Phát biểu khai mạc hội thảo, Thượng tướng, Tiến sĩ Lê Huy Vịnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng nêu rõ, kế thừa truyền thống kinh nghiệm quý báu dựng nước đi đôi với giữ nước trong lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc, trên nền tảng chủ nghĩa Marx - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm: Bảo vệ Tổ quốc là một trong hai nhiệm vụ chiến lược, quan trọng, xuyên suốt của cách mạng Việt Nam.
Để bảo vệ vững chắc Tổ quốc, cần tiến hành đồng bộ, toàn diện nhiều nội dung, biện pháp, trên cơ sở huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân tộc, trong đó xây dựng thế trận bảo vệ Tổ quốc vững chắc là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt. Từ đó, Đảng ta đã từng bước phát triển, hoàn thiện tư duy lý luận về thế trận bảo vệ Tổ quốc phù hợp với quy luật khách quan, đáp ứng kịp thời yêu cầu, nhiệm vụ thực tiễn đặt ra trong từng giai đoạn.
Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, trong điều kiện mới, bảo vệ Tổ quốc không chỉ đặt ra khi xảy ra chiến tranh hay xung đột vũ trang, mà phải được chuẩn bị và triển khai chủ động, toàn diện, từ sớm, từ xa, từ cơ sở ngay trong thời bình.
Điều đó đòi hỏi tư duy bảo vệ Tổ quốc phải luôn ở trạng thái chủ động chiến lược, không để bị động, bất ngờ; phải mở rộng không gian bảo vệ từ lãnh thổ truyền thống sang các không gian phi truyền thống; từ đối phó với nguy cơ bên ngoài sang chủ động nhận diện, phòng ngừa và hóa giải các nguy cơ từ bên trong, đặc biệt là những nguy cơ tác động trực tiếp đến nền tảng chính trị - tinh thần của xã hội.
Theo Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, thực tiễn hiện nay chỉ rõ hai nhóm nguy cơ, thách thức lớn trong bảo vệ Tổ quốc: các nguy cơ, thách thức từ bên ngoài đối với chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; các nguy cơ, thách thức từ bên trong đối với ổn định chính trị - xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước. Hai nhóm nguy cơ nêu trên không tồn tại biệt lập, mà đan xen, tác động qua lại, có thể chuyển hóa lẫn nhau…
"Chính vì vậy, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình hiện nay không thể tách rời nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ với nhiệm vụ giữ vững ổn định chính trị - xã hội, phát triển bền vững đất nước và củng cố thế trận lòng dân. Điều đó đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, hệ thống và linh hoạt, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa và ứng phó, giữa bảo vệ và phát triển, giữa sức mạnh bên ngoài và sức mạnh nội sinh, nhằm xây dựng và vận hành hiệu quả thế trận bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống", Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ.
Các tham luận và nhiều ý kiến phát biểu trao đổi, thảo luận trực tiếp tại Hội thảo đã phân tích sâu sắc, gợi mở nhiều vấn đề lớn trên 3 khía cạnh nội dung: Cơ sở lý luận, nội hàm, cấu trúc và logic vận hành của thế trận bảo vệ Tổ quốc trong tình hình hiện nay; Thực tiễn, kinh nghiệm xây dựng thế trận bảo vệ Tổ quốc trên các lĩnh vực, địa bàn, cả trong không gian truyền thống và phi truyền thống; Bối cảnh, yêu cầu mới, định hướng và giải pháp xây dựng, củng cố và phát huy hiệu quả thế trận bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Qua đó, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng đã được làm rõ hơn, đặc biệt là yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng thế trận bảo vệ Tổ quốc từ tiếp cận thiên về phòng thủ sang tiếp cận toàn diện, chủ động, tích hợp; gắn chặt nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc với phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại, văn hóa và con người trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
