Đó là hành trình của nhóm phóng viên Báo Nông thôn Ngày nay thực hiện loạt 4 kỳ “Bóc trần” đường dây “bức tử” rừng xanh” - tác phẩm được trao Giải A Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX bởi tính phát hiện, sự dấn thân và những tác động xã hội mạnh mẽ sau khi đăng tải.
Từ cuộc điện thoại của người dân và hành trình lần theo dấu vết lâm tặc
Mọi chuyện bắt đầu từ những cuộc điện thoại gửi tới đường dây nóng của tòa soạn đầu năm 2025. Người dân phản ánh nhiều cánh rừng tự nhiên tại Lạng Sơn đang bị tàn phá nghiêm trọng. Tiếng cưa máy xuất hiện ngày càng nhiều trong rừng sâu, những chuyến xe chở gỗ hoạt động thường xuyên, trong khi diện tích rừng tự nhiên ngày một thu hẹp.
Ban đầu, đó chỉ là những thông tin rời rạc. Nhưng khi nhiều nguồn tin từ các địa bàn khác nhau cùng phản ánh một thực trạng tương tự, nhóm phóng viên nhận thấy phía sau có thể không đơn thuần là những vụ khai thác nhỏ lẻ.
Nhà báo Hoàng Văn Chiên cho biết càng tìm hiểu, nhóm tác giả càng nhận ra dấu hiệu của một đường dây hoạt động có tổ chức, kéo dài nhiều năm, với sự tham gia của nhiều mắt xích từ khai thác, vận chuyển đến tiêu thụ.
Từ đó, hành trình điều tra bắt đầu.
Hàng chục chuyến công tác kéo dài nhiều tháng đưa các phóng viên đến những vùng quê xa xôi của Lạng Sơn, Thái Nguyên, rồi tiếp tục lần theo các tuyến vận chuyển về Hà Nội, Phú Thọ. Vai trò của người làm báo lúc này không còn đơn thuần là người quan sát mà trở thành những người trực tiếp lần theo từng dấu vết của dòng chảy gỗ rừng tự nhiên.
Nhà báo Hoàng Văn Chiên cho biết, để ghi lại tư liệu xác thực, phóng viên phải nhiều lần vào tận những khu rừng bị tàn phá, tiếp cận các điểm khai thác, theo dõi hoạt động vận chuyển và tìm cách tiếp cận những người liên quan.
Có những đêm giữa rừng sâu Bình Gia, Thiện Hòa, trong giá rét vùng cao, nhóm phóng viên lặng lẽ mật phục bên các tuyến đường lâm nghiệp. Có những ngày lại ngược xuôi trên các tuyến quốc lộ, cao tốc trong mưa bão để theo dấu những chuyến xe chở gỗ.
“Càng đi sâu, chúng tôi càng thấy mức độ nghiêm trọng của vụ việc. Những gì diễn ra không còn là câu chuyện vài cây gỗ bị chặt hạ mà là sự tàn phá kéo dài đối với những cánh rừng tự nhiên”, nhà báo Hoàng Văn Chiên chia sẻ.
Khi những “ông chủ” lộ diện
Từ hiện trường phá rừng, nhóm phóng viên tiếp tục lần theo hành trình của những tấm ván gỗ.
Gỗ sau khi được khai thác từ rừng tự nhiên được cắt khúc, vận chuyển về các xưởng bóc gỗ tại nhiều địa bàn ở Lạng Sơn để sơ chế, phơi khô rồi tiếp tục đưa đi tiêu thụ.
Bằng nhiều cách khác nhau, nhóm phóng viên đã tiếp cận được những kho lâm sản rộng hàng nghìn mét vuông, tận mắt chứng kiến số lượng lớn gỗ được tập kết công khai xen lẫn cất giấu trong các khu vực kín đáo.
Điều khiến họ bất ngờ là phía sau nhiều cơ sở kinh doanh ấy không chỉ có các đầu nậu thông thường.
