Theo đó, khi những chùm hoa sầu riêng bắt đầu xổ nhụy, nông dân Gia Lai lại cần mẫn trong đêm tối, tỉ mỉ thụ phấn cho từng cây “tiền tỷ”, hy vọng một vụ mùa bội thu.
Công việc này thường bắt đầu từ 20h và kéo dài đến nửa đêm, thậm chí gần sáng, đây cũng là thời điểm hoa sầu riêng bung nở rộ nhất. Nhiều người ví von đây là công việc "se duyên" cho sầu riêng.
Khắp các vườn sầu riêng, rộn ràng bóng dáng người nông dân cặm cụi làm việc trong đêm tối. Dưới ánh pin le lói, họ khéo léo sử dụng những chiếc chổi lông mềm len lỏi dưới tán cây nhẹ nhàng lấy phấn từ nhụy của những chùm hoa này, rồi tỉ mỉ quét lăn đều lên nhụy của các chùm hoa khác.
Ông Nguyễn Chất Sâm (trú tại xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai) hiện đang trồng hơn 1.600 cây sầu riêng trên diện tích khoảng 15ha, phần lớn là giống Musang King, được trồng từ năm 2019. Dù năm nay vườn cây mới bắt đầu khai thác chính nhưng các vụ trước đã cho sản lượng khoảng 70 tấn quả, mang lại doanh thu gần 10 tỷ đồng mỗi năm.
“Từ năm 2023, vườn của gia đình bắt đầu áp dụng phương pháp thụ phấn thủ công cho sầu riêng. Cách làm này giúp tăng tỷ lệ đậu cao, kích thước quả lớn hơn. Vì vậy, tôi luôn duy trì công việc thụ phấn cho cây khi hoa bắt đầu nở. Khoảng 2 năm trở lại đây, tôi còn liên hệ với các trang trại để đưa khoảng 10 thùng ong về đặt trong vườn nhằm hỗ trợ quá trình thụ phấn tự nhiên cho sầu riêng”, ông Sâm cho hay.
Ông Đào Duy Thống phụ trách mảng kỹ thuật, chăm sóc hơn 15ha sầu riêng cho gia đình ông Nguyễn Chất Sâm tại xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai cho biết, việc thụ phấn giúp quả ra tròn, đều hơn, đây là bước quan trọng quyết định năng suất cả mùa vụ.
Mọi thao tác quét phấn sầu riêng đều được thực hiện tỉ mỉ, nhẹ nhàng để tránh làm tổn thương hay gãy vòi nhụy. Bởi vòi nhụy có tác dụng thụ phấn, nếu bị gãy, rụng thì hoa sẽ không thể đậu quả.
“Một cây sầu riêng có thể có hàng nghìn bông hoa nên việc thụ phấn đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn. Chỉ cần sơ ý, những bông hoa mỏng manh có thể rụng xuống, công sức coi như uổng phí. Sau 2-3 đêm thụ phấn, chổi lông sẽ được thay mới để đảm bảo việc “se duyên” cho hoa sầu riêng đạt hiệu quả tốt nhất.
Mặc dù cách làm này thủ công và mất nhiều thời gian song giúp tỷ lệ đậu quả cao hơn, vụ mùa đó sẽ đạt năng suất và bán với giá thành cao hơn", ông Thống chia sẻ.
Theo đó, việc thụ phấn cho hoa sầu riêng thường bắt đầu từ tháng 3 đến giữa tháng 4. Đây là thời điểm các vườn sầu riêng ra hoa, hình thành quả non. Thời điểm vàng để thụ phấn là 1 đến 2 tiếng sau khi hoa sầu riêng nở. Khi ấy, hạt phấn đã chín, giúp việc thụ phấn đạt hiệu quả cao.
Sau 2 đêm nở rộ, đài hoa và cánh hoa sầu riêng rụng phủ kín gốc cây. Lớp hoa vàng nhạt trải đầy dưới tán lá là dấu hiệu cho thấy cây đã hoàn tất quá trình thụ phấn và bắt đầu hình thành những quả non.
Theo những nông dân trồng sầu riêng, ngoài việc thụ phấn cho cây còn phải theo dõi sát sao quá trình sinh trưởng của cây để tránh tình trạng đọt non ra trùng với thời điểm xổ nhụy.
Bởi đọt non phát triển sẽ cạnh tranh dinh dưỡng với hoa, dễ khiến hoa rụng hàng loạt hoặc quả non không giữ được. Vì vậy, khi phát hiện đọt sầu riêng bắt đầu phát triển, người trồng sẽ chủ động sử dụng thuốc để “đốt” hoặc khống chế, giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi hoa, quả non.
Đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai cho biết nhiều năm qua, nông dân trên địa bàn đã áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sầu riêng.
Tại một số địa phương, nhà vườn thực hiện thụ phấn thủ công như dùng chổi quét kết hợp sử dụng ong hoặc côn trùng hỗ trợ thụ phấn tự nhiên. Đồng thời, khống chế đọt non và bổ sung dinh dưỡng hợp lý để tăng tỷ lệ đậu trái, giúp cây đạt năng suất cao. Một số vườn cây lớn, người dân còn dùng quạt thổi để phấn hoa phân tán rộng.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai, toàn tỉnh hiện có khoảng 9.260ha sầu riêng, sản lượng năm 2025 ước đạt khoảng 57.700 tấn.
Trong đó, diện tích sản xuất theo các tiêu chuẩn nông nghiệp tốt ngày càng mở rộng, với khoảng 1.080ha được chứng nhận GlobalGAP và 741ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
