Lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel mới của Nga được đánh giá sẽ không làm đảo lộn cán cân cung - cầu toàn cầu do lượng hàng xuất khẩu của nước này đã suy giảm đáng kể. Tuy nhiên, động thái này tiếp tục thắt chặt nguồn cung và tạo thêm áp lực tăng giá nhiên liệu, nhất là trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran tái bùng phát, làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng.
Vừa qua, Nga đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel nhằm ứng phó với các cuộc tấn công của Ukraine vào hệ thống nhà máy lọc dầu trong nước. Lệnh cấm có hiệu lực đến hết ngày 31/7, song nhiều chuyên gia cho rằng đây nhiều khả năng chỉ là biện pháp tạm thời do Nga phải đối mặt với áp lực về sức chứa kho lưu trữ và thất thu từ xuất khẩu.
Kịch bản này từng diễn ra vào tháng 9/2023, khi Moscow dỡ bỏ một phần lệnh cấm xuất khẩu diesel chỉ sau hai tuần. Dù Phó Thủ tướng Alexander Novak từng cho biết các biện pháp hạn chế có thể kéo dài vài tháng, giới phân tích vẫn nghiêng về khả năng Nga sẽ sớm nối lại xuất khẩu nếu tình hình trong nước ổn định.
Động thái của Nga diễn ra đúng thời điểm thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ. Sau các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, Washington tuyên bố chấm dứt thỏa thuận khung với Tehran và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ngành dầu mỏ Iran. Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, qua đó củng cố xu hướng tăng giá trên thị trường.
Trên thực tế, nguồn cung dầu diesel của Nga đã bị thu hẹp đáng kể trước khi lệnh cấm được áp dụng. Trong tuần bắt đầu từ ngày 29/6, xuất khẩu dầu diesel của nước này chỉ đạt trung bình 214.000 thùng/ngày, giảm 492.000 thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước và thấp hơn 615.000 thùng/ngày so với mức trung bình 5 năm.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhiều nhà máy lọc dầu, trong đó có các cơ sở tại Moscow và TANECO. Điều này buộc các nhà máy phải giảm sản lượng diesel, đồng thời chuyển một phần sản lượng sang dầu khí có hàm lượng lưu huỳnh cao (HSGO) thay vì dầu diesel siêu ít lưu huỳnh (ULSD).
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng những gián đoạn này mang tính cục bộ hơn là thay đổi mang tính cấu trúc. Ngành lọc dầu Nga từng nhiều lần phục hồi sau các sự cố tương tự, vì vậy lệnh cấm hiện nay được xem là giải pháp ngắn hạn nhằm ổn định nguồn cung trong nước.
Nếu lệnh cấm kéo dài, Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil sẽ là hai quốc gia chịu ảnh hưởng lớn nhất. Trong tháng 6, Thổ Nhĩ Kỳ nhập khẩu khoảng 222.000 thùng dầu diesel/ngày từ Nga, trong khi Brazil nhập khoảng 135.000 thùng/ngày.
Kinh nghiệm từ lệnh cấm năm 2023 cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ chủ yếu sử dụng lượng dự trữ trong nước và cắt giảm tiêu thụ thay vì tìm nguồn thay thế. Trong khi đó, Brazil nhanh chóng chuyển sang nhập khẩu từ Mỹ. Khi lượng dầu diesel từ Nga giảm khoảng 66.000 thùng/ngày, nhập khẩu từ Mỹ đã tăng thêm khoảng 71.000 thùng/ngày.
Các chuyên gia nhận định kịch bản này nhiều khả năng sẽ lặp lại nếu Nga kéo dài thời gian hạn chế xuất khẩu, nhất là khi các nhà máy lọc dầu của Mỹ vẫn duy trì công suất trên 17 triệu thùng/ngày trong bối cảnh nhu cầu nhiên liệu nội địa theo mùa chưa quá cao.
Mặc dù tác động trực tiếp đến cán cân cung - cầu toàn cầu được đánh giá là không quá lớn, việc Nga tiếp tục hạn chế xuất khẩu dầu diesel cùng với những bất ổn tại Trung Đông đang tạo thêm động lực tăng giá cho thị trường năng lượng, khiến triển vọng giá nhiên liệu trong ngắn hạn tiếp tục đối mặt nhiều áp lực tăng.
