Một chương trình đầu tư giáo dục quy mô lớn đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Theo kế hoạch, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) phối hợp với 17 địa phương sẽ khởi công đồng loạt 148 trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học – Trung học cơ sở tại các xã biên giới trong thời gian tới.
Đây là bước tiếp theo trong đề án xây dựng 248 trường nội trú trên toàn tuyến biên giới đất liền – một chủ trương mang tính chiến lược nhằm “vá” những khoảng trống dai dẳng của giáo dục vùng khó.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Quyền Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: “Đây không chỉ là đầu tư cơ sở vật chất, mà là đầu tư cho cơ hội học tập và tương lai của học sinh vùng biên”.
Khi con đường đến trường không còn là rào cản
Ở nhiều xã biên giới, hành trình đến lớp của học sinh từng gắn với những cung đường cheo leo, suối sâu, mùa mưa chia cắt. Không ít em phải bỏ học giữa chừng chỉ vì khoảng cách địa lý.
Sự xuất hiện của các trường nội trú liên cấp được xem là lời giải trực diện cho bài toán ấy.
“Các em sẽ được học tập, ăn ở tập trung trong điều kiện đầy đủ, có sự chăm sóc của thầy cô, được học cùng bạn bè nhiều dân tộc khác nhau. Đó là môi trường rất quan trọng để phát triển toàn diện”, ông Hoàng Minh Sơn chia sẻ.
Không gian giáo dục mới không chỉ rút ngắn quãng đường đến lớp, mà còn mở rộng thế giới quan, tạo cơ hội hòa nhập và phát triển cho học sinh vùng khó, những em nhỏ vốn ít có điều kiện tiếp cận môi trường học tập chất lượng.
Từ 100 lên 108 trường: Sức lan tỏa vượt dự kiến
Giai đoạn 1 của đề án dự kiến khởi công 100 trường, nhưng trên thực tế, các địa phương đã huy động nguồn lực để triển khai tới 108 trường – con số vượt kế hoạch ban đầu.
Theo Bộ GD&ĐT, điều này phản ánh rõ nét sự chủ động và quyết tâm của địa phương, cũng như sức lan tỏa của một chủ trương đúng và trúng.
Bước sang giai đoạn 2, việc khởi công 148 trường còn lại không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện mục tiêu mỗi xã biên giới có một trường nội trú, mà còn cho thấy tốc độ triển khai đang được đẩy nhanh với quyết tâm cao hơn.
Ba “trụ cột” làm nên thành công
Từ thực tiễn triển khai, Bộ GD&ĐT đúc kết ba yếu tố mang tính quyết định.
Thứ nhất là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Trong điều kiện địa hình phức tạp, việc thi công tại nhiều điểm trường gặp không ít trở ngại, từ quỹ đất đến vận chuyển vật liệu. Vai trò của lực lượng công an, quân đội đã trở thành “đòn bẩy” giúp nhiều công trình được triển khai nhanh và hiệu quả.
Thứ hai là sự linh hoạt của địa phương trong thiết kế và tổ chức thực hiện. Thay vì áp dụng máy móc, nhiều nơi đã điều chỉnh quy mô, công năng trường lớp phù hợp với địa hình, văn hóa và số lượng học sinh, vừa tiết kiệm vừa đảm bảo chất lượng.
Thứ ba là khả năng huy động nguồn lực xã hội. Dù được ngân sách Trung ương hỗ trợ, không ít địa phương đã chủ động bổ sung nguồn lực, thậm chí xây dựng thêm trường ngoài kế hoạch – một minh chứng cho tính bền vững của chủ trương.
Không để “trường đẹp, chất lượng trống”
Tuy nhiên, bài toán lớn không dừng ở việc xây dựng trường lớp, mà nằm ở chất lượng giáo dục.
Theo lãnh đạo Bộ GD&ĐT, hàng loạt giải pháp đã được triển khai song song. Bộ đã ban hành quy định cụ thể về tổ chức, vận hành trường nội trú; đồng thời xây dựng cơ chế điều động, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phù hợp với đặc thù vùng biên.
Đáng chú ý, giáo viên tại các trường này sẽ được hưởng mức ưu đãi cao nhất trong hệ thống trường chuyên biệt. Song, theo ông Hoàng Minh Sơn, chính sách tài chính thôi chưa đủ.
“Điều kiện sống và làm việc mới là yếu tố giữ chân giáo viên lâu dài”, ông nói, đồng thời cho biết các dự án đều chú trọng xây dựng khu nhà công vụ khang trang, đủ điều kiện sinh hoạt cho cả gia đình giáo viên.
Đây được xem là điểm khác biệt quan trọng, giúp giải bài toán “thiếu và khó giữ” giáo viên giỏi tại vùng khó khăn.
Mô hình điểm cho một hệ thống giáo dục công bằng
Ở góc nhìn dài hạn, hệ thống trường nội trú vùng biên không chỉ phục vụ một nhóm đối tượng, mà còn mang tính chất “thử nghiệm” cho mô hình giáo dục hiện đại, toàn diện.
Nhiều công trình trong đề án được thiết kế đồng bộ, đa chức năng, tạo điều kiện cho học sinh phát triển cả về học tập, kỹ năng và đời sống văn hóa. Thậm chí, theo đánh giá của Bộ GD&ĐT, không ít trường có điều kiện tốt hơn một số trường ở khu vực nông thôn, đô thị.
Từ những “hạt nhân” này, mô hình trường nội trú có thể được nhân rộng, trước mắt tại các vùng khó khăn, xa xôi, sau đó tiến tới chuẩn hóa hệ thống trường phổ thông trên cả nước.
Thu hẹp khoảng cách – từ những viên gạch đầu tiên
Giáo dục luôn được xem là con đường bền vững nhất để thoát nghèo và phát triển. Nhưng với học sinh vùng biên, con đường ấy đôi khi bị chặn lại bởi chính điều kiện địa lý và thiếu thốn hạ tầng.
Việc khởi công 148 trường nội trú lần này vì thế không chỉ là một dấu mốc đầu tư, mà còn là bước chuyển về tư duy: đưa cơ hội đến gần hơn với người học, thay vì buộc họ phải vượt qua những khoảng cách quá lớn.
Khi những ngôi trường mới dần hình thành nơi biên cương, khoảng cách giữa các vùng miền không chỉ được rút ngắn trên bản đồ, mà còn thu hẹp trong cơ hội học tập, trong chất lượng nguồn nhân lực và trong tương lai của cả một thế hệ.
Và có lẽ, từ những lớp học nơi địa đầu Tổ quốc, một hành trình phát triển công bằng hơn cho giáo dục Việt Nam đang bắt đầu.
