Sau hơn 30 bước vào thời kỳ Đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam đã có nhiều đóng góp cho Quốc gia và toàn xã hội. Đặc biệt, khi nền kinh tế hội nhập sâu vào thế giới, các tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp của cộng đồng doanh nhân ngày càng cao.
Trong Hội thảo khoa học “Đạo đức doanh nhân và văn hóa kinh doanh Việt Nam trong bối cảnh mới”, được tổ chức vào sáng 11/10, bà Phạm Chi Lan, nguyên Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định: Đạo đức kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang có phần sa sút.
Bà Phạm Chi Lan, nguyên Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Theo bà Phạm Chi Lan, trước thời kỳ Đổi mới, kinh tế Việt Nam đi theo mô hình bao cấp, và không công nhận mô hình kinh tế tư nhân. Vì vậy, những người kinh doanh trong thời kỳ này không được gọi là doanh nhân, mà gọi họ là con buôn, con phe.
Cũng chính vì không được pháp luật công nhận, nên nhiều người kinh doanh trong thời kỳ này thường là làm ăn lẩn tránh, trái pháp luật. Tình trạng này rất phổ biến.
Tuy nhiên, trong thời kỳ bao cấp, cuộc sống khó khăn và không đáp ứng được nhu cầu thiết yếu của người dân và xã hội, nhiều người làm kinh tế chấp nhận kinh doanh chui lủi, phi pháp, thậm chí làm ăn trái lương tâm để duy trì cuộc sống.
“Vì cuộc sống, vì xã hội, nên dù biết là kinh doanh thời kỳ bao cấp là trái pháp luật, trái với đạo đức, nhưng họ vẫn buộc phải làm”, bà Lan nói.
Khi bước vào thời kỳ Đổi mới, đặc biệt là thời điểm Luật Công ty, Luật Doanh nghiệp tư nhân ra đời vào năm 1990 - 1991, đã khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân. Nhờ đó, cộng đồng doanh nhân mới bước ra khỏi “vùng tối” để phục vụ các nhu cầu thiết yếu của xã hội.
“Khi đã có Luật khẳng định pháp lý, doanh nghiệp tư nhân đã có ý thức tuân thủ pháp luật rất cao, để cống hiến cho xã hội”, bà Lan nhấn mạnh.
Đến thời điểm hiện nay, khi xã hội ngày càng phát triển, nền kinh tế đã và đang hội nhập với thế giới, đạo đức của cộng đồng doanh nhân cũng đã được nâng lên rất nhiều. Các tiêu chí, tiêu chuẩn về đạo đức kinh doanh không giống như 20, 30 năm trước, mà cần các đòi hỏi cao hơn.
Dù vậy, bà Phạm Chi Lan nhận định rằng, sau một thời gian giữ vững đạo đức kinh doanh, hiện nay, nền tảng đạo đức đang sa sút nghiêm trọng. Điều này thể hiện qua một số lùm xùm vi phạm của các doanh nghiệp rất lớn đã bị pháp luật trừng trị.
Ngay cả những ngành nghề đề cao đạo đức kinh doanh, như y tế - giáo dục, thậm chí là tư pháp đều có những vụ làm ăn phi pháp rất lớn, ảnh hưởng tới đạo đức chung của động đồng doanh nhân.
“Một số người, một số doanh nhân sở hữu doanh nghiệp rất lớn, được coi là đại gia đã bị pháp luật trừng trị vì làm ăn trái pháp luật, đây cũng chính là bài học về đạo đức mà doanh nhân cần rút ra bài học”, bà Phạm Chi Lan nói.
Vấn đề đạo đức doanh nhân ngày càng sa sút, theo bà Lan cũng có một lần lỗi ở một số cá nhân, là lãnh đạo các cơ quan quản lý Nhà nước.
Theo bà Lan, thực tế, các doanh nghiệp khi làm ăn kinh doanh rất “ngại” đưa hối lộ, nhưng nhiều lãnh đạo cơ quan Nhà nước cứ đòi, ép doanh nghiệp phải hối lộ, buộc doanh nghiệp phải “chiều” ý theo. Như vậy, dù doanh nghiệp muốn có liêm chính cũng không được.
“Như vậy, có thể thấy rằng, muốn các doanh nghiệp liêm chính, muốn họ làm ăn ngay ngắn thì khu vực Nhà nước phải thực hiện điều đó trước đã”, bà Lan nói thêm.
Trong khi đó, ông Nguyễn Xuân Thắng, Uỷ viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng: sau hơn 35 năm Đổi mới, từ một nước nghèo nàn, lạc hậu và thu nhập thấp, Việt Nam đã trở thành một nước đang phát triển, thu nhập trung bình.
Thu nhập bình quân đầu người trong năm 2021 đã gấp 14 lần, quy mô GDP đã tăng gấp 26 lần so với những năm đầu đổi mới. Có được kết quả to lớn đó một phần cực kỳ quan trọng là chúng ta đã khơi dậy được tinh thần và khát vọng phát triển của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt có sự nỗ lực, đóng góp hết sức to lớn của hàng triệu doanh nghiệp và doanh nhân trong cả nước.
Bắt nhịp với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, từ tâm lý thụ động, trông chờ vào Nhà nước, các tầng lớp nhân dân đã chuyển sang ý thức chủ động, tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội.
Theo ông Thắng: Từ tâm lý không thích người giàu, phủ nhận sự phân hóa giàu - nghèo, chúng ta đã khuyến khích mọi người dân làm giàu hợp pháp, coi việc một bộ phận dân cư giàu lên trước là sự phát triển cần thiết.
Từ chỗ kiềm chế, thậm chí có ý kiến cực đoan muốn xóa bỏ khu vực tư nhân, chúng ta đã coi đây là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Từ chỗ xa lánh, xem nhẹ, xã hội đã ngày càng tôn vinh đội ngũ doanh nhân trên thương trường, có hẳn ngày doanh nhân Việt Nam (13/10).
“Chúng ta cũng cần thấy rõ, xã hội ngày càng tôn vinh thì xã hội cũng ngày càng kỳ vọng nhiều hơn về những phẩm chất tốt đẹp của đội ngũ doanh nhân và doanh nghiệp”, ông Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.
