Dù đồng tình với việc bảo vệ quyền tác giả, không ít cơ sở vẫn băn khoăn về cách tính phí và phạm vi áp dụng trong thực tế.
Chủ quán đồng tình với quy định nhưng còn nhiều băn khoăn
Âm nhạc từ lâu đã trở thành một phần quan trọng trong hoạt động của các quán cà phê. Những bản nhạc được phát hằng ngày hay các buổi biểu diễn acoustic cuối tuần không chỉ giúp tạo không gian thư giãn mà còn góp phần xây dựng hình ảnh, phong cách riêng và thu hút khách hàng. Chính vì vậy, khi quy định về chi trả tiền bản quyền được triển khai rõ ràng hơn, nhiều chủ quán bắt đầu quan tâm và tìm hiểu để thực hiện đúng quy định.
Qua ghi nhận thực tế, điều khiến nhiều hộ kinh doanh băn khoăn không phải là việc có phải trả tiền bản quyền hay không, mà là cách xác định đối tượng áp dụng, đơn vị thu, phương thức thanh toán cũng như mức phí đối với từng loại hình kinh doanh.
Không gian biểu diễn acoustic tại Jin Coffee. Theo chủ quán, các chương trình không bán vé, không thu phụ phí mà chủ yếu tạo trải nghiệm cho khách hàng. Ảnh: Anh Đức
Một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay là nhiều người cho rằng chỉ cần sử dụng các dịch vụ nghe nhạc có trả phí như Spotify Premium, Apple Music hay YouTube Premium là đã có thể phát nhạc trong quán. Tuy nhiên, các gói dịch vụ này chỉ phục vụ mục đích sử dụng cá nhân. Khi âm nhạc được sử dụng trong nhà hàng, quán cà phê hoặc các cơ sở kinh doanh nhằm phục vụ khách hàng, đây được xem là hoạt động khai thác tác phẩm cho mục đích thương mại và thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về quyền tác giả.
Anh Anh Đức, chủ Jin Coffee tại quận Hà Đông (Hà Nội), cho biết anh hoàn toàn đồng tình với việc bảo vệ quyền lợi của nhạc sĩ và chủ sở hữu tác phẩm. Theo anh, việc chi trả tiền bản quyền là hợp lý khi sử dụng âm nhạc để phục vụ hoạt động kinh doanh, nhưng cơ chế tính phí cần phản ánh đúng quy mô và mức độ khai thác của từng mô hình.
Anh Đức cho biết quán từng tổ chức các đêm acoustic nhằm mang đến trải nghiệm cho khách hàng, song các chương trình này không bán vé và cũng không thu thêm phụ phí. Vì vậy, theo anh, những cơ sở lấy âm nhạc làm sản phẩm kinh doanh chính cần được phân biệt với những quán chỉ mở nhạc nền tạo không gian, nhằm bảo đảm sự công bằng khi áp dụng mức thu.
Mong có hướng dẫn cụ thể để chính sách đi vào thực tiễn
Không chỉ tại Hà Nội, nhiều chủ quán ở các địa phương khác cũng đang theo dõi các hướng dẫn liên quan đến việc thực hiện quy định mới. Chị Hải Yến, chủ một quán cà phê tại Hà Tĩnh, cho biết điều khiến nhiều hộ kinh doanh băn khoăn là hiện vẫn chưa có đầy đủ thông tin về quy trình thực hiện cũng như cách xác định mức phí phù hợp với từng loại hình.
Theo chị Yến, việc bảo vệ quyền tác giả là cần thiết, song để chính sách phát huy hiệu quả, cơ quan chức năng cần hướng dẫn rõ ràng về đối tượng áp dụng, thủ tục kê khai, đơn vị thu và phương thức nộp phí. Khi nắm rõ quy định, các cơ sở sẽ chủ động thực hiện và hạn chế tình trạng hiểu sai hoặc lo lắng không cần thiết.