“Khi thâm nhập sâu vào các xưởng bóc gỗ quy mô hàng nghìn mét vuông, phóng viên nhận ra những gương mặt “ông chủ” lại là những người có chức sắc tại địa phương, từ cán bộ xã đến giáo viên”, nhà báo Hoàng Văn Chiên nhớ lại.
Từ đây, cuộc điều tra không còn dừng lại ở việc ghi nhận tình trạng phá rừng mà chuyển sang bóc tách toàn bộ chuỗi hoạt động từ khai thác, vận chuyển, chế biến đến hợp thức hóa nguồn gốc gỗ.
Nhóm phóng viên tiếp tục xác minh các thông tin do những người trong cuộc cung cấp, đồng thời theo dõi hành trình vận chuyển gỗ từ Lạng Sơn đến các nhà máy chế biến tại Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên.
Qua quá trình điều tra, một thực tế dần hiện ra: Phía sau những chuyến xe chở gỗ là nhiều lỗ hổng trong công tác quản lý lâm sản và bảo vệ rừng.
Khi đã có trong tay lượng lớn hình ảnh, tài liệu và dữ liệu xác minh, Ban Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay quyết định phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm để tiếp tục làm rõ vụ việc.
Giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc điều tra bắt đầu.
Nhiều ngày liên tiếp, phóng viên cùng lực lượng kiểm lâm mật phục trong rừng sâu để xác định các điểm phá rừng, kho chứa và tuyến vận chuyển. Những ngày “ăn sương ngủ gió” giữa đại ngàn trở thành ký ức khó quên đối với nhóm tác giả.
Lực lượng chức năng sử dụng nhiều biện pháp nghiệp vụ, kết hợp cả dữ liệu vệ tinh để xác định hiện trạng rừng, khoanh vùng các khu vực nghi vấn. Sau nhiều ngày theo dõi, các điểm phá rừng bị kiểm tra, nhiều tang vật và khối lượng lớn gỗ khai thác trái phép bị phát hiện.
Từ mặt báo đến hồ sơ vụ án
Loạt bài “Bóc trần” đường dây “bức tử” rừng xanh được đăng tải liên tiếp từ ngày 6 đến 10/10/2025.
Ngay sau khi đăng tải, UBND tỉnh Lạng Sơn đã có văn bản chỉ đạo các cơ quan liên quan vào cuộc điều tra, xác minh. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cũng đề nghị các đơn vị chức năng phối hợp làm rõ những nội dung báo chí phản ánh.
Tác động của loạt bài không dừng lại ở việc cảnh báo dư luận. Từ những thông tin, hình ảnh và tài liệu do nhóm phóng viên cung cấp, lực lượng chức năng tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản”; đồng thời kiểm điểm trách nhiệm 4 tập thể và hơn 30 cá nhân thuộc 6 xã có liên quan.
Câu chuyện phá rừng tại Lạng Sơn còn thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia lâm nghiệp và đại biểu Quốc hội. Những lỗ hổng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng được đưa ra phân tích, thảo luận, góp phần thúc đẩy việc hoàn thiện các giải pháp bảo vệ rừng tự nhiên.
Nhìn lại hành trình nhiều tháng theo đuổi vụ việc, nhà báo Hoàng Văn Chiên cho rằng điều đáng giá nhất là những tư liệu báo chí thu thập được từ thực tế đã góp phần thúc đẩy cơ quan chức năng vào cuộc, làm rõ các vi phạm và lên tiếng bảo vệ những cánh rừng tự nhiên đang bị xâm hại.
“Khi những cánh rừng bị xâm hại được quan tâm, những vi phạm được làm rõ và những khoảng trống quản lý được nhận diện, đó là giá trị lớn nhất mà người làm báo mong muốn đạt tới”, nhà báo Hoàng Văn Chiên chia sẻ.
