Nền tảng của dân chủ không chỉ nằm ở những bản hiến pháp hay đạo luật vĩ mô, mà hiện diện trực quan nhất ngay tại các điểm bỏ phiếu.
Niềm tin của cử tri vào kết quả bầu cử phụ thuộc mang tính quyết định vào việc quá trình diễn ra nó có công bằng, minh bạch và an toàn hay không.
Hãy hình dung về một điểm bỏ phiếu tại một xã miền núi xa xôi hay một phường đông đúc giữa lòng đô thị. Việc bố trí vách ngăn ghi phiếu có thực sự đảm bảo tính "bỏ phiếu kín"?. Việc niêm yết danh sách cử tri có bỏ lọt những nhóm lao động di cư hay sinh viên tạm trú?. Hòm phiếu phụ dành cho người khuyết tật, người già yếu đã sẵn sàng và được niêm phong đúng chuẩn?.
Đó không phải là những chi tiết vụn vặt, mà đó là sự đo lường năng lực thực thi pháp luật. Khi các đoàn kiểm tra địa phương rà soát, soi chiếu từng "điểm mù" này, họ đang chuyển hóa các quy định khô cứng trên giấy thành nền dân chủ thực chất, sống động.
Chức năng của họ không phải là can thiệp vào kết quả, mà là kiến tạo một không gian bỏ phiếu tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Mọi sự sai lệch, dù chỉ là hệ thống ánh sáng tại khu vực ghi phiếu chưa đủ sáng, đều có thể làm suy giảm quyền tự quyết thiêng liêng của công dân.
Thực tiễn các kỳ bầu cử cho thấy, rủi ro lớn nhất thường nằm ở khâu tổ chức thực hiện tại cấp cơ sở. Bệnh thành tích, mong muốn đẩy nhanh tiến độ bỏ phiếu cho xong sớm, hoặc đơn giản là nhận thức pháp luật của một số thành viên tổ bầu cử chưa đầy đủ... rất dễ dẫn đến tình trạng "biến dạng" quy trình.
Những hiện tượng như bầu hộ, bầu thay, hay hướng dẫn cử tri gạch tên thiếu khách quan là những ranh giới đỏ không được phép vi phạm.
Với vai trò "mắt thần", đoàn kiểm tra mang lại tác động kép: răn đe, ngăn ngừa những tư tưởng chủ quan, làm lướt; đồng thời phát hiện và hiệu chỉnh ngay lập tức những sai sót.
Nhìn vào không khí chuẩn bị tại các địa phương hiện nay, tiêu biểu như tỉnh Phú Thọ mới thấy hết "sức nặng" và sự quyết liệt của công tác kiểm tra, giám sát.
Mới đây, đích thân Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông đã trực tiếp dẫn đầu các đoàn công tác đi kiểm tra tiến độ chuẩn bị bầu cử tại các điểm bỏ phiếu trên địa bàn. Cách làm của người đứng đầu chính quyền tỉnh Phú Thọ gửi đi một thông điệp rất rõ ràng: Kiểm tra là phải nhìn tận mắt, day tận tay, không nghe báo cáo suông qua giấy tờ.
Tại các nhà văn hóa khu dân cư, các điểm bầu cử, đoàn kiểm tra của tỉnh Phú Thọ không lướt qua bề mặt mà soi xét tỉ mỉ từng chi tiết kỹ thuật nhỏ nhất: Danh sách cử tri, tiểu sử tóm tắt của những người ứng cử có được niêm yết ở vị trí trang trọng, đủ ánh sáng, vừa tầm mắt để cử tri dễ dàng nán lại đọc và cân nhắc hay không?
Hay việc bố trí luồng đi (lối vào, lối ra), khu vực ghi phiếu, hòm phiếu chính, hòm phiếu phụ đã đảm bảo tính khoa học, thuận tiện và quan trọng nhất là bảo vệ tuyệt đối không gian "bỏ phiếu kín" chưa? Các phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn phòng chống cháy nổ được diễn tập ra sao?
Sự sâu sát của người đứng đầu cấp tỉnh tại Phú Thọ không chỉ là đôn đốc hành chính, mà là một mệnh lệnh chính trị: Tuyệt đối không được chủ quan, lơ là; phải chuẩn bị tốt nhất các điều kiện để cuộc bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân.
Chính sự quyết liệt từ cấp trên đã tạo ra một "màng lọc" nghiêm ngặt, răn đe và triệt tiêu bệnh hình thức, làm lướt, làm chiếu lệ ở các tổ chức phụ trách bầu cử cấp dưới.
Thế nhưng, để "màng lọc" ấy thực sự khép kín, thì cần những mũi nhọn đi sâu vào tận "chân rết" cơ sở. Câu chuyện tại tỉnh Lạng Sơn là một minh chứng điển hình.
Qua hoạt động của Đoàn kiểm tra số 2 Ủy ban Bầu cử tỉnh Lạng Sơn tiến hành kiểm tra trực tiếp tại các xã, đã thấy được sự tỉ mỉ mang tính đặc thù của vùng miền núi, biên giới.
Tại các nhà văn hóa thôn, xã của tỉnh Lạng Sơn, đoàn kiểm tra không chỉ nhìn vào những con số báo cáo. Họ đối chiếu danh sách cử tri để đảm bảo không một người dân tộc thiểu số nào ở bản làng xa xôi bị bỏ quên.
Họ rà soát hệ thống cơ sở vật chất, nơi niêm yết tiểu sử ứng cử viên, hệ thống loa truyền thanh cơ sở xem công tác tuyên truyền đã đến được với đồng bào bằng ngôn ngữ dễ hiểu nhất chưa.
Sự kết hợp giữa tầm nhìn bao quát, quyết liệt ở tuyến trên (như tỉnh Phú Thọ) và sự bám rễ, "nhặt sạn" tỉ mỉ ở tuyến dưới (như tỉnh Lạng Sơn) đã tạo nên một mạng lưới "mắt thần" hoàn chỉnh, bảo vệ tuyệt đối không gian dân chủ.
Đặc biệt, trong bối cảnh nhiệm kỳ 2026 - 2031, yêu cầu về việc sàng lọc nhân sự càng trở nên khắt khe. Các đoàn kiểm tra còn đóng vai trò như một bộ lọc trực tiếp thông qua việc giám sát quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân liên quan đến tư cách ứng cử viên.
Không để bất kỳ một khuất tất nào bị bỏ qua, không để các vấn đề mang tính kỹ thuật leo thang thành điểm nóng an ninh trật tự, đó là bản lĩnh chính trị của người làm công tác kiểm tra.
Sự nghiêm minh của các đoàn kiểm tra bầu cử chính là thông điệp chính trị mạnh mẽ nhất mà Nhà nước gửi đến cử tri: Quyền làm chủ của nhân dân là tối thượng và được bảo vệ bằng mọi giá.
Khi người dân nhìn thấy sự sát sao, khách quan và quyết liệt của các đoàn kiểm tra tại điểm bỏ phiếu, niềm tin vào hệ thống chính trị sẽ được củng cố vững chắc.
Đoàn kiểm tra bầu cử có thể chỉ hoạt động với cường độ cao nhất trong vài tháng ngắn ngủi của mùa bầu cử, nhưng di sản họ để lại sẽ định hình toàn bộ nhiệm kỳ 5 năm tới.
Thứ "vốn liếng" vô giá mang tên niềm tin xã hội ấy chính là nền tảng để bộ máy chính quyền khóa 2026 - 2031 huy động sự đồng thuận, thực thi hiệu quả những quyết sách phát triển đất nước.