Trong bối cảnh kinh tế khó khăn chi phí mặt bằng, nguyên liệu và nhân công đều tăng, nhiều chủ quán cho rằng mọi khoản chi phát sinh đều cần được cân nhắc kỹ. Vì vậy, họ kiến nghị nghiên cứu cơ chế phân loại theo quy mô kinh doanh, diện tích hoặc mức độ sử dụng âm nhạc để bảo đảm phù hợp với thực tế.
Đồng quan điểm, anh Anh Đức cho rằng các quán có quy mô lớn hoặc thường xuyên tổ chức biểu diễn sẽ có khả năng cân đối chi phí tốt hơn so với những cơ sở nhỏ hoặc mới hoạt động. Theo anh, cần có mức thu hợp lý cho từng nhóm đối tượng, đồng thời tăng cường hướng dẫn để người kinh doanh biết rõ trách nhiệm và cách thức thực hiện.
Theo các chuyên gia, việc tăng cường thực thi quyền tác giả trong lĩnh vực âm nhạc là bước đi cần thiết nhằm bảo vệ người sáng tạo và xây dựng môi trường kinh doanh văn minh. Tuy nhiên, để chính sách nhận được sự đồng thuận, việc tuyên truyền, công khai quy trình thực hiện và xây dựng lộ trình phù hợp với từng mô hình kinh doanh là yếu tố quan trọng.
Bên cạnh những băn khoăn về mức phí, nhiều chủ cơ sở kinh doanh cho rằng điều họ cần nhất hiện nay là một cơ chế thực hiện minh bạch và dễ tiếp cận. Theo đó, các đơn vị quản lý cần công khai rõ đầu mối tiếp nhận hồ sơ, quy trình kê khai, phương thức thanh toán cũng như cơ chế giải quyết khiếu nại nếu phát sinh vướng mắc. Điều này sẽ giúp các hộ kinh doanh chủ động thực hiện nghĩa vụ, đồng thời hạn chế tình trạng hiểu sai hoặc thực hiện không thống nhất.
Ở góc độ pháp lý, các chuyên gia cho rằng việc tăng cường thực thi quyền tác giả không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích của người sáng tạo mà còn góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các cơ sở kinh doanh. Những đơn vị đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bản quyền sẽ không còn chịu bất lợi so với các cơ sở chưa tuân thủ quy định, từ đó nâng cao ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động kinh doanh dịch vụ. Nhiều ý kiến cũng đề xuất cơ quan chức năng nghiên cứu cơ chế phân loại theo quy mô hoạt động, diện tích kinh doanh hoặc mức độ khai thác âm nhạc để việc áp dụng chính sách sát với thực tế hơn. Theo đó, những cơ sở thường xuyên tổ chức biểu diễn hoặc sử dụng âm nhạc như một sản phẩm kinh doanh có thể được áp dụng mức thu khác với các quán chỉ mở nhạc nền nhằm tạo không gian cho khách.
Theo luật sư Nguyễn Trọng Nghĩa (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), việc chi trả tiền bản quyền khi phát nhạc tại các cơ sở kinh doanh không phải là quy định mới mà đã được pháp luật quy định từ nhiều năm trước. Ông cũng lưu ý không phải mọi trường hợp phát nhạc đều phát sinh nghĩa vụ chi trả. Đối với các tác phẩm không thuộc phạm vi quản lý của tổ chức đại diện quyền tác giả hoặc được chính tác giả, chủ sở hữu cho phép sử dụng miễn phí theo đúng quy định, cơ sở kinh doanh sẽ không phải trả tiền bản quyền.
Trong bối cảnh ngành công nghiệp sáng tạo ngày càng phát triển, việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bản quyền được xem là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, nhiều chuyên gia cho rằng cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và công khai quy trình thực hiện. Khi người kinh doanh hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, việc chi trả tiền bản quyền sẽ không còn bị nhìn nhận là gánh nặng trong kinh doanh mà trở thành trách nhiệm trong việc tôn trọng giá trị sáng tạo và xây dựng môi trường kinh doanh văn minh và bền vững.
