Số doanh nghiệp gia nhập thị trường chưa tạo được mức tăng ròng đủ lớn
Theo báo cáo của Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), tính đến cuối tháng 7/2026, cả nước có gần 1,07 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, với tổng số vốn đăng ký hơn 30,8 triệu tỷ đồng.
Trong đó, khu vực doanh nghiệp tư nhân chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.
Tuy nhiên, báo cáo mới nhất của một đơn vị khác cũng Bộ này, Cục Thống kê, cho thấy bên cạnh dòng doanh nghiệp gia nhập thị trường, số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động, chờ giải thể và hoàn tất giải thể cũng ở mức cao.
Cụ thể, trong 8 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 206.400 doanh nghiệp, giảm 1,4% so với cùng kỳ năm trước.
Ở chiều ngược lại, trong 8 tháng qua, có khoảng 157.400 doanh nghiệp rơi vào các trạng thái tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể hoặc hoàn tất thủ tục giải thể.
Trong đó, hơn 88.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 7,3% so với cùng kỳ; gần 28.600 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 40,3%. Đặc biệt, cả nước có hơn 40.800 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 125,5%.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu có ít nhất 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030, việc số doanh nghiệp gia nhập thị trường chưa tạo được mức tăng ròng đủ lớn, trong khi lượng doanh nghiệp rút lui vẫn ở mức cao, cho thấy mục tiêu này đang rất thách thức.
Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể nhận định các doanh nghiệp tư nhân hiện nay hầu hết có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa; tiềm lực tài chính và trình độ quản trị hạn chế. Vì vậy, phần lớn có năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo thấp; năng suất lao động, hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh chưa cao.
Bên cạnh đó, tư duy kinh doanh thiếu tầm nhìn chiến lược, thiếu kết nối với các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Phân tích rõ hơn về luận điểm này, Ths Nguyễn Thị Chinh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - Tài chính, cho biết điểm nghẽn đầu tiên là cơ cấu khu vực tư nhân vẫn phân mảnh và thiếu doanh nghiệp quy mô lớn.
Sự phân mảnh này làm hạn chế tích tụ vốn, đầu tư công nghệ và năng lực quản trị. Doanh nghiệp nhỏ có tính linh hoạt cao nhưng thường khó duy trì bộ phận R&D (nghiên cứu và phát triển), khó thu hút nhân lực chất lượng cao, khó đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và khó chịu đựng các cú sốc kéo dài.
“Vì vậy, vấn đề của Việt Nam không chỉ là số lượng doanh nghiệp chưa đạt mục tiêu, mà còn là “độ dày” của tầng doanh nghiệp vừa và lớn chưa đủ để tổ chức các chuỗi sản xuất trong nước”, bà nói.
Tiếp đến, theo bà Chinh, phần lớn doanh nghiệp tư nhân trong nước có công nghệ còn lạc hậu, tạo ra giá trị gia tăng thấp, sức cạnh tranh và kỹ năng quản trị hạn chế.
Đồng thời, các chỉ số hiệu suất sinh lời thấp hơn doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI. Năng suất lao động của khu vực tư nhân có xu hướng tăng nhưng vẫn thấp khi so với khu vực kinh tế nhà nước và khu vực FDI.
Tỷ lệ đầu tư vào các lĩnh vực mới như chip, vi mạch, bán dẫn và năng lượng sạch còn thấp; doanh nghiệp trong nước chủ yếu đứng ở phân khúc thấp của chuỗi giá trị toàn cầu.
Ngoài ra, một trong những rào cản khác nằm ở chất lượng thực thi chính sách. Đơn cử như pháp luật còn chồng chéo, hướng dẫn thực hiện chưa thống nhất, hoặc năng lực cán bộ và hạ tầng công nghệ thông tin ở một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu.
"Các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp về tư vấn pháp lý, công nghệ, xúc tiến thương mại, kiểm định và tiêu chuẩn còn phân tán, chất lượng chưa đồng đều", bà Chinh nói.
