quyền tài sản, tự do kinh doanh, tự do hợp đồng, phải được giữ ổn định cao và tầng linh hoạt – gồm các quy định kỹ thuật, điều kiện kinh doanh cụ thể, có thể điều chỉnh theo yêu cầu thực tiễn.