Chuyển trọng tâm chính sách từ tăng số lượng sang nâng cao chất lượng doanh nghiệp
Để khu vực doanh nghiệp tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể cho biết chính sách trong thời gian tới cần chuyển mạnh từ hỗ trợ doanh nghiệp đơn lẻ sang kiến tạo một hệ sinh thái giúp nguồn lực tư nhân được huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả hơn.
Thứ nhất, theo Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và bảo đảm quyền tự do kinh doanh, quyền tài sản của doanh nghiệp.
Trước hết, cần tiếp tục triển khai hiệu quả Nghị quyết số 68-NQ/TW, hoàn thiện đồng bộ khung pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư, đất đai, thuế, tín dụng, đấu thầu, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đồng thời nghiên cứu sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và luật hóa các chính sách ổn định, lâu dài tại Nghị quyết số 198/2025.
Thứ hai, Việt Nam cần khơi thông mạnh hơn các kênh huy động vốn cho doanh nghiệp tư nhân. Cụ thể, song song với tín dụng ngân hàng, cần phát triển thị trường vốn thành kênh cung cấp vốn trung và dài hạn thực chất cho doanh nghiệp.
Ảnh minh họa/Moit
Trong đó, trọng tâm sẽ là củng cố thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các mô hình tài chính mới. Đặc biệt, cần phát triển mạnh hơn bảo lãnh tín dụng, cho thuê tài chính, tài chính chuỗi cung ứng và quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ những doanh nghiệp có dự án khả thi nhưng thiếu tài sản thế chấp.
Thứ ba, mở rộng không gian đầu tư cho doanh nghiệp tư nhân. Theo Cục, Việt Nam cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia bình đẳng, thực chất hơn vào các dự án lớn, dự án trọng điểm quốc gia trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, logistics, hạ tầng số, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ và các ngành công nghiệp mới.
“Đây vừa là giải pháp huy động nguồn lực xã hội, vừa là phương thức hình thành một lớp doanh nghiệp tư nhân đủ lớn. Thông qua những dự án có quy mô lớn, doanh nghiệp có điều kiện tích lũy vốn, công nghệ, năng lực quản trị và kinh nghiệm tổ chức dự án, từ đó nâng dần khả năng cạnh tranh ở khu vực và quốc tế”, Cục cho biết.
Thứ tư, chuyển trọng tâm chính sách từ tăng số lượng sang nâng cao chất lượng doanh nghiệp. Theo Cục, mục tiêu có ít nhất 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030 cần gắn với nâng cao chất lượng doanh nghiệp.
Chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo vòng đời phát triển: Từ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp; doanh nghiệp nhỏ phát triển lên quy mô vừa; doanh nghiệp vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn; đồng thời tạo điều kiện hình thành các tập đoàn tư nhân có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Thứ năm, đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực vào trung tâm của chính sách phát triển doanh nghiệp tư nhân.
Thứ sáu, hình thành hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI.
Cục cho rằng thay vì phát triển ba khu vực doanh nghiệp tương đối tách biệt, cần hình thành các chuỗi liên kết trong đó doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tư nhân lớn đóng vai trò hạt nhân; doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào các công đoạn cung ứng, dịch vụ kỹ thuật, thiết kế, nghiên cứu, bảo trì và logistics.
Khi thể chế đủ thông thoáng, thị trường vốn đủ sâu, quyền tiếp cận các nguồn lực được bảo đảm bình đẳng và doanh nghiệp có đủ động lực để đầu tư dài hạn vào công nghệ, con người và năng lực sản xuất, nguồn lực rất lớn trong khu vực tư nhân sẽ được giải phóng mạnh mẽ hơn.
“Khi đó, doanh nghiệp tư nhân không chỉ là khu vực đóng góp vào tăng trưởng, mà thực sự trở thành một lực lượng trung tâm tạo lập các động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”, Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể nhấn mạnh.
